Donderdag 15/04/2021

L'art d'eau

Uniek project in het Estuaire Nantes - Saint-Nazaire

Bijna 60 kilometer riviermonding en twee steden omtoveren tot een hedendaagse kunstgalerie, je moet het durven én kunnen. Gedurende drie maanden, van 1 juni tot 1 september, dienen Nantes, de havenstad Saint-Nazaire en de laatste 60 kilometer van de Loirevallei als decor voor 40 hedendaagse kunstwerken. Een toegankelijk en eigenzinnig kunstparcours dat het gezicht en de reputatie van dit stukje Loire-Atlantique manifest zal veranderen.

door Debbie pappyn / david de vleeschauwer

Wie kent ze niet, de wereldberoemde kunsthappenings zoals de biënnale van Venetië en Documenta in Kassel. Ze trekken volk, veel volk, en zorgen ervoor dat de stad of streek nooit uit het geheugen verdwijnt. Kunst met grote K, die voor cultuurleken of de toevallige toerist soms wat te hoog gegrepen is. Gelukkig is er nu de biënnale Estuaire Nantes - Saint-Nazaire, gelegen in de regio Loire-Atlantique langs de westkust van Frankrijk. Hier is het zelfs niet de bedoeling om zich te meten met grote kunstfestivals. Toegankelijk, betaalbaar en verrassend zijn, volstaat. Hedendaagse kunst met humor, met een knipoog of een directe verwijzing naar de omgeving, en vooral kunstwerken die toelaten om de steden Nantes en Saint-Nazaire en de boeiende regio ertussen te gaan verkennen. Niet enkel kunstinstallaties, maar ook cabaret, muziek, theater, festivals, picknicks en meer, zorgen ervoor dat iedereen Estuaire Nantes - Saint-Nazaire op zijn eigen manier kan ontdekken.

Stichter en gezicht van Estuaire 2007 is Jean Blaise, ook wel gekend als bezieler van de beroemde Nuits Blanches in Parijs. Een stedelijke nocturne die volledig in het teken van hedendaagse kunst staat. De charismatische veertiger zit achter tal van culturele happenings en is sinds 2000 de man achter het kunstenhuis in Nantes genaamd Le Lieu Unique. Gehuisvest in de voormalige industriële gebouwen van de koekjesfabriek van LU, is Le Lieu Unique in een paar jaar tijd uitgegroeid tot culturele ontmoetingsplaats van Nantes. "Le Lieu Unique is ondanks de naam geen plaats", zegt Jean Blaise, "maar eerder een project dat nooit af is." Tentoonstellingen, theater, café, restaurant, hamam, crèche, boetiek. Met andere woorden een plek die ten dienste staat van de inwoners van Nantes en die kunst en cultuur toegankelijk maakt. Nantes was in de 18de eeuw een van de belangrijkste en bedrijvigste steden op gebied van scheepsbouw. De Loirevallei was rijk en beroemd, tot de streek tijdens de Tweede Wereldoorlog bijna letterlijk van de aardbodem verdween. De ontelbare, reusachtige bunkers in de buurt zijn hiervan het bewijs. Gelukkig kunnen kunst en cultuur een stad terug snel op de kaart zetten. Net zoals Bilbao profileert Nantes zich als een kunststad met rijke en goed gevulde musea en een plek waar er ruimte en budget is voor initiatieven zoals Estuaire 2007. Estuaire 2007 kost zo'n 7,5 miljoen, waarvan bijna de helft naar de 40 artiesten gaat. Er kwam kritiek op de hoge kosten vanuit overheidsinstanties in Parijs, maar volgens Blaise keert meer dan 4,5 miljoen rechtstreeks terug naar de economie van de streek. Een economische en toeristische boost voor de hele regio en een stimulans om verder te werken aan de reputatie van de Loire-Atlantique.

