Donderdag 22/08/2019

Laatste nazi's zijn opgejaagd wild

In de straten van Berlijn, Hamburg en Keulen zijn affiches opgehangen waarop de burger opgeroepen wordt de inmiddels stokoude nazimisdadigers aan te geven. Beloning voor een goede tip: 25.000 euro.

Operation Last Chance II. Het klinkt als de titel van een matige B-film, in werkelijkheid is het de naam van een actie die de laatste nog levende nazicriminelen moet ontmaskeren.

Ja, ze zijn nog onder ons, zegt Efraim Zuroff, directeur van het Simon Wiesenthal Centrum. De Israëliër: "In de oorlogsjaren hebben ongeveer 6.000 mensen in de vernietigingskampen gewerkt. Daarvan is waarschijnlijk 98 procent dood. Blijven er 120 over, van wie de helft vanwege gezondheidsproblemen niet meer vervolgd kan worden. Die andere 60 willen wij voor de rechter zien."

Dat aantal van 60 is niet zomaar een slag in de lucht. Het Duitse Centrum voor Onderzoek naar Nazimisdaden in Ludwigsburg maakte in april bekend dat het vijftig vermoedelijke bewakers van vernietigingskamp Auschwitz in het vizier heeft. De huidige posteractie heeft tot doel ook mensen op te sporen die niet alleen in Auschwitz, maar ook in de andere vernietigingskampen werkten.

'Spät, aber nicht zu spät', 'laat, maar niet te laat', luidt het opschrift. Natuurlijk, zegt Zuroff, is het laat, de daders hadden al veel eerder moeten worden aangepakt. Ze zijn nu eind tachtig, of al dik in de negentig. Maar in de jaren vijftig en zestig heeft Duitsland veel laten liggen. En: "Het is nooit te laat om deze misdadigers voor de rechter te brengen. Hun misdrijven verjaren niet."

Medeplichtigheid

Op compassie vanwege hun leeftijd hoeven nazimisdadigers bij Zuroff niet te rekenen. "Ik doe dit werk nu al vele jaren, nog nooit heb ik er een getroffen die enorme spijt had van zijn in de oorlog begane misdrijven. Nog nooit. Als jonge mannen hebben ze al hun kracht en energie gebruikt om onschuldige mensen te vermoorden."

Zuroff: "De verdediging gebruikt het leeftijdsargument altijd om de procesgang te ontregelen, maar als een hoogbejaarde, zoals de Hongaar László Csatáry, nog kan autorijden, dan kan hij ook voor de rechter staan." Csatáry (inmiddels 98), verantwoordelijk voor de deportatie van duizenden Joden, werd in Boedapest opgespoord door journalisten van The Sun.

In Duitsland biedt de uitkomst van het proces tegen John Demjanjuk, in 2011 in München, de mogelijkheid ook diegenen te vervolgen die niet direct verantwoordelijk waren voor de georganiseerde moord op miljoenen Joden en anderen. Sinds dat proces voldoet ook Beihilfe, medeplichtigheid.

Demjanjuk, bewaker in Sobibor, werd tot vijf jaar cel veroordeeld omdat hij medeplichtig was aan moord op 20.000 mensen.

Sommige Duitse historici vinden het 'schaamteloos' dat een beloning (Kopfgeld) wordt uitgeloofd. Maar Zuroff, die wel de 'laatste nazi-jager' wordt genoemd, wordt niet koud of warm van de kritiek. "Door een beloning in het vooruitzicht te bieden, genereren we media-aandacht." Volgens zijn medewerkers zijn er deze week al enkele interessante tips binnengekomen.

Onbekende nazi's

Met de 'Most Wanted'-lijst van het Wiesenthal Centrum heeft de actie niets te maken. Op deze lijst staan namen van beruchte nazi's als Alois Brunner die voor het laatst gespot is in Syrië, en die, gezien zijn geboortejaar (1912), waarschijnlijk dood is. De affiches die nu in Berlijn, Hamburg en Keulen hangen moeten juist de verblijfplaatsen van tot dusver onbekende nazi's aan het licht brengen.

Tijdens Operation Last Chance I, die tussen 2002 en 2011 in Duitsland en een aantal Oost-Europese landen liep, kwamen 605 bruikbare tips binnen. In 103 gevallen leidde het tot een justitieel onderzoek, maar uiteindelijk kwam het in slechts drie zaken tot een proces.

Volgens Zuroff heeft dat vooral te maken met de weinig coöperatieve houding van veel Oost-Europese landen. "Ook Oostenrijk gedraagt zich schandalig. We hebben daar goed doortimmerde zaken gepresenteerd, maar de laatste dertig jaar is in dat land niemand veroordeeld." Tot zijn genoegen zag hij deze week in Berlijn een van zijn affiches recht tegenover de Oostenrijkse ambassade hangen.

In de Baltische staten is vervolging zeer lastig, zegt Zuroff. "In deze landen wordt de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog momenteel herschreven. De daders worden als helden gezien, ze vochten immers tegen de Sovjets. Dat is een kwalijke ontwikkeling voor landen die deel uitmaken van de EU."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden