Zondag 17/10/2021

Laatste keer dat Italië om politicus Berlusconi lacht?

Berlusconi vorige week in Rome met zijn 28-jarige vriendin Francesca Pascale. Beeld EPA
Berlusconi vorige week in Rome met zijn 28-jarige vriendin Francesca Pascale.Beeld EPA

De Italiaanse senaat besluit vanmiddag waarschijnlijk dat de voor belastingfraude veroordeelde Silvio Berlusconi zijn zetel moet opgeven. Hij kan zijn partij blijven leiden, maar is dan niet meer verkiesbaar en kan geen president meer worden. Zijn tragikomische stijl in vier bedrijven.

Het merk Berlusconi
"Politiek is niet hetzelfde als zeep verkopen", waarschuwde de christen-democraat Mino Martinazzoli toen de succesvolle zakenman Berlusconi in 1993 zijn politieke carrière voorbereidde.

Dat was lang zo geweest. Politici konden zich eindeloze discussies permitteren en kiezers stemden wat ze gewend waren of wat de kerk adviseerde. Maar op het moment dat Berlusconi aan zijn politieke carrière begon, was een groot deel van de christen-democratische hoofdrolspelers gesneuveld door de anti-corruptieonderzoeken van Milanese magistraten en was de kiezer in de war. Berlusconi sprong in het gat en liet zien dat het niet zoveel uitmaakt of je nu een stuk zeep verkoopt of een politiek leider bent.

Zonder concrete programmapunten, maar in een heldere en emotioneel beladen videoboodschap - "Italië is het land waarvan ik hou"; "ik wil niet leven in een land dat niet vrij is"; "we zijn verplicht ze tegen te houden" - lanceerde de mediamagnaat zijn product: Silvio Berlusconi, de man die zich opofferde om de waarschijnlijke overwinning van de linkse coalitie, die al hadden aangekondigd zijn mediamonopolie aan te pakken, tegen te gaan.

Twintig jaar later laat hij zijn politieke onderzoekers nog altijd peilen hoe het publiek over hem denkt. "Berlusconi heeft de politiek van de volgzaamheid geïntroduceerd", zegt Gianfranco Fini, die als leider van de Nationale Alliantie een coalitie vormde met Berlusconi en later samen met hem de partij Volk van de Vrijheid oprichtte. "De kiezer stemt niet op het programma van de politieke leiders, maar de politici laten zich leiden door de publieke opinie. Berlusconi wist dat hij het bij het publiek goed deed als hij campagne voerde. Hij wierp het land daarom in een permanente campagne waarin over ieder programmapunt een polemiek ontstond. En links vocht net zo hard terug."

Berlusconi tijdens een persconferentie in 1994 van zijn partij Forza Italia. Beeld AFP
Berlusconi tijdens een persconferentie in 1994 van zijn partij Forza Italia.Beeld AFP

De verkiezingsbeloften
Zo goed als hij is in campagne voeren, zo slecht is hij in regeren, zeggen Berlusconi's biografen vaak. In het buitenland staat de bungabunga-premier bekend om de wetten die hij voor zichzelf ontwierp en de puinhoop waarin zijn land verkeerde toen hij eind 2011 zijn positie als premier moest opgeven om plaats te maken voor technocraat Mario Monti.

Zelf heeft Berlusconi, die zich ook wel eens met Jezus vergeleek, meerdere keren gezegd dat hij gelooft dat niemand zo goed kan regeren als hij. Dat een deel van de Italianen het nog altijd met hem eens is, bleek toen zijn coalitie ook tijdens de verkiezingen van 2013 op een haar na de grootste werd.

Berlusconi's talent zichzelf te verkopen, bleek een zwakte als hij aan het roer stond. "Hij vindt het moeilijk beslissingen te nemen waarmee hij zich op de korte termijn impopulair maakt", zegt Fini. "Behalve als ze zijn persoonlijke problemen betreffen trouwens. Dan gaat een wet als een trein. Hij voerde zo een wet over belangenverstrengeling door die heel rekbaar was."

In 2011 moest Berlusconi zijn positie als premier opgeven. Beeld AFP
In 2011 moest Berlusconi zijn positie als premier opgeven.Beeld AFP

Onder wereldleiders
"Ik ben de leider met de meeste ervaring in Europa en in de G8", zei Berlusconi in 2011. "Iedereen vraagt me om advies. Gisteren belde zelfs Obama me nog." Op het wereldtoneel voelde Berlusconi, die vier keer premier was, zich niet alleen de meest ervaren leider, maar vooral ook de beste. In 2009 zei hij expliciet dat er op dat moment geen betere premier gevonden kon worden dan hij. "Ik geloof niet dat er in de geschiedenis iemand is tegenover wie ik me inferieur hoef te voelen", voegde hij daaraan toe. "Eerder het tegenovergestelde."

Hij liet zich daarom niet tegenhouden door protocollen of formaliteiten in zijn omgang met zijn buitenlandse collega's. Toen de Duitse Bondskanselier Angela Merkel de Italiaanse premier wilde verwelkomen tijdens een NAVO-top in 2009, liet hij haar minutenlang wachten op de rode loper om een paar meter verderop nog even een telefoongesprek af te maken. De Amerikaanse president Barack Obama noemde hij 'abbronzato', wat zoiets betekent als bruingebakken.

Toch viel de joviale collega bij sommige leiders in de smaak. De Russische premier Vladimir Poetin heeft zo'n hechte band met Berlusconi dat hij hem maandag, na zijn bezoeken aan de paus en de Italiaanse president, kwam opzoeken. Er gaan zelfs geruchten dat de Italiaanse oud-premier van Poetin een diplomatiek paspoort krijgt, zodat hij kan vluchten als zijn arrestatie dreigt. Poetin logeerde geregeld bij Berlusconi in zijn villa op Sardinië, waar ook de Britse Tony Blair, de Libische Moammar Kadhafi en de Egyptische Hosni Mubarak verbleven.

Berlusconi met zijn vriend Vladimir Poetin in 2005. Beeld EPA
Berlusconi met zijn vriend Vladimir Poetin in 2005.Beeld EPA

De partijgenoten
Berlusconi probeert zich na een twintigjarige politieke carrière nog altijd als buitenstaander te presenteren en in de omgang met zijn partijgenoten schijnt hij dat inderdaad te zijn.

"Berlusconi leidt zijn partij zoals hij zijn bedrijven leidt", klaagt Gianfranco Fini, die na de gezamenlijke oprichting van de partij Volk van de Vrijheid ontdekte dat er voor Berlusconi maar één leider kon zijn: Berlusconi. "Ik ben de leider, dus ik bepaal wat er gebeurt, was zijn insteek", zegt Fini.

Wie Berlusconi ziet zitten in het parlement, ziet om hem heen de glimmende haren van zijn vrouwelijke parlementariërs. De mediamagnaat regelde politieke carrières voor dansmeisjes van televisie (zoals Mara Carfagna die het tot minister schopte) en medewerkers van zijn bedrijven. Hij nam ook zijn adviseurs en medewerkers uit het zakenleven mee de politiek in. De nummer twee van zijn bedrijf Fininvest, Gianni Letta, de oom van de huidige Italiaanse premier, was tegen Berlusconi's plan de politiek in te gaan, maar werd desalniettemin Berlusconi's belangrijkste politieke adviseur.

Mara Carfagna in het Italiaanse parlement. Beeld EPA
Mara Carfagna in het Italiaanse parlement.Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234