Zondag 31/05/2020

Olympische Spelen

Laat de sportsamba beginnen

Beeld reuters

Het geld is op, er waart een virus, het zeilwater is een latrine, tickets raken niet verkocht, bendes schuilen achter elke hoek, het land verkeert in een politieke en economische crisis... Nooit zullen Olympische Spelen onder een slechter gesternte worden geopend dan vanavond. Laat ze maar snel beginnen.

Gokken en de daarmee gepaard gaande illegale industrie is volgens de olympische beweging een groot gevaar voor de integriteit van de sport, maar in Rio is het de 29ste sport in de viplounges van de Olympic Family. Nooit was er meer twijfel over hoe het olympisme uit die zestien dagen van sportglorie zal komen: versterkt dan wel beschadigd, en in het slechtste geval klaar voor een extreme make-over.

Er zal wellicht meer nodig zijn dan nieuwe sporten op het programma zoals skateboarden, karate, klimmen, surfen en honkbal/softbal. Dat besliste het Internationaal Olympisch Comité eerder deze week voor Tokio 2020, in een bui van overmoed (zie Sportzomer hiernaast).

Voorlopig beginnen we morgen met 28 sporten - ook al 2 meer dan in 2012 - in Rio, 'la maravilhosa' of 'de wonderbaarlijke'. Die naam is niet gestolen, maar de mooist gelegen stad ter wereld was niet klaar voor de Olympische Spelen. Niet in de constructie, niet in het transport, niet in het management, niet in de harten en gedachten van de bevolking. Het is haastwerk geworden en nooit zijn de Olympische Spelen onder een slechter gesternte gestart, maar ook zijn de Spelen nooit op een mooiere plek in de wereld te gast geweest. Het zijn de ingrediënten van een cocktail waarvan we de volgende zestien dagen zullen weten of het een explosief brouwsel wordt, dan wel een lekker binnenlopertje zoals een caipirinha.

Op 2 oktober 2009 stond iedereen in het Bella Center in Kopenhagen met de tranen in de ogen toen president Lula zijn grote vriend Pelé in de armen viel en een vreugdedansje inzette, geheel tegen het protocol in. Hartverwarmend, charmant, uniek, het Internationaal Olympisch Comité had zijn ware geest getoond. De Vietnam-verslaggever van weleer en man van grote momenten George Vecsey schreef in zijn column in The New York Times: "Gefeliciteerd aan een nieuwe stad, aan een nieuw continent voor de Spelen. De vijf ringen (de vijf continenten, HVDW) hebben meer dan ooit hun symboolwaarde bewezen."

Ook in de VS was de lof voor Rio de Janeiro unaniem, zelfs al betekende dat de enige verkiezingsnederlaag van Barack Obama, want die was helemaal vanuit het Witte Huis voor Chicago komen kandideren. De wereld vond het mooi, onze IOC-voorzitter Jacques Rogge vond het prachtig, geen journalist was tegen, het dossier van Rio klopte. Voor de 120ste verjaardag van de Olympische Spelen zou een nieuw continent worden ontsloten, het IOC voelde zich een beetje Stanley en Livingstone. Alleen Afrika is nu nog die blinde, zwarte vlek van het olympisme. Misschien nog even houden zo, gezien de ervaringen met Zuid-Amerika.

Straatprotest tegen de dure Olympische Spelen.Beeld ap
In de baai van Guanabara worden verwoede pogingen ondernomen om bagger uit het water te halen.Beeld belga

Open riool (bis)

De enkele hickups zouden wel worden weggewerkt, was de mantra. Welnu, de hickups zijn monumentale, haast onoverkomelijke problemen geworden. Zo dreigt het transport in de soep te lopen. Correctie: het transport loopt in de soep. Niet zozeer voor ons, geaccrediteerden, maar voor de carioca - inwoner van Rio - die van A naar B moet en daar al te graag de auto voor neemt.

Soms zijn de helft van de wegen voorbehouden voor olympisch verkeer, openbaar vervoer en taxi's. De boete is niet min: 1.800 reais of net geen 500 euro voor wie op de olympic lane rijdt en door de Polícia Rodoviária Federal wordt betrapt. En dat in een stad waar het minimumsalaris 200 euro bedraagt. Een geluk bij een ongeluk: de armsten kunnen zich geen auto permitteren. Desondanks zijn de filetijden verdubbeld in de aanloop naar de eerste competitiedag, en de Spelen moeten nog beginnen. In een noodmaatregel hebben de scholen twee weken vrijaf gekregen en zijn eenmalig vier nationale feestdagen ingesteld.

Tweede hickup: de belofte om het oppervlaktewater in en rond de stad te saneren, is niet waargemaakt. Het is een pijnlijke waarheid, maar onze zeilers tuigen in Botafogo aan hun Marina da Gloria hun boten op in een open riool. Rij er op de fiets langs en je ruikt gewoon de bagger die in de diepste inham van de baai van Guanabara aanspoelt. We weten het nu wel al, is de reactie van de olympische media, dat het water vervuild is. Dat klopt, maar het is niet omdat het een grof schandaal is dat ondanks alle beloftes met de jaren erger is geworden, dat we er moeten aan wennen.

Onbegrijpelijk dat Nawal El-Moutawakal, de ex-loopster en IOC-lid én voorzitster van de coördinatiecommissie van Rio, nooit hard aan de noodrem heeft getrokken. Ze werd destijds nog aangesteld door Jacques Rogge. Toen die doorhad dat ze niet klaar was voor de taak en de Zuid-Amerikaanse macho's met hun beloftes niet de baas kon, was het te laat.

Uiteraard was er meer aan de hand dan een organisatiecomité dat beloftes niet nakwam. De wet van Murphy was ongenadig, want alles wat mis kon gaan, ging de afgelopen vijf jaar ook flink mis in Brazilië, dat van een BRICS-land met een bloeiende economie en schitterende groeicijfers weggleed naar een op drie wielen lopende derdewereldeconomie. De stilstand waarmee Brazilië wordt geconfronteerd, is een achteruitgang. Boven op een recessie kwam het Petrobras-schandaal (steekpenningen alom) en daarbovenop kwam dan nog eens de schandalige afzetting van president Dilma Rousseff.

Dat alles zette de wijd gapende kloof tussen de haves en de havenots in Rio en daarbuiten dik in de verf. Vergeleken met vorig jaar ligt Copacabana nu vol met daklozen. Is dat de crisis of is dat een neus voor zakendoen met al die rijke toeristen? Het tweede is het gevolg van het eerste, en de armen van Rio kreunen.

De groeiende ongelijkheid heeft zich niet vertaald in meer criminaliteit, maar wel in meer onderdrukking. Nog meer? Jawel, nóg meer politie. Naast de vijf grote korpsen en hun talloze onderafdelingen, zoals de gevreesde overvaleenheid BOPE, en de zogeheten pacificatiepolitie in de favela's, is nu ook ineens het leger in het straatbeeld verschenen. Voor de kust patrouilleren oorlogsboten en in de lucht hangen helikopters. Om de haverklap worden hele verkeersassen afgezet door de verkeerspolitie, om een of andere bigshot doorgang te verlenen. De vrees voor een aanslag van IS wordt hier heel erg au sérieux genomen en aangegrepen om de straat vol te stouwen met blauw, grijs en groen voorzien van kepies, helmen, schilden, geweren en wapenstokken.

Tegenover het beachvolleystadion op Copacabana heeft een appartement een lange banner opgehangen uit stil protest: 'Stop coup in Brasil'. Zeker is het niet, maar als vanavond plaatsvervangend president Michel Temer, de verrader van Rousseff, zijn gezicht toont tijdens de openingsceremonie, dreigt hij luider te worden uitgejouwd dan alle Russen samen gedurende de hele Olympische Spelen. Ondanks het feit dat bijna uitsluitend de beter begoede Brazilianen een zitje in het Maracañastadion hebben kunnen bemachtigen, staan ook die niet aan zijn kant. Dilma moest weg, maar dat Temer zou komen, dat hebben ze nooit gewild.

Misschien, heel misschien, zal de onmiskenbare schoonheid en het unieke karakter van de Olympische Spelen en van Rio de Janeiro het halen van alle ellende, maar dan nog is het niet zeker dat de locals deze Juegos Olímpicos zullen omarmen. Als officiële berichten meedelen dat er nog een kwart van de tickets te koop is, reken er dan maar op dat veel competities voor lege tribunes zullen worden gespeeld. Gisteren raakte bekend dat 240.000 tickets zullen worden uitgedeeld aan schoolkinderen die sporten zullen gaan bekijken waar ze geen bal van begrijpen. Kwestie van de tribunes vol te krijgen. De eerste wedstrijd van de Spelen, vrouwenvoetbal tussen Zweden en Zuid-Afrika (1-0), werd voor een leeg olympisch stadion gespeeld. Het bulletin vermeldde 13.000 toeschouwers.

Primeur voor Kosovo

Deze Spelen willen en zullen uniek zijn omdat ze een nieuw continent, het zwakste sportcontinent, hebben geopend. Maar de prijs die daarvoor wordt betaald, is te hoog. De kudde witte olifanten of onnodige bouwsels - en ze hadden er al van het WK voetbal - zijn getuigen van de grootheidswaanzin van een stad, regio en land met andere noden dan een elitair sportfeestje, maar dat zijn zorgen voor later. Het Internationaal Olympisch Comité is dan al met zijn hele hebben en houden weer verhuisd naar Lausanne, waar het een nieuw hoofdkwartier aan het bouwen is.

