Vrijdag 12/08/2022

Laat het beroep van bankier rustig uitsterven

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

De financiële wereld is beter af zonder depositobankiers, zegt Jos Leys, Research Fellow aan het Center for Ethics & Value Inquiry (CEVI) van de UGent. Hij voert onderzoek naar ethiek van financiën en andere zakelijke activiteiten. Hij werkte twintig jaar in de financiële industrie.

PE Author

Dexia: de bodem van dit vat van schandalen hebben we nog niet gezien. Sterker, er komen er nog steeds nieuwe bij. Dan heb ik het niet over ergerlijke besteding van spaar- of belastinggeld aan dure naamsverandering (alsof men zou vergeten wie de Arcopar-aandelen onder de bevolking heeft verspreid), luxueuze consultancy (alsof men zelf geen strategie kan bedenken), over duister gejongleer met perpetuals (alsof manipulaties met belastinggeld niet transparant moeten zijn) of zelfs over de verse portie bonussen die men zich toe-eigent (bij de Holding - de 'nieuwe deontologische code' van de Bank laat dit niet meer toe; het is onduidelijk of die code iets zegt over 14de maand en dergelijke meer).

Neen, het recente wangedrag is niet iets wat journalisten moeten ontdekken en naar buiten brengen - het speelt zich voor onze ogen af, in advertenties. Dexia lokt spaarders met de leuzes als 'bouw aan uw kapitaal en aan een kleuterschool', 'bouw aan uw kapitaal en aan een bejaardentehuis'. Dat is verwerpelijke misleiding. Ten eerste gaat uw geld niet naar een kleuterschool - het gaat naar de balans van Dexia. In die balans is die kleuterschool een nanoscopisch krediet, naast de massieve zwarte gaten die de 'beleggingsportefeuille' uitmaken. Uw kasbon (of die van uw argeloze grootvader) dient om die balans in de lucht te houden. Maar daarover liegt men door de kasbon een koosnaampje te geven.

Ten tweede 'bouwt u' niet aan die school. Als dat wel zo zou zijn, dan zou u ook Israëlische nederzettingen hebben gebouwd, gelet op de financieringsactiviteit van Dexia aldaar. Neen, de gemeente bouwt de school en niemand anders. Verder zijn afbeeldingen irrelevant; de vraag is of de kredietfinanciering gezond is - immers, niet alles wat mooi oogt, is ook financieel duurzaam.

En verder is het dan de vraag of, indien ze financieel gezonder is, wel een tussenpersoon-bank nodig is en de bouwer niet rechtstreeks naar het publiek kan stappen - zoals Kinepolis de voorbije week met succes heeft gedaan en enkele gemeentes al hebben geopperd. Mogelijk spaart het bonusgeld uit en biedt het een kleinere spread.

In ieder geval is het lokken van naïeve spaarders met irrelevante voorwendsels en verzwijging van de essentie een kwalijke zaak voor de samenleving. Het is ook geen geïsoleerd incident: de voorbije jaren kon je slechts met zeer veel moeite beleggingen kopen die niet 'Dexia'-debiteur waren (hier hanteert Dexia een misleidingstactiek met 'beleggerportretten'). Men kan zich afvragen waarom de FSMA hier niet tegen optreedt - de literatuur spreekt van 'gevangen regulatoren'.

Wangedrag

Dergelijk wangedrag is niet verwonderlijk. Een basisaxioma in financiën luidt: 'Een kat in het nauw maakt rare sprongen'. Een financieel lucide burger reageert dus zeer kritisch wanneer iemand in slechte papieren hem voor financiële transacties benadert. Het is ten andere niet de eerste keer: toen het ACW zijn vorige bank op de klippen had gejaagd met overmatige en kwestieuze kredietverlening aan Lernout & Hauspie, kwam er een monstercampagne voor de werving van vers Arcopar-kapitaal (solvabiliteitsherstel) en voor de verkoop van een levensverzekering die 3% bij intrede en ongeveer evenveel jaarlijks beheerloon kostte (rendabiliteitherstel). We weten nu hoe dat verhaal is afgelopen. Het zijn dezelfde mensen als toen, die de commerciële campagnes superviseren.

