Vrijdag 24/09/2021
Young African elephants play fighting in Masai Mara.

AchtergrondDieren

Lachen, gieren, brullen in het dierenrijk: wat is de functie daarvan?

Young African elephants play fighting in Masai Mara.Beeld Getty Images

Zeker 65 diersoorten kunnen lachen, blijkt uit een recente overzichtsstudie, waaronder mensapen, koeien, vossen en vogels. Maar hebben ze ook humor?

Twee zeehonden liggen naast elkaar op het strand, om de beurt leggen ze hun kop op de rug van de ander en plots staat er eentje rechtop. Klaar om zijn soortgenoot aan te vallen, lijkt het. Maar de ander worstelt zich een weg naar het water, met zijn buurman er achteraan. Samen spelen ze tikkertje en maken ze uitbundige salto’s. Telkens wanneer ze de oppervlakte bereiken, brengen ze een enthousiaste ‘woeah’ voort.

Wat doen de zeehonden? Nou, lachen, zeggen onderzoekers van de universiteit van Californië. De onderzoekers brachten onlangs in kaart welke diersoorten lachgeluiden produceren tijdens het spelen. Zeker 65 diersoorten blijken te kunnen lachen, waaronder mensapen, koeien, vossen en drie vogelsoorten. Uit hun overzichtsstudie, die de Amerikaanse onderzoekers publiceerden in het tijdschrift Bioacoustics, blijkt dat de meeste diersoorten zacht en onopvallend lachen, met uitzondering van een enkeling, waaronder de mens, de zeehond en de Nieuw-Zeelandse papegaai. Lachen, gieren en brullen in het dierenrijk: wat zegt dit over de evolutie en functie van deze uiting van emoties?

Menselijk lachen is vaak ritmisch en gaat samen met snel ademen of hijgen. Dit lijkt veel op de hijggeluiden van mensapen tijdens stoeipartijen. Als een verzorger een aap kietelt, gaat deze hijgen of grinniken. Soms komt er een knorrend geluid achteraan. Met hun lachgeluidjes laten apen weten dat het spelen hen bevalt en dat ze door willen gaan. Ze hijgen, omdat ze daarmee willen laten zien dat ze zich flink aan het uitsloven zijn, een teken dat ze investeren in de relatie en hopen dat hun speelmaatje ook blijft investeren door verder te gaan met stoeien en kietelen.

Papegaaien

Ook bij de Nieuw-Zeelandse papegaai fungeert lachen als een signaal dat het spelen bevalt. Als twee papegaaien de luid fluitende lach van een soortgenoot horen op een bandje, gaan ze direct met elkaar spelen. Ze zitten elkaar achterna en flapperen met hun vleugels. Voor een buitenstaander lijkt het alsof de twee naar elkaar schreeuwen, maar soortgenoten herkennen het als vrolijk lachen. “De lachgeluiden geven aan dat hun gedrag niet agressief, maar speels bedoeld is. Dat is belangrijk om aan soortgenoten te communiceren”, zegt Sasha Winkler, hoofdauteur van de studie.

In tegenstelling tot de papegaai houden de meeste dieren hun lachgeluiden zacht en ingetogen. Hiermee willen ze hun soortgenoten bereiken, maar vermijden dat ze de aandacht van roofdieren trekken. Ratten die bij elkaar de snuit in de nek steken, willen beginnen aan een speelse worstelpartij, waarbij ze korte, hoge piepjes uitbrengen. Dit piepen kunnen mensen vaak niet waarnemen.

Uit experimenten met ratten blijkt dat wanneer een van de twee geen geluid kan maken door operationeel verlamde stembanden, de ratten minder lang doorspelen. Een vergelijkbaar fenomeen zie je bij mensen, waarbij een gesprek langer duurt als de gesprekspartners lol hebben.

Elkaar nadoen

Mariska Kret, hoogleraar cognitieve psychologie aan de Universiteit Leiden, zegt dat dieren elkaar nadoen tijdens het lachen. Ze doet veel onderzoek naar mensapen en ziet dat een blij gezicht bij de één een blij gezicht bij de ander uitlokt. “Dit zorgt ervoor dat ze langer spelen. Ik kan me voorstellen dat ze ook het ritmisch ademhalen van elkaar nadoen, maar tot nu toe is alleen de imitatie van de lachende gezichtsuitdrukking goed onderzocht.”

Kret zegt dat lachen bij mensen en dieren vaak volgt op iets onverwachts, iets dat ‘net over het randje’ gaat. “Mensen lachen om de onverwachte uitkomst van een mop, bijvoorbeeld. En als je apen kietelt of een goocheltruc laat zien, lachen ze zachtjes, waarmee ze willen aangeven: dit is grappig, ga ermee door.”

Humor

Mensen kennen humor, maar die verschilt van persoon tot persoon. De één lacht om de zelfspot van een stand-upcomedian, de ander om kattenfilmpjes. Zelfs emoties als walging, verbijstering of wanhoop kunnen met lachen gepaard gaan.

Lachen katten om de filmpjes waarop hun soortgenoten de gordijnen in klimmen en vervolgens van de gordijnrails af donderen? Nee, er is nog geen bewijs dat dieren humor hebben zoals mensen. “Maar ik zou het bij mensapen niet direct uitsluiten”, zegt Kret. Tot nu toe komen lachgeluiden bij dieren alleen voor tijdens het spelen. Het menselijke plagen en kietelen, wat vaak met hijgende lachgeluiden gepaard gaat, komt het dichtst bij in de buurt.

Spelende zeehonden van ongeveer vier weken oud.  Beeld Getty
Spelende zeehonden van ongeveer vier weken oud.Beeld Getty

Luid schaterlachen zoals mensen doen alleen enkele grote dieren, die minder bang hoeven te zijn voor roofdieren. Zo gaan zeeleeuwen hard blaffen en hinniken wanneer ze elkaar achtervolgen, over elkaar heen zwemmen en zacht in elkaars vacht bijten.

Volgens Winkler willen deze groepsdieren hun lach graag ‘uitzenden’ naar andere groepen. Een olifant die lacht, zendt een trompetgeluid uit dat op 2 kilometer afstand te horen is.

Ook dieren kunnen trouwens glimlachen, zegt Kret. Zo’n glimlach kan een teken van vriendschap of liefde zijn, maar oorspronkelijk stamt de glimlach af van het angstgezicht. “Ondergeschikten in een groep willen met hun glimlach aangeven dat ze weten dat een ander de baas is en dat het niet nodig is om ruzie te maken”, zegt Kret. “Dat zie je ook bij mensen. In een gesprek tussen werkgever en werknemer is het heel waarschijnlijk dat de werknemer meer glimlacht dan de baas.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234