Dinsdag 02/03/2021

Analyse

Labour maakt zich op voor een omwenteling na de verkiezing van Jeremy Corbyn

Jeremy Corbyn, de dag na zijn verkiezing tot nieuwe leider van Labour. Beeld REUTERS
Jeremy Corbyn, de dag na zijn verkiezing tot nieuwe leider van Labour.Beeld REUTERS

Kan Jeremy Corbyn ook leiding geven? Dat is de grote vraag na een uniek moment in de 115-jarige geschiedenis van de Britse Labour Partij. Zaterdag werd de messiaanse marxist, actievoerder en geheelonthouder in de eerste ronde met een grote meerderheid gekozen tot de nieuwe partijleider.

Veel tijd om te genieten van zijn gedenkwaardige overwinning gaf Jeremy Corbyn zichzelf niet. Nadat bekend was gemaakt dat hij 59,5 procent van de half miljoen stemmen had gekregen, verliet de 66-jarige socialist het Queen Elizabeth II Centre om zich meteen aan te sluiten bij een demonstratie voor een ruimhartiger vluchtelingenbeleid. Onderwijl verliet de ene na de andere partijgenoot het schaduwkabinet, de alternatieve ministerraad van de oppositie in het parlement. De Labour-prominenten verklaarden geen zin te hebben onder Corbyn te dienen.

Deze bedankjes zijn de eerste schoten in een burgeroorlog waarin de oppositiepartij verzeild dreigt te raken. Labour is overgenomen door de corbynista's. Zij beschouwen New Labour, Tony Blairs moderne versie van de partij, als een anomalie in de partijgeschiedenis, een boze geest die verdreven moest worden. Vakbondsleiders willen Blair-gezinde parlementsleden hun kiesdistricten zelfs ontnemen.

Jeremy Corbyn staat voor de vreselijk moeilijke taak Labour weer eendrachtig te maken. Beeld epa
Jeremy Corbyn staat voor de vreselijk moeilijke taak Labour weer eendrachtig te maken.Beeld epa

Rebellie

Corbyns mandaat is groter dan dat van Tony Blair in 1994 en hij geniet de steun van duizenden, veelal jonge partijleden met een aanstekelijk enthousiasme. De stemming bij het Queen Elizabeth II Centre was te vergelijken met die in de Royal Albert Hall, later op de dag, bij de Last Night of the Proms. Voor de corbynista's, die liever met de Red Flag zwaaien dan met een Union Flag, biedt hun leider ook een land van hoop en glorie, een land met meer gelijkheid, meer macht voor de bonden, minder derivatenhandelaren en minder militaire missies in het Midden-Oosten.

Voordat hij werk kan maken van een glorieuze revolutie in het Verenigd Koninkrijk is Corbyns eerste taak evenwel het bijeenhouden van zijn eigen partij. Volgens rechtse kranten is dat al te laat. 'Bye Bye Labour', kopte The Sunday Express bijvoorbeeld. Andere kranten schreven over Lagerhuisleden, verenigd in The Resistance, die couppogingen zouden voorbereiden. De consensus is dat Corbyn tot mei een soort proeftijd krijgt. Hij kreeg alvast steunbetuigingen van onder anderen Gerry Adams, Alexis Tsipras en de Argentijnse presidente Christina de Kirchner. De Britse premier David Cameron twitterde zondag dat Labour nu 'een gevaar voor de veiligheid' is.

Corbyn zal ongetwijfeld te maken krijgen met rebellie, een verschijnsel waarmee hij ruime ervaring heeft. In zijn 32 jaar als parlementslid heeft hij de partijlijn honderden keren genegeerd, met name in het tijdperk-Blair. Nu bevindt hij zich opeens aan de andere kant. In de komende maanden zal Corbyn de waarheid van Winston Churchills adagium dat 'de ware oppositie in het Lagerhuis niet vóór maar áchter je zit' ondervinden. Nog geen twintig van de 232 Labour-afgevaardigden hebben op Corbyn gestemd.

Wellicht behelst Corbyns nieuwe politiek dat de fractiemanagers - de gevreesde whips - minder macht krijgen en dat leden van het schaduwkabinet openlijk van mening mogen verschillen. Ter illustratie: Corbyn en zijn plaatsvervanger Tom Watson - omgedoopt tot Tom & Jerry - staan lijnrecht tegenover elkaar bij belangrijke onderwerpen als het NAVO-lidmaatschap en kernwapens. Deze Watson, een politieke lijfwacht van de voormalige premier Gordon Brown, is trouwens de man om in de gaten te houden. Hij staat bekend als couppleger. Als Corbyn Trotski is, schreef een commentator, dan is Watson Stalin.

• Tegen bezuinigingspolitiek, vóór drukken van geld om grote publieke werken te bekostigen
• Tegen aanleg van hogesnelheidslijnen en uitbreiding van Heathrow
• Wil Britten uit NAVO halen, maar is ook tevreden met een hervorming van het bondgenootschap en het stoppen van de uitbreiding naar het oosten
• In 1975 stemde hij tegen Brits lidmaatschap van de Europese Gemeenschap. Veertig jaar later even sceptisch over de Europese Unie

De verkiezing van Corbyn staat niet op zichzelf. Een dag eerder hadden de partijleden Sadiq Khan, de linkse immigrantenzoon van een Pakistaanse buschauffeur, aangewezen als kandidaat voor het burgemeesterschap van Londen. De favoriet was Tessa Jowell, een Blair Babe. Onlogisch is de ruk naar links niet. Na de verloren verkiezingen van afgelopen mei heeft het idee postgevat dat het voor Labour geen zin meer heeft om zich te presenteren als een socialere versie van de conservatieve neoliberalen.

In The Sunday Times gaf New Labour-architect Peter Mandelson toe dat de blairisten ten onrechte hebben gedacht dat ze de partij voorgoed veranderd hadden en daarbij de jongere generatie voor lief hadden genomen.

Dat is inmiddels een bekend thema. Hetzelfde hebben de sociaaldemocraten gedaan met de Schotse kiezers (naar de SNP gevlucht) en de oude arbeidersklasse in het noorden (flirt met UKIP). Deze groepen teleurgestelde kiezers kunnen mogelijk terug worden gewonnen door Corbyn.

De vraag is of Corbyn, een marxist die opgroeide in een landhuis, ook de calculerende kiezers kan overtuigen die in mei stilletjes hebben geoordeeld dat Ed Miliband te links was. Corbyn deed aanvankelijk mee aan de leiderschapsverkiezing om een discussie aan te zwengelen, en dat is precies wat er de komende tijd gaat gebeuren.

Vlaamse socialisten: "Roep om authenticiteit"

Dat het te vroeg is om te oordelen, zeggen sp.a-voorzitter John Crombez en vroegere voorzitster Caroline Gennez. En dat je moeilijk vergelijkingen kunt maken. Zelfs niet met de sp.a-voorzittersverkiezingen waarin Gennez zelf het in 2007 tegen de linkser geprofileerde Erik De Bruyn moest opnemen. "Je kunt vooral de tijd niet vergelijken", zegt Crombez. "Wat in Engeland gebeurt, zag je de voorbije jaren ook in Spanje, Griekenland en Oost-Europa. Ook daar scoorden figuren die redelijk anti-establishment zijn. Dat komt door de tijdgeest. Er is ondertussen een bankencrisis geweest. Alleen al daarom kun je niet vergelijken met acht jaar terug."

Het kan ook niet, zegt Gennez, omdat in het Verenigd Koninkrijk de facto een tweepartijenstelsel bestaat. "Sinds Blair en Brown was Labour toch meer geëvolueerd naar een centrumpartij. En daarna kwamen er, zoals met die Rusissche poppetjes, telkens mini-Blairtjes tevoorschijn. In de buik van de partij ontstond een roep naar authenticiteit. Vicevoorzitter Tom Watson zei gisteren: 'We should be the gardeners of decency.' Ik denk dat dat in het Verenigd Koninkrijk wel leeft."

Monarchie
Corbyn wil het Verenigd Koninkrijk uit de NAVO, is geen grote voorstander van de EU en lijkt zelfs begrip op te brengen voor Vladimir Poetin in de Oekraïne-crisis. "Dat las ik ook, maar er is een verschil tussen een intense verkiezingscampagne binnen zo'n partij en wat er daarna gebeurt", zegt Crombez.

"Er is geen enkele aanwijzing om aan te nemen dat in het Verenigd Koninkrijk iemand zit te wachten op dit programma", zegt Gennez. "De media schrijven dat Labour zijn eigen graf gegraven heeft. Hij wil ook de monarchie weg. Als íéts heilig is in dat land, dan dat wel. Daar zal hij volgens mij niet aan raken, net zomin als aan de NAVO en de Europese Unie. De vraag is hoe hijzelf die kloof gaat overbruggen en hoe de kiezer dan zal reageren. Maar ook al denk ik dat een marxistische en extreemlinkse koers niet werkt, toch denk dat een uitgesprokener socialistische of sociaaldemocratische koers kan aanspreken. Met dat fatsoen, die decency."



[Author] (RVP)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234