Donderdag 18/07/2019

Kwart meer suïcidepogingen na dood Stevaert

In de eerste drie weken na de dood van Steve Stevaert is het aantal suïcidepogingen in Vlaanderen met een kwart gestegen. De berichtgeving in de media ligt aan de basis, stelt professor Gwendolyn Portzky (UGent).

Geen zelfdoding die van zo dichtbij belicht is als die van sp.a-politicus Steve Stevaert. Op 2 april 2015 stonden verschillende cameraploegen aan het kanaal in Hasselt. Ze brachten live beelden van de politie die op zoek was naar het lichaam. De dagen nadien stonden er 270 berichten over zijn zelfdoding online.

"Dit was voor ons een worstcasescenario", stelde Gwendolyn Portzky gisteravond op het VRT-programma De afspraak. Als hoofd van het Vlaams Expertisecentrum voor Suïcidepreventie voerde ze onderzoek naar de impact van de zelfdoding van de bekende politicus. Die bleek erg groot. In de drie weken nadien steeg het aantal pogingen met 26 procent. In de leeftijdscategorie van Stevaert ging het aantal zelfs met 96 procent omhoog. "Dat is een gigantisch", zegt Portzky.

Toch had ze dit min of meer verwacht. "Uit internationaal onderzoek blijkt dat de media een groot effect kunnen hebben, zowel positief als negatief." Informatie over de zelfdodingsmethode kan mensen met sombere gedachten aanzetten tot kopieergedrag. Het aantal pogingen met verdrinking steeg met een kwart in de maand na Stevaerts dood. Bovendien was er een overdaad aan berichten. Wanneer een boodschap telkens opnieuw wordt herhaald, kan dat copycats triggeren.

Mindfulness

Portzky pleit er absoluut niet voor dat er niet meer wordt bericht over zelfdoding. "De taboesfeer moeten we mijden." Wel vraagt ze om er open over te praten. "Maar al te vaak wordt in de media verwezen naar één enkele verklaring, in het geval van Stevaert de rechtszaak die hem wachtte", zegt ze. "Maar zelfdoding is altijd het gevolg van veel meer, vaak complexe factoren."

Mensen gaan zich op die manier te gemakkelijk identificeren met het slachtoffer. Ze projecteren hun eigen gevoelens op die persoon. Bij een bekend persoon, zoals Stevaert, ligt het risico nog eens vele malen hoger. Daarom is het belangrijk om niet al te veel details te geven. Bij de dood van schrijver Joost Zwagerman lukte dat goed, toen zangeres Yasmine stierf helemaal niet.

Media die positieve voorbeelden aanhalen, helpen ook, zegt de Gentse professor. Bijvoorbeeld van iemand die met succes van zijn suïcidale gedachten is afgeraakt.

Er zijn nochtans mediarichtlijnen waarin die criteria duidelijk geformuleerd staan. Portzky roept de media op om die ook strikt na te leven. "'Als journalist kan je levens redden', is de leuze, en dat mag je dus letterlijk nemen."

Portzky wil vanaf april volop inzetten op een nieuw onderzoeksproject. Ze wil nagaan of een nieuwe methode, gebaseerd op mindfulness succesvol kan zijn bij suïcidepreventie. Daarbij wordt gewerkt met cognitieve technieken om negatieve gedachten te verminderen. "De methode is effectief bij depressies, nu gaan we bekijken of ze kan worden ingezet tegen suïcide", zegt ze. In elke provincie kunnen mensen met zelfdodingsgedachten zich aanmelden. Ze worden dan gratis geholpen.

Vlaams minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) doet een warme oproep om deel te nemen aan deze studie. "Het is belangrijk dat we het probleem van zelfdodingen preventief aanpakken", zegt hij. "Met dit onderzoek willen we op termijn mensen beter wapenen." De Vlaamse overheid steunt het Gentse onderzoekscentrum ook financieel.

De minister wijst er ook op dat de Werkgroep Verder na elke case de berichtgeving analyseert. De media die niet conform de richtlijnen werkten, worden actief benaderd om hen op het bestaan ervan te wijzen of te vragen bij te sturen. "We zien dat de kwaliteit van de berichtgeving over zelfdoding sterk verbeterd is. Ze is minder sensationeel. Toch blijven de richtlijnen een belangrijk aandachtspunt, zeker bij de snel evoluerende nieuwswebsites, waar alles snel moet gaan."

Wie met vragen zit over zelfdoding, kan terecht bij de Zelfmoordlijn op het gratis nummer 1813 en op de website zelfmoord1813.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden