Vrijdag 24/01/2020

Lak aan de regels

Wie zijn de new kids on the block van de juweelkunst? Met die vraag gingen wij in eigen land op zoek naar makers die het klassieke ontwerp links laten liggen en zowel edelsteen als edelmetaal een hedendaagse kwinkslag geven.

Ik houd van de kleine, dagelijkse dingen: een mooi glas, een leuke stoel. Een eenvoudig, dun en sober ringetje is voor mij even spannend als een dikke ring met een steen." In een klein atelier met afgebladderde muren in het centrum van Antwerpen ontmoeten we Clarisse Bruynbroeck. Sinds een jaar klopt de ontwerpster ringen, halskettingen en armbanden met de hand onder de naam Woche. Die naam duidt op de filosofie van het project: Woche is Duits voor week. "Met Woche wil ik dagelijks draagbare juwelen ontwerpen", zegt Clarisse. "Ik kies daarom voor zilver en messing. Goud doe ik enkel op aanvraag."

Terwijl het normaal de bedoeling is dat een sieraad net opvalt, speelt Woche de rol uit van het kleine gebaar. Woche bestaat uit sieraden van een extreme soberheid en bescheidenheid. De juwelen zijn dun, onopvallend en imperfect. En zo staat het werk van Clarisse haaks op de gangbare manier hoe wij over sieraden denken. "Mijn juwelen vormen eerder een tweede huid", zegt ze. "Ze zijn dun en plooien mee. Ik slaap bijvoorbeeld met mijn armband aan. Het is een deel van mezelf geworden."

Alles wat niet mag

Clarisse wijkt ook af van de klassieke technieken die het ambacht voorschrijft. "Deze juwelen zijn volgens een goudsmid echt slecht gemaakt", zegt ze. "Je ziet de naad waar de ring gesoldeerd werd, ze zijn niet perfect rond en soms vertonen ze oxidatie."

Clarisse vindt het net mooi om te zien dat een juweel leeft. Ze is zelfs nog verder gegaan en heeft een volledig zwart geoxideerde zilveren ring ontworpen. "Als je die ring draagt, verdwijnt er gaandeweg wat van de oxidatie en verschijnt de zilverglans. Een klant die ik goed ken, steekt zijn ring bij een gekookt ei zodat die zwart blijft. (lacht) In een ei zit zwavel, wat de oxidatie van zilver versnelt."

Met Woche doet Clarisse in feite heel wat zaken die een juweelontwerper normaal niet zou doen. Voor alle duidelijkheid: Clarisse heeft een klassieke opleiding achter de rug en beschikt over de vaardigheden om een perfect afgewerkte ring te produceren. "Ik hou van het snelle en organische proces", zegt ze. "Op een halfuur tijd maak ik een ring. Dat drukt ook de prijs." Voor 25 euro heb je al een Woche rond je vinger. De prijs is voor Clarisse niet van belang. Het gaat om de waarde die de drager eraan geeft.

Clarisse heeft door haar klassieke achtergrond de juweelkunst op een tegengestelde manier weten te interpreteren. Maar vernieuwing komt ook van buitenaf. Van een modeontwerpster, bijvoorbeeld. Stephanie Schneider studeerde mode aan de Hochschule Reutlingen en werkte voor Jurgi Persoons (nu hoofddocent aan het KABK in Den Haag), Hussein Chalayan en Kostas Murkudis, de broer van Andreas Murkudis, bekend van de gelijknamige conceptstore in Berlijn.

"Bij al die ontwerpers was het mijn taak om textiel op een interessante manier te manipuleren", vertelt Stephanie. "Op een gegeven moment begon ik thuis met een zilveren kettinkje te experimenteren. Ik merkte dat de structuur ervan lijkt op die van textiel. Ik heb toen verschillende fijne kettingen aan elkaar verbonden en er mohair doorheen geweven. Zo is eigenlijk alles ontstaan."

Juweel als textiel

Sinds 2014 ontwerpt Stephanie enkel nog juwelen en dat gebeurt nu al een dik jaar in Antwerpen. Ze bekijkt de juweelkunst vanuit het modeperspectief. Noem het textiel gemaakt zilver. "Ik heb een grote fascinatie voor traditionele weeftechnieken en handwerk. Hoewel ik nu juwelen ontwerp, weef ik nog steeds, maar met zilver. Zilver is de hoofddraad die ik meng met mohair en zijde."

Haar juwelen voelen opmerkelijk zacht aan, als ware het echte textiel.

Simpel gesteld ontwerpt Stephanie edele versies van vriendschapsbandjes, de ultieme antipode van de klassieke juweelkunst. De goedlachse Stephanie haalt er een boek bij over Afrikaans textiel om haar inspiratie te tonen. "In Afrika weeft men traditioneel smalle stroken stof die men vervolgens aan elkaar naait. Er wordt veel aan patchwork gedaan. In feite doe ik precies hetzelfde. Ik vind het belangrijk om de traditionele technieken in ere te houden. Je moet het verleden bewaren om verder te kunnen evolueren."

