Zondag 13/10/2019

klimaatverandering

"Laks klimaatbeleid is schending op mensenrechten, ook in België"

Klimaatadvocaat Roger Cox viert in 2015 een overwinning op de Nederlandse staat. Deze week stelde het gerechtshof in hoger beroep de klimaatstrijders opnieuw in het gelijk. Beeld AP

Het was een historische uitspraak: in de Nederlandse klimaatzaak besliste de beroepsrechter dat de staat verplicht is om zijn burgers beter te beschermen “tegen de reële dreiging van de klimaatverandering”. Advocaat en klimaatstrijder Roger Cox: “Deze beslissing zal waarschijnlijk ook voor de Belgische klimaatzaak gevolgen hebben.”

Samen met milieuorganisatie Urgenda voerde Roger Cox een juridische strijd tegen de Nederlandse staat over diens ontoereikende klimaatbeleid. 

In 2015 haalden ze hun gelijk in eerste aanleg. De Nederlandse staat ging toen in beroep, maar deze week werd de aanvankelijke beslissing in duidelijke bewoordingen bevestigd. "Gelet op de grote gevaren die dreigen te ontstaan, moeten al op korte termijn verdergaande maatregelen worden genomen om de uitstoot van broeikasgassen per 2020 verder terug te dringen", besliste het gerechtshof in hoger beroep.

“Maar de rechters gingen nog een stap verder”, zegt Cox in een gesprek met De Morgen. “Ze verwezen naar het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en oordeelden dat de artikelen 2 en 8 worden geschonden die het recht op leven en het recht op een ongestoord familie- en gezinsleven garanderen.”

Hoe reageerde de Nederlandse regering op het arrest?

“Aan de ene kant verklaart de regering dat ze de beslissing zal respecteren en uitvoeren, maar tegelijk overweegt zij om in cassatie bij de Hoge Raad te gaan. Onze ministers menen dat er sprake is van een schending van de scheiding der machten, omdat de rechter zich zou inlaten met het klimaatbeleid van de uitvoerende macht. Dat is een loos argument, want het gerechtshof laat, net als de rechtbank, de concrete invulling en uitvoering van de strengere klimaatmaatregelen over aan de vrijheid van de politiek.”

Welke concrete maatregelen moet de Nederlandse staat volgens u nemen om de klimaatverandering krachtiger tegen te gaan?

“De regering Rutte heeft een klimaatplan klaar voor 2030 en zal dat nu sneller moeten uitvoeren. Er zullen op korte termijn waarschijnlijk twee kolencentrales gesloten worden om de door de rechter opgelegde 25 procent emissiereductie in 2020 te halen.”

Op welke manier schept dit nieuwe arrest een internationaal precedent voor de Belgische klimaatzaak?

“Ik kan me niet goed voorstellen dat een Belgische rechter anders zal redeneren dan zijn of haar Nederlandse collega’s. De feiten over klimaatverandering zijn exact dezelfde en werden onder andere vastgelegd door de experts van het IPCC, het intergouvernementeel panel over klimaatverandering.”

Het feit dat een Nederlandse rechter zich op het EVRM baseert, lijkt belangrijk. Ook de Belgische staat moet dat internationale mensenrechtenverdrag naleven.

“Dat is zo. De redenering dat een traag klimaatbeleid de mensenrechten schendt, maakt ook deel uit van het dossier dat het advocatenkantoor Equal Partners en ik voorbereidden voor de Belgische klimaatzaak. Het goede aan een rechtszaak is dat je de tijd krijgt om de rechter in alle rust uit te leggen hoe groot de gevaren van de klimaatverandering zijn. Zodra die feiten en risico’s op het netvlies van de rechters staan, komen die al snel uit bij een schending van het recht op leven en gezinsleven.”

In België liep de Klimaatzaak jarenlange vertraging op, omdat Vlaams milieuminister Joke Schauvliege (CD&V) een taalkwestie inriep die pas eind april door het Hof van Cassatie werd verworpen. Is het niet te laat voor de Belgische klimaatzaak?

“Je mag de strijd niet opgeven, maar het zou van meer volwassenheid hebben getuigd als de Vlaamse regering over haar eigen schaduw was gesprongen en deze zaak van meet af aan puur inhoudelijk had bekeken. De vertraging maakt dat het mogelijk te laat is om nog strengere klimaatmaatregelen voor 2020 af te dwingen. Ik verwacht een uitspraak in de herfst van 2020, waardoor we qua klimaatnormen naar een horizon van 2025 of 2030 zullen moeten werken. We gaan nu uit van een verlaging van de broeikasgassen van 55 procent tegen 2030. Maar gelet op de strengere doelstelling van het Parijs Akkoord zullen we dat mogelijk aanscherpen.”

Jarenlang dachten mensen dat de strijd tegen de klimaatverandering bij voorbaat verloren was. Hebben de Nederlandse en Belgische klimaatzaken die machteloosheid gekeerd en een zeker geloof in de rechtsstaat hersteld?

“De Belgische Klimaatzaak wordt gesteund door 37.500 mede-eisers, dat wijst er toch op dat veel burgers zich niet machteloos voelen. Wel is het zo dat het nut van dit soort rechtszaken pas na langere tijd duidelijk wordt, wanneer blijkt dat we erin slaagden om een gigantisch probleem te stoppen. Dat was ook zo met de rechtszaken over asbest. Aanvankelijk zagen velen de urgentie er niet van. Maar toen na jarenlange procedures duidelijk werd hoe gevaarlijk asbest was en op welke manier de slachtoffers in de kou bleven staan, werd duidelijk hoe belangrijk die rechtszaken waren. Hetzelfde heb je met de klimaatzaken, slechts geleidelijk aan worden steeds meer mensen zich bewust van de levensbelangrijke noodzaak van deze juridische strijd om beleidsmakers tot krachtdadig beleid aan te zetten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234