Is er dan geen enkel heuglijk feit? Bijzonder voor deze Spelen is de creatie van het ROT. Niet bepaald een gelukkige afkorting, maar het Refugee Olympic Team is meer dan een afkorting. Het is in de eerste plaats een weldoordachte pr-actie van het IOC, maar nietsdoen was nog erger geweest, al zijn er ongetwijfeld meer vluchtelingen die zich graag een paar weekjes hadden gelaafd aan de olympische hoorn des overvloeds. Nu zijn het er tien.

En dan is er nog Kosovo. Een eersteling als land op de Olympische Spelen, met acht atleten, drie mannen en vijf vrouwen. Majlinda Kelmendi draagt de vlag, en dat is helemaal terecht, want deze judoka is dubbel wereld- en Europees kampioene in de categorie tot 52 kilo. Klein probleempje: ze moet zondag al vechten, maar voor het jonge moederland doet een mens al eens iets.

Naar die openingsceremonie wordt met belangstelling uitgekeken. Sinds de editie in Sydney in 2000 is het een ode aan de cultuur van het gastland. Dat is het spektakel ten goede gekomen. De neutrale toeschouwer krijgt het goed uitgelegd in het stadion en ook thuis, door commentatoren die dikke draaiboeken bij de hand hebben. De lokale bevolking herkent meteen de verwijzingen, al of niet subtiel. Iets minder dan één miljard wereldburgers zullen de openingsceremonie bekijken op televisie. Die heeft niets te maken met sport en is zelfs een aanslag op de fitheid van de atleet die mee opstapt, maar de tv-zenders smullen ervan.

Lula da Silva, toenmalig president, Carlos Arthur Nuzman, voorzitter van het comité dat Rio moest promoten, en voetballegende Pelé reageerden in 2009 dolgelukkig toen ze vernamen dat de Spelen naar hun land kwamen.Beeld AP

Minder extravagant

De algemene repetitie van maandagavond werd bijgewoond door ongeveer 3.000 mensen die allemaal het verzoek kregen om geen foto's te posten op sociale media. Daar hebben ze zich duidelijk niet alle 3.000 aan gehouden, want ongeveer het hele scenario was een dag later in de Engelse tabloids te lezen.

Wordt beloofd: een gedownsizede versie van wat we in Londen gezien hebben, wat op zich al een goedkopere versie was van de extravaganza van Peking, die 90 miljoen euro heeft gekost. Londen gaf 36 miljoen euro uit aan de opening. Rio zou het met de helft doen. Dat zal volstaan, en Brazilianen kunnen wel een feestje opzetten. De openingsceremonie is voor de perceptie van het evenement belangrijker dan de competities zelf en zal dus af zijn, na 400.000 uren van repeteren met 300 professionele dansers en 5.000 vrijwilligers.

Regisseur van de ceremonie is Fernando Meirelles, bekend van The Constant Gardener en ook de regisseur van de brutale film Cidade de Deus of City of Gods, een verfilming van het boek dat zich afspeelt in de gelijknamige favela. Die ligt nota bene onderweg van het olympisch dorp naar andere competitieplaatsen. Cidade de Deus is tegenwoordig best oké, en Meirelles ook. Het script kon aan hem wel worden toevertrouwd, en dus zal de wereld worden geconfronteerd met Brazilië: het leven zoals het was en is.

Met Gisele Bündchen

Er zou iets inzitten over vrede, de Braziliaanse jungle en de indianen van de Amazone, het koloniale verleden en de slavernij - het laatste land om dat af te schaffen, was Brazilië - om zo tot het heden te komen. Voetbal zal een rol spelen (benieuwd of de 1-7-nederlaag tegen Duitsland wordt uitgebeeld), net als alles wat de Braziliaanse maatschappij zo uniek maakt, in de eerste plaats het carnaval in Rio. Ook de ellende wordt niet vergeten. Hoe ze dat aan boord zullen leggen, is niet duidelijk, maar er zou zelfs een verwijzing zijn naar de bijna 50.000 verkeersdoden per jaar in dit land.

De meest confronterende passage zou worden vertolkt door supermodel Gisele Bündchen. Op de tonen van 'The Girl from Ipanema' - de song van Tom Jobim, vereeuwigd door jazzlegende Stan Getz en het koppel Gilberto - zou La Bündchen worden beroofd, waarna de politie de dief zou achternazitten. Volgens onbevestigde berichten zou Gisele dan medelijden tonen. Zou, want dit blijft Brazilië en Rio, en alles kan zomaar veranderen. Maar kijkt u vooral zelf.

Gisele Bündchen.Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234