Hiermee heb ik niet gesteld dat die Dexianen (of welke naam ze in de toekomst ook aannemen) per se slechtere professionals zijn dan andere. Ze bakken het wel bijzonder bruin en ze zijn natuurlijk verantwoordelijk voor hun daden, maar de professie zelf is problematisch. Ze combineert beleggingsverkoop aan niet altijd financieel geletterde gezinnen met het aanhouden van speculatieve balansen voor eigen rekening ('investeringsportefeuille'). De adviesfunctie dreigt dus altijd gesmoord door nijpend eigenbelang. Bovendien, en dat mag intussen iedereen duidelijk zijn: als de speculaties goed aflopen wint de bankier heel veel en de klant weinig. Als ze slecht aflopen wint de bankier een klein beetje minder en verliezen zowel klant als burger. Waarom in zo'n spel meespelen?

Veel beter dus dan onafgebroken inspanningen te leveren om te verhinderen dat malafiden, lichtzinnigen, gokverslaafden en grootheidswaanzinnigen in het bestuur van zulke instellingen geraken, veel beter dan onze tanden stuk te bijten op het scheiden van deposito-activiteit van korte termijn speculaties ('trading', zoals Volcker wil), veel beter dan de illusie najagen dat depositobanken risicoloos zijn, kunnen we de professie laten uitsterven. Bovengeschetste financieel-ethische kwesties kunnen zich dan niet meer voordoen - dat is netjes opgelost.

Ook economen argumenteren dat we beter af zijn zonder het voortdurend ontploffingsgevaar van deposito-hedge funds. We verlossen ons van de gesel der financiële repressie door ze niet meer toe te laten (lees Jimmy Stewart is dead van de Boston-econoom Laurence J. Kotlikoff). In zo een betere financiële wereld bestaan geen spaarboekjes meer, noch kasbons. Je belegt rechtstreeks, hetzij in je eentje, hetzij samen met anderen via fondsen (die geen leningen mogen aangaan of deposito's verzamelen). Kredietnemers, bedrijven, overheden en particulieren, wenden zich rechtstreeks tot het publiek. Mogelijk zijn er nog bankkantoren, maar dan niet meer bemand met bonushongerige verkoopsmachines, wel met integere adviseurs. De depositobankier kan langzaam uitsterven, zoals ook kasteelheren en ketellappers niet op een dag verdwenen zijn. Een snelle run op de bank hoeft nu ook weer niet.

Eén groot voordeel springt onmiddellijk in het oog: bankbalansen bestaan niet meer, dus moet de overheid ook nooit meer (absurde) garanties geven. Dat is zeer belangrijk voor ons financieel welzijn en gemoedsrust. Want wie had gedacht dat het ACW dit land en zijn burgers in de economische ravijn zou duwen door straffe stakingen en wilde weldoenerij, zat verkeerd: het heeft dat gedaan door bankier te spelen. De enorme waarborgen die onze toekomst hypothekeren, heeft het gecreëerd uit bankbalansen, door een hedge fund (Arco) te bouwen rond een nog groter hedge fund (Dexia). De basis waarvan het vertrokken is, is een al bij al bescheiden volume aan spaarboekjes en kasbons en een nog vele malen bescheidener volume aan eigen middelen. Door te kunnen beschikken over het spaargeld van anderen, konden zij geld bijlenen om steeds groter en driester te beleggen. Arco bestond het zelfs om een graai in het Vlaamse spaargeld te doen om voor zichzelf nog meer aandelen Dexia bij te kopen!

Nogmaals, het had misschien een andere organisatie kunnen zijn - de essentie is dat het gaat om structuren waarin het geld van anderen wordt gebruikt om te beleggen voor eigen rekening. Nie wieder!

Laten we dus onze morele ergernis en financiële rampspoed constructief oriënteren en de rest rechtsbedeling overlaten aan de justitie: Imagine there's no banker, above us only skies. ... Image all the people, investing by themselves.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234