Maandag 01/03/2021

Kunstschatten Carolus Borromeus ontsnappen nipt aan catastrofe

De rechtergaanderij, een van de brandhaarden, is erg zwaar getroffen en staat op instorten. De schilderijen, de Rubenskapel en de biecht- en preekstoel, de pronkstukken van de kerk, kwamen ongedeerd uit de brand.

Het was de koster van de kerk, Marc Hesbain, die iets voor zeven uur zondagochtend een melding kreeg van de branddetectoren. Hij snelde ter plaatse en zag rook uit de toren komen, waarop hij onmiddellijk de brandweer op de hoogte bracht. Die was erg snel ter plaatse en kon daardoor wellicht een catastrofe vermijden in de Carolus Borromeuskerk aan het Hendrik Conscienceplein. “De kerk hing vol rook”, aldus brandweerkapitein Peter Rutten op een inderhaast bijeengeroepen persconferentie. “Dus was het niet meteen duidelijk waar het probleem zich situeerde. Later bleek dat het om een smeulende brand ging in de twee gaanderijen.” Een goed uur later was de brand onder controle. Eén brandweerman raakte daarbij gewond.

Bang afwachten

De schade is niet gering. De linker- en rechtergaanderij, de brandhaarden, zijn ernstig gehavend door het vuur, en ook de rook en het bluswater veroorzaakten schade. “De rechtergaanderij was bijna doorgebrand, verscheidene brokstukken zijn losgekomen en neergevallen”, zegt Philip Heylen, schepen van Cultuur in Antwerpen. “Bovendien bestaat de kerk uit een bepleisterde houten constructie. Het water verzwaart dat hout, waardoor er acuut instortingsgevaar is. De stad heeft dan ook een aannemer opgevorderd om de gaanderij te stutten, de komende dagen en weken moeten uitwijzen hoe we dat probleem kunnen oplossen.”Volgens Heylen en burgemeester Patrick Janssens zijn de stad en de kerk door het snelle optreden van de brandweer aan een catastrofe ontsnapt. De Carolus Borromeuskerk is namelijk een van de meest waardevolle kerken van de stad (zie kader). “De meesterwerken hebben gelukkig geen schade geleden”, aldus Heylen. “Ook de Rubenskapel is volledig ongeschonden uit de brand gekomen. Het blijft alleen bang afwachten voor de biecht- en de preekstoel, die nog dateren van het begin van de achttiende eeuw. Ze bevinden zich onder de rechtergaanderij en kunnen niet zomaar verwijderd worden.” Momenteel worden de stoelen zo goed als mogelijk beschermd tegen vallende brokstukken. Alle andere stukken, zoals een madonna, de oorspronkelijke bouwplannen van de kerk en een kantcollectie, worden geëvacueerd. Sommige werken blijven wel hangen, omdat een verplaatsing ze zou beschadigen. “Wat echt verplaatst moet worden, wordt verplaatst, de rest wordt ter plaatse behandeld. Het belangrijkste was de rook zo snel mogelijk uit de kerk te krijgen, omdat die de schilderijen kan beschadigen”, aldus schepen Heylen.

Onderzoeksrechter

Terwijl de kerk zo goed en kwaad als mogelijk beschermd wordt, voert het Antwerpse parket een onderzoek naar de oorzaak van de brand. Omdat brandexperts twee onafhankelijke brandhaarden aantroffen op de houten gaanderijvloeren, werd eerst gevreesd voor opzettelijke brandstichting. Nu zouden verlichtingsspots wellicht de oorzaak zijn. Zaterdagavond filmde de VRT er immers een concert voor Canvas en Klara. De spots werden over de reling van de gaanderijen gehangen, vermoedelijk om betere beelden te kunnen maken. De lampen en de kabels lagen nog op de gaanderijen. “Waarschijnlijk zijn de houten vloeren heel warm geworden door de hitte van die spots, waardoor ze begonnen te smeulen en tot uitslaande vlammen hebben geleid”, stelt het parket. Al wordt een kortsluiting niet uitgesloten. Wie verantwoordelijk kan worden gesteld, moet verder bekeken worden. Het parket vorderde een onderzoeksrechter voor onopzettelijke brandstichting lastens onbekenden. Verscheidene medewerkers van de VRT werden al door de politie ondervraagd. De zender zelf wil nog geen formele verklaring afleggen tot de brandoorzaak volledig duidelijk is.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234