Vrijdag 10/04/2020

La grande bellezza (2013)

Schrijvers en cinefielen Daan Heerma van Voss en David Pefko gaan twee keer per maand in de clinch over hun dada's: film en literatuur. In aflevering 1 gaat het over 'La grande bellezza'.

Daan: "Daar zitten we weer."
David: "Ja..."
"Waarom hebben we net gekeken naar La grande bellezza?" "Ik ben nu eenmaal een groot liefhebber van de films van Paolo Sorrentino en al helemaal van Toni Servillo (foto), mis- schien wel de beste Europese acteur van dit moment. Eigenlijk kijk ik naar alles wat hij maakt vanaf L'uomo in Piu, uit 2001." "Je bent dus een fan-boy?"
"Ja, als je dat zo wilt noemen?"
"Vond je deze film dan ook zo goed?"
"Kijk, in de literatuur komt het weleens voor dat een auteur te veel wil vertellen in één enkele roman." "Nog altijd beter dan dat een auteur te weinig wil vertellen in één enkele roman, wat je veel vaker tegenkomt."
"In ieder geval, Daan, het verhaal schiet dan of alle kanten op en de lezer kan er geen touw meer aan vastknopen - wat in een enkel geval de lezer het gevoel geeft dat hij vermoedelijk met een geniaal literair werk te maken heeft, misschien zelfs een meesterwerk - of het is, in de meeste geval- len, ronduit vervelend. Waarom zo veel ongevraagde details? Waarom nog een onuitgewerkt personage boven op de berg vlakke figuren die je al voorbij hebt zien komen?
"In de film komt dit fenomeen evengoed voor. De film is dan ambitieus, zoals critici dat noemen, en ik vind La grande bellezza dan ook zéér ambitieus." "Je vindt hem onbegrijpelijk?"
"Nee, was het dat maar."
"Weet je wat het is, volgens mij zijn intellectu- elen nergens zo bang voor als voor de moge- lijkheid dat ze iets niet begrijpen. Hun eerste psychologische respons is dan zoeken naar een legitimatie: het werk is onbegrijpelijk omdat de geniale maker dat heeft gewild, wellicht betreft het hier zelfs de kern van het meesterwerk."
"Wat is precies het probleem?"
"Het is vals. Het onvermogen van een intellec- tueel wordt zo omgebogen tot een kwaliteit; hij ziet de onbegrijpelijkheid van het werk, erkent haar, komt haar in zekere zin dus tóch te begrijpen. Ik heb dit altijd een tamelijk aan- stellerig procedé gevonden. In de geest van Wittgenstein."
"Ah, daar komt Wittgenstein..."
"Ik heb mijn momenten. Wittgenstein dus; als iets gezegd kan worden, kan het ook goed gezegd worden. In het geval van film: als iets getoond kan worden, kan het ook goed getoond worden. In geen geval is onbegrijpe- lijkheid iets positiefs. Maar terug naar La grande bellezza; als de film niet onbegrijpelijk is, wat is hij dan wel?"
"Wat hij precies is, weet ik niet, maar tij- dens het bekijken van La grande bellezza kreeg ik al na een kwartier het gevoel dat Sorrentino niet wist waar hij moest begin- nen of stoppen.
"In de film volgen we ex-bestseller- auteur Jep Gambardella (lang geleden één roman gepubliceerd, getiteld: L'apparato umano), vertolkt door Servillo, die van het bezoeken van feestjes in zijn woonplaats Rome - naar eigen zeggen - zijn ongekozen levensdoel heeft gemaakt. Met cynische blik bekritiseert en beschimpt hij onder- tussen zijn collega-kunstenaars, terwijl hij van whisky naar whisky gaat en continu in een zware, dramatische commentaarstem aangeeft dat hij niet op dat feestje had wil- len zijn, en er toch is." "Wat een kutverhaal eigenlijk." "Eigenlijk wel ja. En wat nog erger is, de manier van vertellen die Sorrentino zo kenmerkt - dramatische beelden, flikke- rende teksten boven hoofden, absurdis- tisch ogende close-ups, een meestal waan- zinnig goede muziekkeuze (denk aan Trio's 'Da Da Da du liebst mich nicht' en Cassius' 'Toop Toop' in Il Divo uit 2008) - en die precies paste bij het verhaal, lijkt in deze ingeruild te zijn voor blinde paniek. Sorrentino heeft de drang gehad om nóg meer te vertellen, nóg meer te laten zien, met als gevolg dat Sorrentino's dramatiek in La grande bellezza gewoonweg te drama- tisch is, zijn beelden te groots zijn, en dat in een film die over leegte, verveling en her- haling zou moeten gaan." "Er is een scène in Wonder Boys, de film van Curtis Hanson uit 2000..."
"Begin je nu over een andere film, Daan? Deze week mocht ik kiezen." "Ja sorry, heel even, in die scène waarin leer- ling-schrijfster Hannah Green (Katie Holmes, dat wel, helaas) aan haar mentor, professor Grady (een geweldige Michael Douglas), over diens nieuwe boek zegt: "Grady, you know how in class you're always telling us that wri- ters make choices?" Grady: "Yeah." Hannah: "And even though you're book is really beauti- ful, I mean, amazingly beautiful, it's... it's at times... it's... very detailed. You know, with the genealogies of everyone's horses, and the dental records, and so on. And... I could be wrong, but it sort of reads in places like you didn't make any choice. At all."
"Aan dat citaat moest ik denken bij La grande bellezza. Er zijn talloze prachtshots in de film te vinden, een enkele keer was ik bijna tot tranen toe geroerd (bijna hè, ik ben geen je weet wel), maar de film zwalkt, gaat enerzijds inderdaad over leegte en stagnatie, anderzijds over het schitterende leven, het tijdloze Rome, over De Grote Schoonheid die in één enkele oogopslag, in één detail, in één werveling van het leven te vinden is. De film gaat over alles en niets tegelijk." "Is dat slecht? Ik was trouwens soms tot tranen geroerd bij Wonder Boys, bij La grande bellezza niet één keer..." "Dat is slecht, ja! Het is overduidelijk dat Sorrentino's vijfde speelfilm inderdaad een 'ambitieuze' film moest worden, een die in een directe historische lijn met het werk van Fellini begrepen moet worden - de verwijzin- gen zijn zo talrijk dat je soms het idee hebt in een secundair werk terechtgekomen te zijn -, maar het is allemaal zo nadrukkelijk. Het kan aan mijn sceptische natuur liggen, maar ter- wijl ik de film bekeek, hoorde ik hem haast aan de investeerders uitleggen dat, en vooral waarom, dit zijn capo lavoro, zijn meester- werk, is. Maar in mijn ogen ontbeert het de nederigheid van een meesterwerk, hoe para- doxaal dat ook klinkt. Ik wil niet overtuigd worden van iemands uitmuntendheid. Ik wil meegenomen worden.
"Waarom denk je trouwens dat de film overal zo goed is ontvangen?" "Heel simpel, omdat mensen de film niet begrijpen en verzuipen in Sorrentino's waanzinnige beelden die zelfs van een dwerg op een dak nog iets groots maken, en tja, dan kun je niet anders zeggen dan dat het een briljante film is."
"Maar wat houd je dan over? Uiteindelijk is het zoals Jep Gambardella zegt: 'Alles is een truc'."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234