Woensdag 24/07/2019

Kwestie van smaak

Magere Hein hakt er iets te enthousiast in, deze kutzomer. En vooral schrijvers moeten er aan geloven. Zo ook Berthe Meijer, bij ons niet zo bekend, maar in Nederland een wegbereider: ze leert Hol-landers eens iets anders te eten dan stamppot en snert. Een hele generatie NRC Handelsblad-lezers heeft ze culinair opgevoed. Vijftien jaar lang, van 1973 tot en met 1987, schreef ze een dagelijks recept in de krant.

Ze werkte met verse ingrediënten, respecteerde de seizoenen en vond inspiratie in alle keukens van de wereld. Ze verdreef de spruitjeslucht uit de Hollandse keuken. Haar recepten werden nog eens heruitgegeven in 2008, een bewijs dat ze echt wel tijdloos en ver van alle modegrillen bezig was. Weinig lezers wisten dat achter haar sec recepten een zee van verdriet en verwerking lag. Na haar overlijden schreef een van haar vrienden dat wie van haar gastvrijheid en moederlijkheid mocht genieten, gespijsd met haar befaamde duifjessoep, of haar urenlang gestoofde eendenboutjes nauwelijks kon vermoeden hoe haar jonge jaren in het kamp haar leven beheersten.

Meijer zat in Bergen Belsen, waar ze onder meer Anne Frank opnieuw tegenkwam. De vrolijke, kwebbelzieke Anne Frank die ze nog uit Amsterdam kende, was er een levend geraamte geworden. In datzelfde kamp paste Berthe als jong meisje ook op de baby Ischa Meijer, met wie ze decennia later een korte, maar passionele liefdesrelatie had.

Zestig jaar lang hield ze de gruwelen voor zich, onmachtig - zoals vele overlevers - om die met anderen te delen. Ook al bleef ze er voortdurend door getekend. Iedere treinreis was bijvoorbeeld onmogelijk. Ook na vijftig jaar ging ze daarvan nog steeds hyperventileren. Hitler woonde voortdurend in haar hoofd.

In 1994 werd ze benaderd door de Shoah Foundation van Steven Spielberg. Die organisatie legt getuigenissen vast van overlevenden van de Holocaust. Misschien wilde zij ook haar verhaal door een camera laten vastleggen. Meijer bedankte. Ze dacht: als het al moet worden vastgelegd, dan moet ik dat zelf doen. Ik ben journalist, ik kan het opschrijven.

Al zou dat nog jaren duren. Zestig jaar na de bevrijding besloot ze haar verhaal op papier te zetten in Leven na Anne Frank, dat in 2010 verscheen. Een aangrijpend boek, dat niet alleen het leven in de kampen weer oproept, maar vooral de verschrikking van het overleven, het schuldgevoel naar diegenen die het niet gehaald hebben.

En hoe je omgaat met dat verdriet. Bij haar was dat vooral met eten: lekker gaan dineren in sterrenrestaurants, thuis fantastisch koken met kreeft of andere delicatessen en altijd, maar dan ook altijd een propvol gevulde voorraad- en ijskast. Overvloed als wraak op de hongerjaren, als voorbereiding op wat hopelijk nooit meer gebeuren zou.

Ze kon echt huilen bij een gerecht, vertelde ze in een gesprek met Vrij Nederland: "Die totale emotie die zich van je meester maakt. Een van mijn favoriete chefs serveerde ooit een gerecht dat bestond uit laagjes carpaccio met flintertjes ganzenlever ertussen, in ragdunne spiraaltjes gesneden. Zo verrukkelijk, zo prachtig. Ik barstte bij het proeven spontaan in huilen uit. Hij vroeg: "Wat krijgen we nou?" Ik zei: het is zó lekker. Ik heb ook wel eens gehuild om een boterham met kaas. Eten is nog steeds een emotionele afwijking van mij. In eten zit een grote geluksfactor. We eten elke avond heel lekker. Omdat ik dat wíl. Ik ben dat aan mezelf verplicht. Ik word heel gelukkig van lekker eten. Mijn God, wat kan dat troosten. Als ik me rot voel zeg ik: kom, laten we nu meteen uit eten gaan. Zo duur mogelijk. Met eten kun je verdriet afkopen."

De kracht van lekker eten, soms de enige therapie die echt een beetje werkt, ook na een verschrikking als die van de Holocaust. De laatste zin van dat interview was: "Er is geen vrede. Het blijft oorlog tot mijn dood aan toe." Eindelijk is de oorlog voorbij voor haar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden