Dinsdag 19/11/2019

Laatste regering-Martens viel over wapenlevering

Nogal wat protagonisten in de rel over de levering van 5.500 mitrailleurs aan Nepal zullen de afgelopen dagen wel eens teruggedacht hebben aan de lange zomer van 1991. Ook toen zorgde een wapenvergunning voor politieke hoogspanning in de Wetstraat. De SP en de Volksunie dachten er niet aan om hun fiat te geven voor een deal met Saoedi-Arabië. Na een maandenlange crisis was de val van de laatste regering-Martens, een samengaan van christen-democraten, socialisten en VU, een feit.

Brussel

Eigen berichtgeving

Ruud Goossens

Echt bij de pinken schijnen de Vlaamse socialisten niet altijd te zijn wanneer er op beperkte ministerbijeenkomsten wapenvergunningen ter sprake komen. Eind mei 1991 moet toenmalig SP-minister van Economische Zaken Willy Claes zijn handtekening zetten onder een aantal exportvergunningen voor wapens naar het Midden-Oosten. Claes piekert niet. Als de beslissing enkele weken later uitlekt, toont zijn partijvoorzitter zich iets minder meegaand. "Een fout en een enorme stommiteit", sakkert een boze Frank Vandenbroucke.

Het is de start van een maandenlange crisis in de Wetstraat. Niet alleen de Vlaamse socialisten tonen zich immers ongelukkig, ook Volksunie-voorzitter Jaak Gabriels wil niet weten van de wapenlevering. Samen met Vandenbroucke voert hij de druk op de regering op en zegt hij dat het dossier hem een regeringscrisis waard is. Ook Freddy Willockx, op dat moment SP-kamerfractieleider, kijkt niet op een straffe uitspraak meer of minder. "Er zal geen Belgische kogel meer naar het Midden-Oosten gestuurd worden zolang er Vlaamse socialisten in de regering zitten", klinkt het eind juni.

En ook na de zomervakantie blijft het dossier van de wapenlicenties voor hoogspanning zorgen in de Wetstraat. Aan de andere kant van de taalgrens wil men immers evenmin een duimbreed wijken. Vooral de Franstalige socialisten maken duidelijk dat ze enkele duizenden jobs in de Waalse wapenindustrie niet op het spel willen zetten voor de "maagdelijkheid" (dixit PS-voorzitter Guy Spitaels) van de Vlamingen. Ook andere Franstalige politici halen uit naar de Vlaamse 'schijnheiligheid'.

Maar SP en VU zijn niet onder de indruk. Als Spitaels eind september voorstelt dat de Waalse ministers zich afzonderlijk over de licenties zouden buigen, schieten Vandenbroucke en Gabriels dat voorstel nog dezelfde dag af. "De Vlaamse ministers kunnen niet zomaar de andere kant op kijken als hun Waalse collega's een beslissing nemen waar zij het niet mee eens zijn", zegt Vandenbroucke voor de televisiecamera's.

Tijdens talloze kabinetsvergaderingen in de daaropvolgende dagen gooien premier Martens en zijn vice-premiers de ene na de andere compromispiste op tafel. Daarmee moet vermeden worden dat SP en VU hun gezicht verliezen, zonder dat de wapenlicentie ingetrokken wordt. Maar de tijd dringt. Als er niet snel een definitieve beslissing genomen wordt, moet er geen beslissing meer genomen worden, dreigen de FN-vakbonden. Bij de start van het kernkabinet van 29 september zegt PS-vice-premier Philippe Moureaux dat de regering er diezelfde dag nog uit moet geraken: "Anders is dit niet langer een Belgisch maar een Waals dossier." De uitspraak gaat de geschiedenis in als de 'institutionele atoombom'.

Uiteindelijk gaan de Vlaamse socialisten toch akkoord met een compromisvoorstel. In de toekomst zal niet langer de voltallige regering over wapenlicenties moeten oordelen, maar beslist een Waalse excellentie over Waalse leveringen en een Vlaamse excellentie over Vlaamse leveringen. Vandenbroucke doet niet langer moeilijk en zegt dat Willy Claes dus nooit zijn goedkeuring zal verlenen aan een deal met het Midden-Oosten. Maar voor de VU is het akkoord onverteerbaar. Nog dezelfde avond kondigt VU-vice-premier Hugo Schiltz zijn ontslag aan.

Maar het triomfalisme aan Waalse zijde ten spijt is de lont niet uit het kruitvat. Een bijzonder pijnlijk interview met professor Robert Senelle - "Dit is het einde van België" - in het BRTN-avondjournaal zet de toon voor de dagen die volgen. De krantencommentatoren zijn een dag later vernietigend en de politici laten sterke uitspraak op stevige uithaal volgen. Tot Wilfried Martens het enkele dagen later, op vrijdag 5 oktober 1991, enkele maanden vroeger dan voorzien, voor bekeken houdt.

Bron: De strijd om de 16 van Hugo De Ridder.

Wapenlevering aan Midden-Oosten zette Vlamingen en Franstaligen elf jaar geleden lijnrecht tegenover elkaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234