Maandag 14/10/2019

Kernkabinet

Laila Ben Allal: "Syriërs hebben hun geloof in het Westen totaal verloren"

Slachtoffers van een vermoedelijke gifgas­aanval op Oost-Ghouta worden verzorgd. Beeld AFP

In het Syrische Oost-Ghouta blijven ondanks een staakt-het-vuren tientallen burgerslachtoffers per dag vallen, zonder dat het Westen dit echt als een urgentie lijkt te beschouwen. CNN-journaliste Laila Ben Allal is gedegouteerd. "Werkelijk, ik schaam me: als journalist, als Europeaan, als moslim."

Na twee weken van Syrische en Russische bombardementen op Oost-Ghouta vielen meer dan 600 doden, een kwart van hen kinderen. Er zijn ook meer dan 2.500 gewonden en omdat hospitalen doelbewust vernield worden, ontberen velen van hen medische zorgen. De Belgische CNN-journaliste Laila Ben Allal krijgt voortdurend berichten van Syriërs ter plaatse die haar uitleggen wat voor onmenselijke toestanden zij moeten doorstaan. “Net kreeg ik nog een WhatsApp-bericht van een moeder die al haar meubels heeft opgebrand om haar huis een beetje te verwarmen. ‘De laatste tafelpoot gaat in het vuur’, zei ze, ‘nu zal het koud worden in huis’.”

“En dan is er nog dokter Houssam Hamdan, die me een bericht stuurde met als titel ‘bloed en melk’. Hij schrijft over hoe hij elke dag zwaargewonde kinderen in zijn medische post krijgt. ‘Vanaf het moment dat zo’n kind je hand vastpakt, laat het die niet meer los want zo’n kind wil leven en niet sterven.’ Dokter Houssam beschrijft ook hoe hij een baby van een maand binnenkreeg wiens volledige familie was omgekomen, ook de moeder. Omdat er geen melk meer is in het hospitaal, konden ze het kind enkel water met wat suiker geven. Maar de baby weigerde dat te drinken en dreigde te sterven. Houssam vond er uiteindelijk niets beter op om de baby aan de borst te leggen van een zwangere vrouw die net in coma naar het hospitaal was gebracht. Zo kreeg hij de baby terug tot leven. Hij eindigt zijn bericht als volgt: ‘Dit gaat niet enkel over de mensenlevens van Ghouta maar over het redden van de beschaving en de menselijkheid.’”

Dokter Houssam zegt dat Ghouta een schandvlek is voor de hele mensheid. Denkt u dat die boodschap overkomt in het Westen?

“Helemaal niet. Zelfs in andere delen van Syrië heerst compassion fatigue. Iemand uit de stad Raqqa die al twee jaar met zijn familie op de vlucht is, zei me dat hij de beelden uit Oost-Ghouta niet meer kan zien. ‘Het doet te veel pijn’, schrijft hij. ‘We hebben geen energie meer om te helpen of om journalisten aan te sporen om over de oorlog te rapporteren. Het helpt toch niet. De oorlog is al zeven jaar aan de gang, en niemand doet een serieuze poging om het bloedvergieten te stoppen.”

Hebt u een verklaring waarom het Assad-regime met de steun van Rusland en Iran zo veel burgerdoelen aanvalt?

“Hij wil die oorlog koste wat kost winnen en heeft beslist om niets of niemand te sparen. Het ziet er zelfs naar uit dat hij gekozen heeft voor de strategie van de tapijtbombardementen om zijn vijanden uit te schakelen. Door alles plat te gooien, hoopt hij de oorlog te winnen. Vergeet ook niet dat de val van Islamitische Staat het conflict heeft verhevigd. Er ontstond een machtsvacuüm waarvoor zowel het Syrische leger als allerhande rebellenbewegingen en islamistische milities momenteel een strijd voeren.”

Intussen lijken het Westen en de VN geen enkele grip meer te hebben op de situatie. Vorig weekend werd er binnen de VN-Veiligheidsraad een staakt-het-vuren afgesproken, maar dat wordt langs alle kanten geschonden.

“Het is de zoveelste maal dat dit scenario zich herhaalt: westerse leiders komen samen om te vergaderen en afspraken te maken, maar op het terrein verandert er niets. Burgers in Syrië hebben hun geloof in Europa en de VN totaal verloren en zijn erg cynisch geworden. Telkens als ze vernemen dat er in Brussel, Genève of New York over Syrië wordt vergaderd, halen ze hun schouders op. ‘Zolang zij wapens kunnen leveren aan conflictgebieden is alles oké voor die hyprocriete leiders uit het Westen’, hoor ik vaak. Mensen geloven in niets meer: niet in de Verenigde Naties, niet in Europa, niet in journalisten, niet in hulpverleners.”

Bent u het eens met die Syrische burgers?

“Ja, uiteindelijk wel. De oorlog is al zeven jaar aan de gang en we zien geen verandering.”

