Woensdag 25/11/2020

Kernkabinet

Laila Ben Allal: "Ook met een rijbewijs is de Saudische vrouw niet vrij"

Assistent-professor Tahani Aldosemani van de Prince Sattam Bin Abdulaziz University was een van de tien Saudische vrouwen die maandag een rijbewijs ontvingen.Beeld EPA

Saudi-Arabië reikte deze week voor het eerst een rijbewijs uit aan een vrouw. Een historische stap of wordt de buitenwereld zand in de ogen gestrooid? Laila Ben Allal: "Vrouwen die protesteerden voor het recht op autorijden, zitten nog altijd achter de tralies."

Saudi-Arabië was het enige land waar vrouwen niet met de auto mochten rijden. Het decennia-oude verbod wordt nu officieel opgeheven op 24 juni. Af­ge­lopen maandag werden al symbolisch enkele rijbewijzen uitgereikt.

De liberalisering kadert in Visie 2030, een hervormings­plan dat aangekondigd werd in april 2016 door kroonprins Mohammed bin Salman, als zoon van koning Salman de machtigste politicus in het wahabitische koninkrijk. Toch waarschuwen kritische waarnemers dat er nog veel moet gebeuren vooraleer van een echte omwenteling kan worden gesproken. Vorige maand nog werden verscheidene vrouwen­rechten­activisten opgepakt omdat ze protesteerden voor meer vrijheden.

Hoe reageren uw Saudische contacten?

“Ik sprak onder meer met een universiteitsstudente uit Jeddah, Hala* (22). Ze sprak eerst de hoop uit dat dit een begin zou zijn ‘om de conservatieve lijn’ van haar land te veranderen. Gaan­deweg vertelde ze dat ze eigenlijk ‘te bang’ is om een artikel over de invoering van het rijbewijs te delen op sociale media, omdat ze dan zou kunnen opgepakt worden voor activisme. Wie dat lot wacht, riskeert 20 jaar cel in isolement. Dat zegt alles. Bin Salman mag zich profileren als hervormer die het land aantrekkelijker maakt voor zowel buitenlandse investeerders als de eigen bevolking, maar feit is dat de hervormingen uiterst oppervlakkig zijn en de binnenlandse stabiliteit allesbehalve lijken te verzekeren.”

Hoeveel vrouwen­rechten­activisten zitten nu nog opgesloten in Saudische cellen?

“Het gaat om nog minstens twaalf personen, onder wie de prominente voorvechters van gelijke rechten Loujain al-Hathloul, Eman al-Nafjan en Aziza al-Yousef. Dr. Aisha al-Manea, dr. Hessa al-Sheikh, dr. Madeha al-Ajroush en Walaa al-Shubbar kwamen vorige week onder voorwaarden vrij.

“De activisten zijn volledig afgesloten van de buitenwereld, telefoons werden in beslag genomen, contact met familie of advocaten is verboden. Er zitten ook mannelijke journalisten en advocaten in de cel, onder wie dr. Ibrahim al-Modeimigh, Moham­mad al-Rabea en Moham­med al-Bajadi, die het opnamen voor deze vrouwen en vrouwenrechten in het algemeen. Ook hun families wordt het leven zuur gemaakt. Dat is de reden waarom Hala me niet méér durfde te vertellen. Ze vreest niet alleen voor zichzelf, maar ook voor haar familie.”

De Arabische Vogue zette een Saudische prinses op de cover achter het stuur van een open Mercedes, alsof vrouwen er nu vrij zijn. Zand in de ogen?

“Het is window­dressing, een pr-strategie van de ultra­conservatieve overheid. De indruk moet ontstaan dat de vrouwen van kroonprins Bin Salman een cadeau krijgen. Hij zal nooit toegeven dat het activisme van de Saudische vrouwen, dat al decennia duurt, leidde tot het opheffen van het rijverbod. In 1990 hielden 47 vrouwen een protest­actie in de hoofdstad Riyad door in auto’s rond te rijden, wat resulteerde in arrestaties en cel­straffen. Soort­ge­lijke acties vonden plaats in 2011, 2013 en 2014. Er is nu angst dat vrouwen nog meer basisrechten gaan opeisen, wat al in buurlanden gebeurt, en daarom verdwijnt iedereen die nu meer vraagt achter de tralies. Hiermee geeft de kroonprins een duidelijk signaal aan de bevolking: activisme werkt niet.”

Welke beperkingen in hun bewegings­vrijheid worden Saudische vrouwen nog opgelegd?

“Zonder toelating van een man hebben ze weinig bewegings­ruimte.”

Dus: ‘Schat, ik spring in de wagen en rij even naar mijn gymclub’ zullen we van een Saudische vrouw met rijbewijs niet snel horen?

“Nee, enkel als hij toestemming geeft. Wie zich verzet, wordt gearresteerd. Alle vrouwen in het konink­rijk worden nog steeds onderworpen aan een mannelijke ‘wali’ – een voogd, meestal is dat een vader, broer, oom of echtgenoot. Ze blijven onderworpen aan de controle van die man voor élke beweging. Of het nu om reizen, paspoort aanvragen, werken, studeren, huwen, kinderen krijgen of scheiden gaat... de Saudische vrouwen zitten vastgeklonken, geïsoleerd en worden buiten de maatschappij geduwd.

“Ook juridische rechten zijn beperkt. Vrouwen die slachtoffer worden van partner- of seksueel geweld – wat er heus ook voorkomt – hebben toestemming nodig van een mannelijke voogd voor ze klacht indienen. In de praktijk is dat dus meestal onmogelijk. Hun voogden zien er ook op toe dat ze zo weinig mogelijk tijd doorbrengen bij mannen aan wie ze niet verwant zijn. Een ambulancier zal een vrouw die niet vergezeld is van haar voogd dus niet vervoeren naar het ziekenhuis. Ook dienen ze in openbare gebouwen nog altijd aparte ingangen te nemen. Mekka is zowat de enige plek waar geen sprake is van segregatie.”

Nog in tegenstelling tot de Vogue-cover blijft losse kledij taboe?

“Er zijn nog steeds strikte kledingvoorschriften: een abaja (een gewaad over de kledij, red.) en hoofd­sluier blijven verplicht, zoals de sharia zou voorschrijven. Wel hoeft op plaatsen waar veel expats leven het gezicht niet bedekt te worden, al weerhoudt dat de religieuze politie er niet van om Saudische vrouwen op te pakken omdat ze te veel vlees of make–up tonen. Nog een voorbeeld hoe ver men hierin gaat: recent was er een mode­defilé waarbij er uiteraard geen vrouwen op de catwalk te zien waren. Om abaja’s en glamoureuze kaftans te showen aan mannelijke verkopers, vlogen er drones boven een kapstok op de rode lopers.”

Hoe komt het dat de wereld hier zo weinig over verneemt, want drie op de tien inwoners zijn buitenlandse expats?

“Van oudsher worden alle diensten en infrastructuur voor expats voorzien, van privé­scholen tot prachtige villa­complexen. Er wordt hen geen strobreed in de weg gelegd, zolang ze maar in het openbaar de lokale regels eerbiedigen. Het is ook geen toeval dat de volgende aangekondigde hervorming voor vrouwen de toestemming zal zijn om de bioscoop te bezoeken en sportwedstrijden bij te wonen, plekken waar ook vrouwelijke expats naartoe willen. Dus waarom zouden zij openlijk praten over mensen­rechten­schendingen?”

Toch zou je op sociale media meer protest ver­wach­ten, zoals in Iran. Waarom gebeurt dit niet?

Big brother is watching everyone. Alles wordt gemonitord door de staatsveiligheid. Er zijn nog maar hoogstens een drietal Twitter-accounts van vrouwen­rechten­activisten actief. Dat komt omdat de regering zomaar accounts kan laten afsluiten. Het zegt veel over hun macht. Ze hebben volledige controle.”

Tegelijk gebruikt de kroonprins sociale media om hervormingen aan te kondigen?

“Inderdaad. Iedereen moet de regels naleven, be­hal­ve het koningshuis zelf. Ik was daar zelf drie zomers getuige van in het Marokkaanse Tanger, waar koning Salman op vakantie komt in een imposant paleis. De stad wordt dan onleefbaar om­dat wegen voor hem en zijn entourage vaak afgesloten worden, duizenden hotelkamers en de zwembaden van luxehotels voor zijn gevolg worden gereserveerd. Hetzelfde gebeurde een aantal jaar terug in Cannes.

“De koning en zijn gezelschap verzamelen ook telkens meer dan honderd vrouwen rond zich, van dienst­bodes tot dames van plezier. Het beeld dat we hebben van de religieuze monarchen uit de geboorte­plek van de islam is een schijnbeeld.”

Intussen blijft het Westen met zijn defensie­ministerie zaken doen.

“Saudi-Arabië is de tweede grootste wapenimporteur ter wereld: 61 procent uit de VS, 23 procent uit het VK, 15 procent uit Europa... Dat verklaart waar­om het Westen niet reageert op de bloedige Saudische bombardementen in de Jemeni­tische burgeroorlog of het gebrek aan vrouwenrechten. De business primeert op de onschuldige vrouwen en mannen die wegkwijnen in gevangenissen.

“Maar wacht, als ik me niet vergis zag ik deze week tijdens de European Development Days in Brussel een opmerkelijke tweet passeren: ‘Millions of women and girls are struggling. We will never let them down. That’s why Belgium supports #SheIsEqual’. Bedoelde minister van Ont­wik­ke­lings­samenwerking Alexander De Croo dat hij de confrontatie met Saudi-Arabië zal aangaan?”

(*) Hala is een schuilnaam.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234