Ondanks enkele tegenslagen zoals aanhoudend slecht weer en enkele kunstwerken die niet op tijd afraakten is Estuaire 2007 klaar voor meer dan een half miljoen bezoekers. De 60 kilometer lange monding van de Loire is van gedaante veranderd en nodigt uit. In juni bleek het succes reeds overdonderend. De boot waarmee de Loire wordt afgevaren zat iedere dag volgeboekt en het bezoekersaantal overstijgt tot nog toe ieders verwachting. Niet alleen de havenbedrijven, de schepen en vissersboten, de industrie, de vissers en dokwerkers maar deze keer ook het grote publiek zijn op en langs de Loire en in de havens te zien. Langs het kunstparcours worden geheime en prachtige dorpjes of plekken ontdekt en daar zijn 22 gemeenten en de lokale toeristische diensten maar al te blij mee. Het parcours begint in Nantes of in Saint-Nazaire. De bezoeker beslist zelf. In Nantes is het goed om een bezoek aan de stad met het kunstevenement te combineren. Een dagpas laat toe om het openbaar vervoer vrij te gebruiken. Er zijn niet enkel tram en bus maar ook de 'navibus' want Nantes is doorweven met kanalen en rivieren. In de stad zijn er 11 kunstwerken te bezichtigen: vanaf 1 juli La Galerie des Machines waar Le Grand Eléphant van Royal de Luxe zal te zien zijn. Het is de twaalf meter hoge grote broer van de houten olifant die vorige zomer Antwerpen aandeed. Plezant voor jong en oud, want de olifant kan 35 mensen op zijn rug vervoeren.

Meer conceptueel maar zeer grafisch is het kunstwerk Ondulation van Thomas McIntosch in Le Lieu Unique: een installatie waar er letterlijk geluidsgolven worden gecreëerd onder een wateroppervlak, die dan op een groot scherm worden gereflecteerd. Toeschouwers staan bijna gehypnotiseerd toe te kijken. Een staaltje van slimme kunst die toelaat om geluid voor het blote oog zichtbaar te maken. In het Paleis voor Schone Kunsten ging de bekende Engelse kunstenaar Anish Kapoor aan het werk. Zijn kunstwerk bestaat uit een enorm blok rode wax die op rails, zeer traag, van de ene kant van de ruimte naar de andere kant beweegt. Resultaat is een spoor van rode wax die aan de rails blijft kleven. Wat verder, in het hart van de stad, tussen de autovrije wandel- en winkelstraten, staat het kunstwerk van de Japanse Tatzu Nishi. Hij verpakte het metershoge standsbeeld op de Place Royale in en maakt er een kamer van die dag en nacht te bezoeken is. Overdag door ontelbare nieuwsgierigen en 's avonds door diegenen die geluk hebben om voor 60 euro in dit kunstwerk de nacht door te brengen. Een goed adres om hier in de buurt even uit te rusten en een gezonde hap te eten is Le Petit Flore, in een autovrije zijstraat van de Place Royale.

Wie het niet ziet zitten om in Nantes het parcours te voet af te leggen, kan gebruik maken van de diensten van Cyclopolitain: semi-automatische taxifietsen die maximaal 2 personen per fiets doorheen de stad vervoeren. Ideaal om snel van het ene kunstwerk naar het andere te zoeven en zo een levendige impressie te krijgen van de stad. Logeren doe je in het avant-gardistisch hotel La Pérouse dat perfect aansluit bij Estuaire 2007. Binnenin tijdloze designklassiekers als meubilair, strak interieur, gratis wifi-internet en een uitgebreid en verzorgd ontbijt. Niet te missen is L'Ile de Nantes, het grootste eiland in de Loire. Hier ontstaat geleidelijk aan een nieuwe stad in de stad. Vroeger een doelloos stuk Nantes, nu een van de levendigste buurten van de stad. Oude dokken doen nu dienst als bar, restaurant, club of bureau voor creatievellingen. Het nieuwe gerechtsgebouw, ontworpen door Jean Nouvel, bevindt zich hier, vlak naast de ateliers van Royale Deluxe en de architectenschool. Niets is wat het lijkt: een voormalige bunker is een architectenkantoor, een loods is een atelier, een oude, geel geschilderde havenkraan wordt plots het symbool van de stad. Een symbool dat staat voor vernieuwing en verandering. Aan de Quai des Antilles ligt de Hangar a Bananas waar 60 jaar geleden bananen en ananas uit Afrika werden ingevoerd en opgeslagen. Nu is het the place to be van Nantes. Meer dan 7.700 vierkante meter cafés, restaurants, clubs en terrassen die uitgeven op de Loire. Een kunstwerk van Daniel Buren dat bestaat uit 18 stalen hoepels, die 's nachts in verschillende kleuren oplichten, markeert de overgang van de dokken naar de Loire en 60 kilometer stroomafwaarts, de Atlantische Oceaan.

