Donderdag 29/10/2020

l ONVEILIGHEIDSGEVOEL

Bezit maakt mensen behoudsgezind

Hoe ouder, hoe conservatiever?

In de Britse serie Grumpy Old Men wordt het, uiteraard op ironische wijze, geïllustreerd: ouder worden betekent ook dat je opvattingen roestiger, zelfs onverdraagzaam worden. Jos De Man, vader van de extreme Vlaams Blokker Filip De Man, was vroeger een linkse rat maar omhelst nu onversneden conservatisme (DM 10/9). En hij is niet ironisch. Zit er sleet op een soepele geest?

Barbara Debusschere

et zijn, om een of andere reden, altijd mannen. Ze zijn al wat ouder en krijgen net geen hartaanval van woede als er weer zo'n 'onnozel telefoonmuziekje' weerklinkt op een familiefeest, als de post eens een half uur te laat is, als er iemand voorsteekt bij de bakker, of om het even wat, eigenlijk. In Grumpy Old Men wordt het fenomeen uitgebreid tentoongespreid. Die mannen wentelen zich in dagelijks geëmmer en gekanker, gestut door conservatisme en overgoten met het welbekende 'vroeger-was-het-beter'-adagio.

Een karikatuur, dat spreekt. Mochten mensen met de jaren op slag ouwe rechtse zeuren worden, politici zouden met nog een groter vergrijzingsprobleem zitten dan nu al het geval is. Het grappen en grollen over die ouwe grompotten verstilt echter even wanneer we meneer De Man aan het woord horen. Van bevlogen voorvechter van het linkse gedachtengoed, gekruid met dat typische idealisme van de mei '68-generatie, is die man een aanhanger van het extreem-rechtse Vlaams Blok geworden. Brak hij vroeger een lans voor de multiculturele samenleving, dan huivert hij nu bij de gedachte aan solidariteit met de hele wereld. Hij is een volbloed pessimist geworden en ziet conservatisme als enige oplossing voor de uitdagingen die de maatschappij vandaag stelt. Er is ook de Nederlandse komiek Freek de Jonge, een van de vroegere boegbeelden van de linkse beweging. Nu hij zestig geworden is, vindt de man die vroeger het geweten van Nederland werd genoemd conservatisme 'een waardevolle instelling'.

Het klinkt allemaal onvoorstelbaar uit de mond van mensen die vroeger streden tegen alle vormen van denken. Er zijn aanwijzingen dat we inderdaad strammer gaan denken naarmate we ouder worden. Denk aan de o zo vaak gevoerde discussies tussen ouders en kinderen waarin die laatsten de eersten verwijten dat zij in hun jonge jaren zelf rebellen waren. "Het lijkt soms alsof ouders aan acuut geheugenverlies lijden en hun eigen rebelse visie op regels en wetten van vroeger totaal vergeten zijn", zei kinder- en jongerenexpert Peter Adriaenssens daar al over.

Er zijn ook wel wat onderzoeken die aangeven dat wie wat ouder is vaker wantrouwig, angstig, cynisch of pessimistisch is. Zo ontdekten VUB-sociologen in 2000 dat jongeren meer vertrouwen hebben in de politiek, en er ook meer in geïnteresseerd en minder cynisch over zijn dan wie ouder is. Negatieve gevoelens tegenover de democratie stijgen ook licht met de leeftijd. Dat was ook zo als het ging over gevoelens van machteloosheid ten aanzien van de politiek. Verder is ook al gebleken dat wie ouder is vaker angstig is en zich onveilig voelt. En een kanjer van een onveiligheidsgevoel kan zelfs de grootste vrijdenker op bejaarde leeftijd wat meer behoudsgezind maken.

l BEZIT

"Dat ligt niet echt aan de leeftijd", reageert Bert Lokhurst. Hij is werkzaam bij het Nederlandse Expertisecentrum Leeftijd en Maatschappij. Lokhurst: "Het is een cliché dat je met ouder worden conservatiever wordt. Wat wel klopt is dat je behoudsgezinder wordt naarmate je meer gaat bezitten. Er is met andere woorden een logisch verband tussen meer bezitten en conservatiever worden. Toch ligt dat niet aan de leeftijd zelf. Het is nu eenmaal zo dat wie wat ouder wordt tegenwoordig redelijk wat bezit. Maar mochten jonge studenten een huis en wat erfstukken of aandelen hebben zou je dat conservatisme ook bij hen zien, hoor."

Politicologen en sociologen aan de VUB wijzen er ook op dat het ultieme antwoord op de vraag of ouder worden ook conservatiever worden betekent, niet wetenschappelijk beantwoord is. "Er zijn inderdaad onderzoeken die zeggen dat jongeren minder wantrouwig zijn tegenover politiek, en optimistischer, maar er zijn er andere waaruit blijkt dat ook zij onveiligheid een groot probleem vinden en dat ze weer wat conservatiever worden", zegt onderzoeker Dimo Kavadias. "Maar het is zinloos generaties te vergelijken, want we worden bepaald door de tijd waarin we opgroeien. In Nederland is in een groot onderzoek bijvoorbeeld vastgesteld dat mensen die in de jaren zestig zijn opgegroeid progressiever denken dan wie in de jaren tachtig opgegroeid is. Om echt te weten te komen of we conservatiever worden met de leeftijd moeten we een groep mensen bijna hun hele leven volgen."

l GROTE OMMEZWAAI

Volgens Lokhurst zou uit zo'n levenslang onderzoek niet zwart op wit blijken dat we met de leeftijd conservatiever worden. Lokhurst: "Mensen veranderen in hun diepste niet zo sterk. Het zijn omstandigheden veeleer dan echte karakterwijzigingen. Iemand die altijd erg gedreven is geweest om goed te doen voor de maatschappij zal zo blijven, maar naargelang van wat hij meemaakt, de dood van vrienden of vereenzaming, bijvoorbeeld, of van wat ze om zich heen zien, kan de inhoud die ze daaraan geven veranderen. Het kan niet anders dan dat er iets gebeurd is in het leven van De Man dat zijn aan de oppervlakte zo vreemde ommezwaai eigenlijk zeer logisch maakt. Dat gebeurt trouwens in beide richtingen. Er zijn ook ouders die onder impuls van hun tieners verstarde opinies verzachten. Bovendien veranderen mensen hun visie niet per se op oudere leeftijd. Zelf was ik als jongere erg betrokken bij de extreem-linkse beweging, maar op een tocht door India ben ik dat enorm gaan relativeren. Ik was toen 25. Trouwens, nu hebben de meeste ouderen het veel beter dan vroeger. Terugverlangen naar vroeger en zich tegen de huidige maatschappij keren zie ik hen nauwelijks doen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234