Vrijdag 13/12/2019

Laat naar je borsten kijken. Of toch maar niet

Mammografieën redden geen levens. Dat stellen Canadese onderzoekers nadat ze 25 jaar bijna 90.000 vrouwen hadden opgevolgd. Hun studie, die een van de grootste ooit wordt genoemd, doet de discussie over de zin en onzin van borstkanker-screenings weer oplaaien.

Wel of geen mammografie? Over die vraag breken steeds meer experts het hoofd. Een nieuw onderzoek dat net in de British Medical Journal verscheen, doet vele hoofden eerder nee dan ja knikken. In de VS wil de American Cancer Society bij het herzien van de richtlijnen rekening houden met het nieuwe onderzoek. Ook in Europa verandert één en ander. Zwitserland liet een tijdje geleden al weten mammografieën niet systematisch aan te bevelen.

De Canadese onderzoekers trokken meer dan een kwarteeuw uit voor hun onderzoek. In die tijdsperiode wilden ze uitvissen of het voordelen oplevert om kankers op te sporen die te klein zijn om bij een gewoon borstonderzoek op te vallen.

Daarvoor verzamelden ze 89.835 vrouwen tussen 40 en 59 jaar oud. Die werden willekeurig in groepen ingedeeld: in de ene moesten ze tussen 1980 en 1985 jaarlijks een mammografie laten maken, in de andere moesten ze hun borstonderzoek zelf uitvoeren. De vrouwen werden daarna twintig jaar opgevolgd.

Overdiagnose

Uiteindelijk werd in de groep met mammografieën bij 3.250 vrouwen kanker vastgesteld, 500 stierven. Bij het gewone borstonderzoek volgden 3.133 kankerdiagnoses. Die kostten 505 mensen het leven.

In beide groepen overleden dus ongeveer evenveel vrouwen. De onderzoekers stelden daarenboven vast dat bij de dames bij wie, na screening, een gezwel werd gevonden, 22 procent onnodig chemotherapie, een operatie of bestraling onderging. Dat komt doordat sommige kankers amper groeien en zelfs kunnen krimpen of verdwijnen. Omdat een arts dat onmogelijk kan voorspellen, worden alle tumoren behandeld.

Overdiagnose, wordt dat fenomeen genoemd, of zoals Ann Van Den Bruel, arts en verbonden aan de universiteit van Oxford, het zegt: de schaapjes van de kankerhorde. "Die gezwellen doen niemand kwaad." De behandelingen daarentegen wel. "Ze zijn belastend en hebben tal van nadelen. Zo kunnen ze hartziekten veroorzaken."

Van Den Bruel doet onderzoek naar diagnostische tests. Als het gaat over mammografieën rekent ze zichzelf tot de critici. Het Canadese onderzoek is volgens haar het zoveelste bewijs dat het beleid daarrond dringend in vraag gesteld moet worden.

Professor oncologie Jacques De Grève (VUB) blijft echter kritisch. "De in de studie onderzochte vrouwen zijn tussen 40 en 59 jaar. Uit eerder onderzoek is al gebleken dat bij mensen jonger dan 50 screenings eerder na- dan voordelen opleveren."

Vroeg detecteren

De Grève stelt zich wel vragen over de kwaliteit van de mammografieën van 25 jaar geleden. In tegenstelling tot Van Den Bruel gelooft hij wel nog in het nut ervan. "Hoe vroeger een kanker gedetecteerd kan worden, hoe beter de prognose. Sowieso heeft een vroege diagnose ook andere voordelen: ze verkleint de impact van de behandeling."

Volgens hem zal het effect van mammografieën wel afnemen. "Omdat de behandelingen beter worden." In afschaffen gelooft hij niet. "Voor wie een hoog risico heeft, zijn ze echt belangrijk. Daarnaast hebben ze volgens mij ook een groter sensibiliserend effect dan zelfonderzoek."

Van Den Bruel hekelt het feit dat Vlaanderen met zijn 'Laat naar je borsten kijken'-campagnes, waarbij vrouwen tussen 50 en 69 gratis om de twee jaar een gratis mammografie kunnen laten maken, te wervend te werk gaat. Op dit moment maakt ongeveer 50 procent van de Vlamingen in die categorie gebruik van de screenings. Tegen 2020 heeft het Vlaams Agentschap voor Zorg en Gezondheid het streefdoel van 75 procent vooropgesteld.

"Zolang de voordelen niet opwegen tegen de nadelen, heeft het geen zin om Vlamingen hiervoor te motiveren. Een vrouw moet de vrijheid hebben om zelf te beslissen. Ze moet de informatie krijgen waarmee ze zelf te weten komt hoe groot of hoe klein de 'bonus' is en hoeveel moeite ze daarvoor wil doen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234