Zaterdag 27/11/2021

Laatste 3.800 soldaten in Zuid-Iraakse provincie keren terug naar huis

Britse troepen weg uit Basra

De laatste 3.800 Britse militairen die in het Zuid-Iraakse Basra waren gestationeerd, zijn donderdag naar huis vertrokken. Officieel heet het dat ze 'Irak hielpen democratiseren' maar critici vinden dat ze al te weinig optraden tegen de milities, die steeds sterker werden. 179 Britse militairen lieten er het leven, en minstens 4.000 Iraakse burgers.

door Catherine Vuylsteke

BASRA l De Britse strijdkrachten speelden een sleutelrol bij de invasie van Irak in maart 2003. Ze leverden na de VS de grootste troepenmacht. De zuidelijke provincie Basra werd samen met de provincies Al Muthanna, Maysan en Dhi Qar onder Brits toezicht geplaatst. Op het hoogtepunt waren er 46.000 Britse militairen in het land, wat neerkomt op een totaal van 150.000 manschappen die er enige tijd gestationeerd waren.

Deels omdat de Britse publieke opinie eerst erg verdeeld en algauw afwijzend stond tegenover de Britse deelname aan de invasie van Irak gewaagde het Britse defensieministerie eind september 2005 al van "een gedetailleerd exitplan", dat aanvankelijk vanaf mei 2006 zou worden uitgevoerd. Tegelijk hadden de Amerikanen Londen gevraagd om meer troepen vrij te maken voor Afghanistan.

Toenmalig premier Blair zei er toen bij dat "wij ons pas zullen terugtrekken als het werk is gedaan en als de Iraakse veiligheidstroepen de strijd tegen de terroristen kunnen overnemen", wat er concreet op neerkwam dat de controle over de drie eerste provincies in het voorjaar van 2007 aan het Iraakse leger werd overgedragen. In september van datzelfde jaar vertrokken de Britten uit de stad Basra, waar ze hun hoofdkwartier hadden in een voormalig paleis van ex-dictator Saddam Hoessein. Ze plooiden toen terug naar de luchthaven van de stad omdat de bevoorrading van de troepen in de stad te problematisch bleek. Ze werden al te vaak onder vuur genomen door sjiitische milities, wat in al te hoge sterftecijfers onder de eigen strijdkrachten resulteerde.

Het huidige vertrek uit de luchtmachtbasis, op zo'n 20 kilometer afstand van de stad Basra, begon op 31 maart van dit jaar en tegen eind mei zouden er nog maar 400 Britse manschappen in het land achterblijven om het Iraakse leger te trainen. De Amerikanen nemen het gezag over de basis over.

De Britse defensieminister had het bij de ceremonie over "hoe trots wij allemaal zijn op onze militairen en op hun prestaties voor het herstel van de democratie in Irak". Onomstreden was de Britse aanwezigheid in Basra nochtans niet. Aanvankelijk was het in hun bezettingszone aanzienlijk rustiger dan in de Amerikaanse, maar in 2005 veranderde de situatie drastisch en steeds vaker werden de Britse militairen zelf de schietschijf van almaar krachtdadiger gewapende groepen.

Instabiel en wetteloos

De troepenmacht slaagde er niet in de regio onder het centrale gezag van de regering in Bagdad te krijgen. Integendeel, het gebied kwam in handen van instanties als de Opperste Raad voor de Islamitische Revolutie in Irak (Sciri) en de zogenaamde Sadristen. In februari 2007 kwam het Washington Institute for Near East Policy met het onthutsende rapport The Calm before the Storm: The British Experience in Southern Iraq. De conclusie daarvan luidt dat "in plaats van een stabiele, verenigde, gezagsgetrouwe regio met een overheid die een afspiegeling is van de bevolking, is het diepe zuiden van Irak instabiel, verdeeld en wetteloos". Het wordt geregeerd door een kleptocratie waarbij milities de macht uitmaken. Die laatste staan vaak niet alleen los van de nationale overheid maar worden ook niet gecontroleerd door hun vermeende bazen in Bagdad, aldus het rapport.

Het Britse leger kwam daarnaast ook in opspraak wegens mensenrechtenschendingen. Zo dook er in februari 2006 een video op met beelden van Britse militairen die jonge Iraakse arrestanten mishandelen, een handeling waarbij ze door de cameraman worden aangemoedigd. De feiten bleken van twee jaar eerder te dateren maar zetten ook in Irak zelf veel kwaad bloed. En de belofte van premier Blair "om de schuldigen te straffen" maakte weinig indruk. Later waren er nog tal van verhalen over vermiste burgers, zoals dat van een jonge receptionist die als 'vermeend terrorist' door de Britse soldaten in detentie was vermoord.

Britse troepenmacht slaagde er niet in de regio onder het gezag van de regering in Bagdad te krijgen, integendeel

n De Britse brigadier Tom Beckett (r.) draagt op de luchtmachtbasis van Basra het militaire gezag over aan VS-kolonel Henry A Kievenaar III.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234