Vanaf L'Ile de Nantes vertrekt twee keer per dag de riviercruise die langs de kunstinstallaties in en langs de Loire vaart. De boot op zich is ook een kunstwerk dat door een Engelse journalist werd omschreven als een kruising tussen een Paco Rabannejurk en iets dat lijkt op een ruimtevaartuig. In realiteit is het een gewone riviercruiseboot die door een kunstenaarscollectief uit Nantes, genaamd La Valise, met duizenden spiegeltjes werd bekleed. Idee erachter is dat de boot als schakel dient tussen de kunstwerken en de omgeving. Tijdens de 2,5 uur durende cruise krijgt de toeschouwer via draagbare koptelefoontjes uitleg in het Engels of het Frans over de 12 kunstwerken en over de kunstenaars die langs, op en in de Loire exposeren. Binnenin de boot, naast een bar, wat meer informatie, foto's en video's. Een van de eerste kunstinstallaties die vanaf de boot te zien zijn, is de regenval van Julius Pop. Wanneer het donker wordt, projecteer de kunstenaar letters op een vloeibaar scherm van water. De locatie is uniek: Trentemoult is een oud, pittoresk vissersdorpje dat tot voor kort alleen werd bewoond door hippies en alternatievelingen. Nu zijn de prijzen de hoogte ingeschoten en opent het ene restaurant na het andere. Een goed adres is restaurant La Civelle waar je grote porties oprechte, Franse keuken kunt uitproberen. Uitnodigend ingericht van binnen en buiten met een ruim terras met zicht op de Loire.

Wat verder stroomafwaarts is vanaf de boot de kunstzinnige camping van Frossay te zien. Negen kunstwerken of eerder alternatieve manieren van wonen. Voor 10 euro per dag en per persoon kan je er slapen in een kunstwerk van Atelier van Lieshout, rode capsules, tenten of futuristische kubussen. Regelmatig worden er picknicks met muziek en boekvoordrachten georganiseerd. Een beetje het gezicht van Estuaire 2007 is het drijvende of zinkende huis van Jean-Luc Courcoult. Hij is de stichter van de compagnie Royale de Luxe. Het huis is tijdens hoogtij bijna niet zichtbaar en bij laagtij lijkt het wel uit het water op te springen. En dan is er natuurlijk nog de enorme badeend van de Nederlander Florentijn Hofman. 'Canard de bain' heet het project toepasselijk en de eend moest normaal gezien het hele traject van de riviermonding afvaren. Normaal gezien, want de pogingen om de reuzebadeend op te blazen en in de stoere haven van Saint-Nazaire te water te laten mislukten keer op keer. Het lijkt niet evident om een ducky duck van 23 meter lang en 20 meter hoog vaarwaardig te maken. In de laatste kilometers van de Loire merk je dat de zee nabij is. Zoet water komt samen met zout water. De zilte zeelucht mengt zich met de geur van de haven van Saint-Nazaire. Veel industrie en grote bedrijven, zoals Airbus, langs de oevers van de Loire, en de indrukwekkende brug kenmerken het stadsbeeld. In de haven van Saint-Nazaire is het bedrijvigheid alom. Vier kunstwerken zijn hier te bezoeken. Een installatie die er letterlijk en figuurlijk met kop bovenuitsteekt is die van de Frans-Zwitserse Felice Varini. Op het eerste gezicht lijkt het alsof bepaalde metershoge gebouwen van de haven willekeurig een rode kleur meekregen. Wie moeite doet om het terrasse panoramique, van het gebouw waar een onderzeeër ligt, te beklimmen zal veel meer te zien krijgen. Op het terras komen alle rode vlakken als een puzzel samen. Spectaculair. Wie in Saint-Nazaire met de rivierboot op de middag aankomt, kan een goedkope plat du jour gaan eten in een van de havenrestaurantjes langs de Avenue de Penhoët. Dokwerkers, roltabak en goedkope gerechten. Restaurant Lafayette wordt gerund door een Portugese dame die naast Franse gerechten ook Portugese specialiteiten serveert. Pas chique mais pas cher.

