Maandag 05/12/2022

L'Empire des Sens

L'empire des sens/ Ai no corrida (1976) van Nagisa Oshima

l Anno 1936: de jonge ex-prostituee, nu serveerster Sada (rol van Eiko Matsuda) wordt verliefd op Kichizo (rol van Tatsuya Fuji), de echtgenoot van de restauranthoudster met wie Sada in het begin van de film zwaar in de clinch is gegaan. Hun erotische ontmoetingen zijn in eerste instantie weliswaar wild en intens, maar na verloop van tijd wordt hun seksuele passie echt allesoverheersend. Ze sluiten zich steeds meer af van de buitenwereld. Alles komt in het teken te staan van puur lichamelijk genot. Rede en remmingen vallen weg. De wellust regeert. Amour fou. Er is geen weg terug...

l De film is gebaseerd op een waargebeurd verhaal van seksuele obsessie, die eindigde in wurging en castratie. In de eindgeneriek wordt daar uitdrukkelijk naar verwezen. Voor het scenario werd gebruik gemaakt van de rechtbankverslagen van het even beroemde als ophefmakende proces dat in 1936 gevoerd werd in Japan.

l Een van de meest opmerkelijke elementen (uit de film én het waargebeurde passionele drama) is dat Sada haar dode minnaar castreerde en dan dagenlang door Tokyo zwierf, in een soort extatische gelukzaligheid, met de afgesneden geslachtsdelen van Kichizo in haar hand. De echte Sada Abe groeide na haar arrestatie uit tot een Japanse heldin van de seksuele bevrijding.

l Omdat L'empire des sens een hele resem echte seksuele activiteiten open en bloot toont en niet suggereert, behoort de film technisch gesproken tot het pornogenre: echte erecties, echte penetraties enzovoort. Daardoor gaf L'empire des sens indertijd aanleiding tot een complex en controversieel debat. De kern was hier niet - zoals bijvoorbeeld bij Deep Throat - of pornografische films, al dan niet onder het banier van de vrijheid van meningsuiting, openbaar vertoond mogen worden, maar wel of porno ook kunst kan zijn.

l De Franse titel L'empire des sens is onder meer bedoeld als een verwijzing naar L'empire des signes, het essay van de Franse filosoof Roland Barthes over de Japanse cultuur en haar rituelen. De Japanse titel Ai no corrida betekent zoveel als 'de corrida van de liefde' en verwijst veeleer naar het dubbelbegrip eros en thanatos, seks en dood.

l De film schokte niet alleen door de expliciete beelden, maar ook door de manier waarop regisseur Oshima een aantal thema's als dominantie, onderwerping en viriliteit op hun kop zette. Naarmate de passie zich tot obsessie ontwikkelt, zijn ook de traditionele machtsverhoudingen tussen beide minnaars aan verandering onderhevig. Zo bedreigt Sada haar geliefde met de dood als hij nog met zijn eigen vrouw zou vrijen. En van zijn kant blijkt de eerst hanige en arrogante Kichizo niet altijd in staat de seksuele noden van zijn steeds veeleisender en agressiever wordende minnares Sada te bevredigen.

l De film is ook een soort reflectie over voyeurisme, gaande van de scène in het begin van de film waarin Sada opgewonden raakt door Kichizo te zien vrijen met zijn vrouw, over de vele personages die op een of andere manier getuige zijn van hun seksuele activiteiten, tot het moment waarop zij haar minnaar als het ware dwingt om in haar bijzijn de oude geisha, die bij hun vrijage komt musiceren, te overweldigen. Naderhand reageert Kichizo: "Het is alsof ik het lijk van mijn moeder omarmd heb."

l Sommige recensenten wisten niet altijd even goed wat ze met deze film aanmoesten. Iemand noemde het dan maar een soort Japanse versie van Last Tango in Paris en besloot met: "Those who like this kind of thing will like it a lot."

l Los van de (uiteraard overvloedig) getoonde seks kon of wou niemand de artistieke en geraffineerde vormkwaliteiten van de film in twijfel trekken: de kleurfotografie, de belichting, de cameravoering en kadrering, de decors, de muziek enzovoort waren van een uitzonderlijk hoog peil. Regisseur Nagisa Oshima (°1932) had eerder al een twintigtal films gedraaid (waarmee hij trouwens ook regelmatig in botsing was gekomen met de Japanse censuur) en was dan ook een getalenteerd cineast op het toppunt van zijn kunst.

l Voor de financiering van L'empire des sens kon Nagisa Oshima rekenen op de hulp van de Franse cinefiele producent Anatole Dauman, die eerder ook al met Jean-Luc Godard en Alain Resnais had samengwerkt. De film werd in Japan gedraaid, maar in Frankrijk afgewerkt. "Als dit een geheel Japanse productie was geweest, had ik de film ongetwijfeld nooit op deze manier kunnen maken", vertelde Oshima later in interviews.

l De scène waarin Sada door een impotente ouderling benaderd wordt en zij hem haar schaamhaar laat zien, waarna de man zich even wanhopig als vruchteloos probeert te masturberen, werd door sommigen geïnterpreteerd als een rechtstreekse aanval van regisseur Oshima op de Japanse censuur die het tonen van schaamhaar iets heel obsceens vindt.

l L'empire des sens werd vertoond op een resem internationale filmfestivals, zoals Cannes, Berlijn, Locarno, Taormina, Londen (bekroond door het British Film Institute), New York, Chicago (speciale prijs van de jury), Los Angeles, Melbourne en Sydney.

l De film werd in België reeds na enkele vertoningen verboden en in beslag genomen, ook al had L'empire des sens enkele maanden eerder in het Filmmuseum op het programma gestaan als onderdeel van de L'Age d'Or-competitie.

l Na de inbeslagname in Brussel schreef een verontwaardigde Patrick Duynslaegher in het magazine Knack van 6 oktober 1976: "Terwijl we in de bioscoop (en ook via andere media) overstelpt worden door agressieve en waardeloze seks waaraan alleen voyeurs een boodschap hebben, is het precies die ene film waarin erotiek als een zelfstandige levenswaarde verheerlijkt wordt, die de moraalridders in het harnas jaagt."

l Het zou bijna twintig jaar, namelijk tot 1994, duren vooraleer L'empire des sens opnieuw in de Belgische bioscopen werd uitgebracht. In 1976 werd In the Realm of the Senses, zoals een van de Engelstalige titels luidt, weliswaar vertoond op het New York Film Festival, maar meteen daarna in beslag genomen. In Groot-Brittannië duurde het tot 1991 eer de film daar in de zalen kwam.

l De volgende film van Nagisa Oshima, over een vrouw die samen met haar jonge minnaar haar echtgenoot vermoordt, was eveneens een dramatisch verhaal van liefde, lust, moord en schuld, maar werd minder expliciet in beeld gebracht. Er werd wél uitdrukkelijk op de titelbekendheid van de eerdere schandaalfilm ingespeeld door de film L'empire de la passion/Ai no borei te noemen. Voor deze film werd Nagisa Oshima in 1978 op het festival van Cannes bekroond als beste regisseur.

Jan Temmerman

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234