Zondag 24/10/2021

Land van terugkeer

De dreigende uitwijzing van Navid Sharifi naar Afghanistan is een absurd menselijk drama. Tegelijk illustreert deze zaak hoe we de realiteit van de migratie ontkennen.

Tenzij de overheid alsnog plooit voor de maatschappelijke druk, dwaalt binnenkort een 21-jarige jongeman door de Afghaanse hoofdstad Kaboel. Zijn naam is Navid Sharifi, en hij dreigt na vijf jaar illegaal verblijf in ons land uitgewezen te worden naar een vaderland dat hem voorts onbekend is en dat hij als kleuter met zijn gezin onder druk van de taliban ontvluchtte. Welke toekomst hem wacht in de 'prille democratie' Afghanistan blijft duister. Welke toekomst we hem afnemen, is kristalhelder. Navid Sharifi spreekt Nederlands (toegegeven, met Zuid-West-Vlaamse tongval), schoolde zich bij als loodgieter, had een mooie job en was volgens zijn vriendin een perfecte vader voor haar kind. Zodra hij gedwongen op een vlucht naar Frankfurt of Istanbul met eindbestemming Kaboel stapt, behoort die toekomst tot het verleden.

De uitwijzing van Navid Sharifi is een menselijk drama van absurde omvang. Veel meer ingeburgerd in onze samenleving kun je niet zijn. De manier waarop hij zich inschakelde in een knelpuntberoep in een regio die zelfs in crisistijd blijft smeken om geschoolde arbeidskrachten, maakt van Navid Sharifi een geschikte posterboy voor het pleidooi voor economische migratie dat werkgeversorganisaties al langer houden.

Zeker, er is nog een uitweg. Als zijn vriendin hem volgt naar Afghanistan en daar met hem trouwt, maakt de jongen kans om via de legale poort van de huwelijksmigratie alsnog terug te keren. Hier wordt het verhaal pas echt absurd. Om zijn leven hier voort te zetten moet een kansrijke jongeman zijn hoop stellen op de problematische, want vaak kansarme, poort van de volgmigratie.

Rechtlijnig

Waarom de Dienst Vreemdelingenzaken, met vooralsnog een administratieve volharding die aan Kafka doet denken, precies in dit dossier wil bewijzen hoe streng en rechtlijnig het uitwijzingsbeleid is, ontgaat elk zinnig mens. Waarom bevoegd staatssecretaris Maggie De Block (Open Vld) aarzelt haar voorrecht te gebruiken om individuele aanvragers te regulariseren, is al even onduidelijk. Het lijkt erop dat de staatssecretaris het slachtoffer geworden is van haar electoraal lonende en iets te gemakkelijk verdiende imago van puinruimer op Asiel en Migratie. Hoewel hart én verstand haar wellicht influisteren dat nuance en begrip hier op hun plaats zijn, regeert de angst om behalve een streng ook een rechtvaardig gelaat te tonen. Iemand zou er maar eens een teken van zwakte in moeten vermoeden.

Dura lex sed lex, luidt de verdediging. De wet kan alleen beschermen als ze iedereen gelijk behandelt. Juist in het asiel- en migratiebeleid geldt dat principe niet helemaal. Door de lange duur van de procedures en willekeurige handhaving is rechtsonzekerheid gecreëerd. Daarom heeft de minister of staatssecretaris de mogelijkheid gekregen om individuele dossiers recht te trekken. Criteria voor zo'n individuele regularisering zijn er niet. In een informele instructie aan de administratie Vreemdelingenzaken werd "een duurzame lokale verankering in België" wel geëxpliciteerd als criterium: "Deze situatie betreft de vreemdeling die het centrum van zijn affectieve, sociale en economische belangen in België heeft gevestigd." Het lijkt wel alsof deze regel destijds werd geschreven met Navid Sharifi al in gedachten.

Hypocrisie

Door zich te verschuilen achter de beslissing van het Commissariaat-Generaal voor de Vluchtelingen onttrekt staatssecretaris De Block zich aan haar politieke verantwoordelijkheid. Toch is het te simpel om alle schuld nu in haar schoenen te schuiven. Het hele politieke debat over asiel en migratie hangt aan elkaar van hypocrisie en dubbelhartigheid. Zo liet regeringspartner sp.a rijkelijk laat zijn geweten spreken door pas deze week de bescherming van Navid op zich te nemen. Namens dezelfde partij bestond staatssecretaris John Crombez het onlangs nog te pleiten om "de deur dicht te houden" voor Roemeense en Bulgaarse arbeidskrachten, die vanaf 1 januari vrij mogen migreren binnen de EU. Zoek de rechtlijnigheid in dat betoog.

Al even schijnheilig zijn de politieke krokodillentranen van asielkruisvaarder Theo Francken (N-VA) over dit ene schrijnende geval. Het klinkt op zijn minst bevreemdend om een pleidooi voor een kinderpardon voor jongeren zonder papieren te horen verdedigen uit de mond van een partij die zelfs de binnenlandse migratie tussen Brussel en Aalst of tussen Antwerpen en Brasschaat aan banden wil leggen, als ze dat zou kunnen.

Die ontkenning van de realiteit van een migratiesamenleving blijft de kern van het politieke probleem. Behalve een menselijk drama is de gedwongen uitwijzing van Navid Sharifi een treffende illustratie van die negatie. Niet alleen wordt migratie uitsluitend als een probleem benaderd, bovendien wordt de illusie gewekt dat we dat probleem kunnen oplossen. Als we de toegangspoortjes - politiek asiel, volgmigratie en een heel klein beetje arbeidsmigratie - maar nauw genoeg houden. Als we maar genoeg mensen terugsturen, ook als ze perfect geïntegreerd bijdragen aan onze welvaart. Zoals Navid Sharifi. Zoals voorheen Parwais Sangari. Zoals later (als hij afgestudeerd is) Scott Manyo.

Verlamd beleid

Nog altijd denken we zo te leven in een land van terugkeer, terwijl we allang leven in wat de Nederlandse essayist Paul Scheffer een 'land van aankomst' noemde. Vaak wordt beweerd dat extreem rechts het taboe over het migratiedebat doorbroken heeft. Het tegendeel is waar. Door de angst om een genuanceerde maar electoraal riskante repliek te formuleren op het xenofobe discours zijn het debat én het beleid jarenlang verlamd gebleven. Zolang elke poging om een realistisch en menselijk migratiebeleid te voeren wordt weggezet als een pleidooi voor open grenzen, blijft die verlamming duren. Voor alle duidelijkheid: open grenzen zijn onwenselijk en onwerkelijk. Maar een gesloten fort is dat ook. België is geen fort, Europa evenmin.

Als we migratie zouden aanvaarden als een realiteit in een geglobaliseerde wereld, kunnen we werk maken van een rechtvaardig en evenwichtig beleid dat het hoofd probeert te bieden aan de samenlevingsproblemen die migratie en diversiteit onlosmakelijk met zich meebrengen zonder tegelijk alle bijkomende kansen te vernietigen. Het zal een beleid zijn dat de nu al fictieve migratiestop vervangt door een vorm van beperkte, economische migratie. Het zal een beleid zijn dat oog heeft voor de maatschappelijke bijdrage van mensen als Navid Sharifi en hen de kans biedt om hunpursuit of happinesshier succesvol voort te zetten.

Dit zal een beleid blijven dat gelukzoekers in hun thuisland een reis naar hier blijft ontraden - ook door ginds mee te bouwen aan meer economische en sociale kansen. Dit zal een beleid zijn dat verblijfsaanvragen binnen een redelijke termijn behandelt, dat gezinnen met kinderen menswaardig opvangt, maar ook een beleid dat even kordaat terugstuurt wie geweigerd wordt. En dit zal een beleid zijn dat bijna noodzakelijkerwijs op Europees niveau gevoerd moet worden, met mogelijkheid per land of regio te variëren naargelang ligging of behoefte.

Met hooggestemde toespraken is gisteravond het Red Star Line Museum in Antwerpen officieel geopend. Vanaf vandaag zullen duizenden toeristen zich er kunnen vergapen aan de geschiedenis van de legendarische scheepvaartlijn die vanuit ons land miljoenen migranten naar de Verenigde Staten bracht. Dat terzelfdertijd ergens in West-Vlaanderen een jonge Afghaan moet vrezen voor een nabije toekomst waarin hij zijn reiskoffer definitief en onder dwang moet dichtklappen, is van een cynische wreedheid.

Het is een verspilling die we ons niet meer kunnen permitteren. Dus dringt de fundamentele politieke vraag zich op: willen we ze ons nog permitteren? Of wachten we gewoon op de volgende Navid om een identieke treurzang aan te heffen?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234