Zou het kunnen dat onze beperkte empathie met Syrië ook te maken heeft met de polarisering binnen onze eigen samenleving en het identiteitsdebat? De slachtoffers in Syrië zijn moslims uit het Midden-Oosten: een groep die bij een deel van de westerlingen allerminst populair is.

“O ja! Dat speelt zeker mee. Mochten er in Oost-Ghouta vooral blanke, westerse slachtoffers vallen: je zou een totaal andere reactie krijgen. Maar ja: ik vrees dat het leven van een moslim uit Syrië veel minder waard is. Pas als die mensen zich hier als vluchteling aanbieden, schieten we wakker en beginnen we aan oplossingen te denken. Maar sinds de vluchtelingendeal met Turkije hoeven we ons geen zorgen meer te maken over de zogenaamde vluchtelingenstroom en kunnen we het Midden-Oosten opnieuw zien als een afzet-en testgebied voor onze wapenfabrieken.”

Hebt u aanwijzingen dat het conflict nog steeds door het Westen bewapend wordt?

“Maar we zijn die regio al tientallen jaren aan het bewapenen. Dat maakt ons rechtstreeks en onrechtstreeks verantwoordelijk voor die oorlog. Het Westen heeft bloed aan de handen. Vandaar dat veel Syriërs het zo ongeloofwaardig, bijna lachwekkend, vinden als westerse leiders beloven dat ze alles zullen doen om voor vrede te zorgen. Ik bedoel: de VS en Europa zijn enkele jaren geleden met tanks en zwaar wapentuig het Midden-Oosten binnengevallen en hebben alle partijen bewapend. En dan hoor je ze nu plotseling zeggen: ‘Jongens, stop met vechten, we need to talk. Hoe bizar is dat?!”

Het lijkt er wel op dat het Westen al die jaren gefixeerd was op Islamitische Staat. Nu IS verslagen is, lijkt onze aandacht voor het conflict snel te verdwijnen.

“Dat is een deel van de verklaring. De Syrische oorlog was al een hele tijd aan de gang maar het was pas in de zomer van 2014, toen Islamitische Staat een belangrijke speler werd, dat het Westen echt aandacht kreeg voor wat er in Syrië gebeurde. En, inderdaad, nu Islamitische Staat een mokerslag heeft gekregen, ebt die aandacht weer snel weg. Dat geldt niet alleen voor onze politici, het geldt ook voor veel Europese burgers. Ik merk het ook binnen mijn eigen vriendenkring. En in zekere zin begrijp ik mijn vrienden ook wel: ze hebben al zo veel gruwelijke beelden van Syrië gezien, zo veel gruwelijke getuigenissen gelezen.”

Voelt u zich dan ook machteloos als journalist? Is de rol van de media hier uitgespeeld?

“Journalisten zullen meer moeten doen dan beelden en getuigenissen over Syrië verzamelen. Dat copy-paste journalism is niet langer voldoende. We zullen naar onze politieke leiders moeten stappen om hen uit te dagen. ‘Wat gaan jullie in godsnaam doen aan die situatie?’, dat is de vraag die we nu moeten stellen. Debatten lopen spaak op televisie, we zijn te zacht voor onze leiders. Wij zijn al tevreden als ze af en toe hun verontwaardiging uitdrukken in een tweet over wat er in Syrië gebeurt. Sorry, maar met zo’n obligate en inhoudsloze compassie komen we nergens.”

Waarom doen journalisten dat dan niet?

“Goede vraag. Omdat het meer inspanningen vergt. Omdat we laf zijn. Of gewoon omdat we er niet aan denken. Ik weet het niet.”

The Guardian-columnist Jonathan Freedland schreef deze week het volgende: ‘Het geluid van stikkende Syrische kinderen is het achtergrondgeluid van dit decennium geworden. En het ergste van al: we weten niet wat we eraan moeten doen.’ Deelt u zijn gevoel?

“Die zin snijdt mij gewoon doormidden. Het doet gewoon pijn, ik voel me machteloos en ook gedegouteerd. Ja, die beelden van huilende kinderen breken mij in twee. Ik krijg trouwens net een berichtje van een dokter uit Ghouta. Lees even mee: ‘Hey Laila, de bombardementen gaan gewoon door, het stopt niet, er vallen continu doden en gewonden, straks krijg ik weer tientallen verhakkelde mensen op mijn operatietafel. We geloven niet meer in de beloftes dat er humanitaire hulp onderweg is. We wachten hier gewoon met z’n allen op de dood. En hoe gaat het met jou Laila?’ (stilte)

“Werkelijk, ik schaam me voor wat er momenteel gebeurt. Als journalist, als Europeaan, als moslim, als mens tout court. We zetten de kracht van de media te weinig in. Het is tijd dat wij, journalisten een stap verdergaan. Dit belangt ons allemaal aan. Misschien moeten wij maar eens met een cameraploeg voor het EU-hoofdkwartier gaan kamperen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234