Die liefde voor traditie leidt ten huize Schneider tot monnikenwerk. Ieder stuk wordt door Stephanie volledig zelf met de hand gemaakt. Een brede halsketting neemt bijna twee dagen in beslag. "Het is haast meditatie voor mij." Die meditatie wordt gesmaakt. Bij haar debuut in 2010 waren topwinkels zoals Murkudis (Berlijn), Dover Street Market (Londen, New York) en Ikram (Chicago) al snel geïnteresseerd.

Best wel stoer

Aardsheid, bescheidenheid, meditatie en een ode aan de rust, zo voelen de collecties van Stephanie en Clarisse aan. Met die sfeer appelleren zij sterk aan een groep van mensen die op zoek zijn naar de luwte achter de snelheid van het digitale tijdperk. Maar er bestaat evengoed een grote groep die de snelheid, directheid en bruutheid van vandaag omarmt. In de mode bulkt het dan ook van de stoere kleding, van bomberjackets tot blingbling.

Het kon niet anders dan dat die sfeer ook zou doorsijpelen naar de juweelkunst. Enter Studio Collect alias Hermien Cassiers, Saskia Govaerts, Magaly Hermans en Hannah van Lith, die in 2013 besloten om samen te werken en onlangs een fysieke winkel in Antwerpen geopend hebben. Studio Collect ontwerpt gewaagde, architecturale en weinig conventionele juwelen met een stoer kantje. "Romantisch en organisch spreken ons niet aan", zegt Saskia. "Wij zijn kinderen van onze tijd en worden beïnvloed door wat er vandaag aanwezig is in de mode", weet Magaly. "In feite ontwerpen wij wat er volgens ons op de juweelmarkt nog niet was", vult Hannah aan. "En om die reden is het niet klassiek."

Nee, als 'klassiek' kun je Studio Collect inderdaad niet meteen categoriseren. Voor een samenwerking met het modemerk Arte ontwierp het viertal een gouden ring in de vorm van een precolumbiaanse piramide. Met Mechanical Balance gaan de dames nog een stapje verder. Die collectie is een ode aan schroeven, moeren en bouten. En zo verheffen zij het banale tot juweelkunst. Dat is in feite een zeer eigentijdse visie. Denk maar aan de Crocs die dankzij Balenciaga op de catwalk belandden, of de ducttape die door Raf Simons gebombardeerd werd tot modeaccessoire.

"Een moer is ook een ontwerp, hè", zegt Hermien. "Iemand heeft dat ooit bedacht. En het heeft mooie kanten. Wij halen inspiratie uit zowat alles wat met architectuur te maken heeft. Voor de collectie Fragmentum hebben wij ons gebaseerd op radiatoren, trapleuningen en lampen van modernistische woningen."

Architectonische blingbling

Voor deze eigentijdse juwelen worden klassieke materialen niet geweerd. Hoewel de excentrieke, volumineuze ringen uit zilver en verguld zilver bestaan - anders zouden ze onbetaalbaar worden - zijn de andere, iets soberder ontwerpen vervaardigd uit geel goud, witgoud, diamant en saffier. "We gebruiken evenzeer parels, maar op een eigentijdse manier", zegt Saskia.

""De zetting van de steen gebeurt - bij de gewaagdere ontwerpen - op onconventionele wijze", vertelt Magaly. "Zo gebruiken wij soms schroeven om een steen vast te zetten." Hermien: "Op de Antwerpse kunstacademie werd eerder gefocust op het experiment dan op de klassieke technieken van de goudsmid. Wij denken op die manier verder."

"We proberen het stoere te combineren met het vrouwelijke", zegt Hannah nog. "Zo zien wij een dame voor ons die een joekel van een ring draagt, maar ook verfijnde oorbellen." "Of een vrouw in een klassieke black dress met een sieraard in de vorm van bouten", aldus Hermien.

We leven in een post-eclectisch tijdperk en deze dames hebben dat begrepen. Wat niet maakt dat een klassieke ring vanaf nu uit den boze is. Zeker niet. Maar alternatieven zijn er zeker wel.

Woche viert haar eenjarig bestaan op 8 december in Helder, Vrijdagmarkt 13, Antwerpen, woche.be

Studio Collect heeft net een winkel geopend in Antwerpen, Steenhouwervest 13, studiocollect.com Stephanie Schneider is verkrijgbaar in Helder en Atelier Solarshop, stephanieschneider.de

Studio Collect maakt juwelen die er volgens de ontwerpsters nog niet waren op de markt.

De juwelen van Clarisse Bruynbroeck zijn dun, onopvallend en imperfect.

Stephanie Schneider werkte aanvankelijk met textiel, maar weeft nu met zilver.

De vier ontwerpsters van Studio Collect verheffen het banale tot juweelkunst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234