De Atlantische Oceaan lonkt. Op een boogscheut van Saint-Nazaire liggen populaire badsteden zoals La Baule en Pornic. Er zijn de moerassen, kanalen en Les Salines de Guérande, de gekende zoutvelden. Een aanrader is een luchtdoop met een Cesna meemaken boven het schiereiland Presqu'île Guerandaise. Pas dan krijg je een beeld van de ontelbare kanalen en zoutvlaktes van deze streek. Er zijn dorpjes gelegen langs de kanalen van de marais, die leven op het ritme van het getij. Proef eens van de lokale mosselen of oesters in een restaurant zoals La Maison de L'Eclusier in de haven van Collet. La Turballe is ook zo een kleine vissershaven waar ieder jaar 7.000 ton sardienen worden opgevist die bijna onmiddellijk als tapavoer richting Spanje verdwijnen. Beleef het Fête de la Sardine op 11 augustus, en proef deze delicatesse in alle mogelijke bereidingen. Een goed adres om eventjes weg te zijn van alles en iedereen is Le Fort de L'Océan op het uiterste puntje van een klein schiereiland in het dorpje Le Croisic: vergezichten over de ruige Atlantique, klassiek en stijlvol interieur en een keuken die de delicatessen van de zee in de kijker zet. Wie houdt van de charme van Franse badsteden overnacht best in La Baule. Het strand van La Baule wordt wel eens het mooiste van Europa genoemd. Goede adressen zijn er genoeg. Een betaalbaar en fraai hotel is Villa Cap d'ail. Geen zeezicht maar wel smaakvolle kamers in een mooie, gerestaureerde villa. Via het natuurgebied de Brière, dat maar liefst 50.000 hectare groot is, kan je terug het binnenland van de Loire-Atlantique binnenduiken. Dit gebied is een mozaïek van kanalen en is het tweede grootste moerasachtige gebied van Frankrijk, na de Camargue. Vanaf hier kan je terug de oevers van de Loire opzoeken en de weg weer volgen richting Nantes.

Jean Blaise en zijn jong en ambitieus team slagen erin om met Estuaire Nantes - Saint-Nazaire cultuur en kunst buiten de traditionele, soms gesloten, context te trekken. Zo wordt de hele regio tussen Nantes en Saint-Nazaire een unieke plaats. Aan de lezer zelf om dit deze zomer te gaan ontdekken. n

Praktisch

Nantes bevindt zich op ongeveer 700 kilometer van Brussel en de tolkosten bedragen ongeveer 44 euro, enkele reis. Een alternatieve en snellere manier om naar Nantes te reizen is met Air France vliegen via Lille Lesquin. De praktische luchthaven Lille Lesquin bevindt zich op een uur rijden van Brussel en inchecken kan tot 20 minuten voor vertrek. Vliegen naar Nantes duurt een uur en een ticket kan vanaf 194 euro, taksen inbegrepen.

info www.airfrance.be

Een auto huren kan best met Holiday Autos, een wagenverhuurmakelaar, die steeds de beste prijzen op de Belgische markt aanbiedt. Een dag autoverhuur in Frankrijk kan vanaf 28 euro per dag, alles inbegrepen.

info www.holidayautos.be

Een Pass Estuaire omvat de boottocht, alle openbaar vervoer, toegang tot de exposities en kost 30 euro voor een volwassene en 20 euro voor jongeren tot 18 jaar. Bij alle belangrijke locaties is er genoeg gratis parking voorzien. Elke dag vertrekt de boot om 10 uur uit Nantes richting Saint-Nazaire en om 14.30 uur vanuit Saint-Nazaire richting Nantes. Op verschillende avonden worden ook nocturneafvaarten gepland die om 19 uur vertrekken.

info www.estuaire.info

* Restaurant Le Petit Flor, Rue des Vieilles Douves, tel. 0033-240/48.24.88.

* Cyclopolitain fietsen: www.cyclopolitain.com, tel. 0033-2 40/20.09.00. Een fietstocht kost 1 euro als startprijs en vanaf dan 1 euro per persoon per gereden kilometer.

* Zelf een fiets huren kan vanaf 4 euro per dag: www.nge-nantes.fr/velo00.php.

* Hotel La Pérouse, Allée Duquesne 3, tel. 0033-240/89.75.00, www.hotel-laperouse.fr. Vanaf 79 euro voor een dubbele kamer, ontbijt vanaf 8 euro per persoon.

* Restaurant La Maison de l'Eclusier, Le Port de Collet, tel. 0033-240/21.10.27.

* De zoutvelden van Guerande, www.seldeguerande.com.

* Aeroclub La Baule: www.aeroclub-labaule.com. Doopvlucht over schiereiland Presqu'île Guerandaise. Forfait voor 3 personen: 100 euro. Vliegen met ULM: www.anglais-volant.com.

* Hôtel Le Fort de l'Océan: Côte Sauvage, Le Croisic, tel. 0033-240/15.77.77, www.hotelfortocean.com. Een dubbele kamer vanaf 190 euro, zonder ontbijt.

* Hotel Villa Cap d'Ail, Avenue Marechal De Lattre de Tassigny 145, La Baule Escoublac, tel. 0033-240/60.29.30. Een dubbele kamer zonder ontbijt vanaf 62 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234