Maandag 30/11/2020

Kunstenares-schapenkweekster

'Een meesterwerk'. Kunstenaar Dirk Braeckman was na de voorstelling vol lof over de pastorale film van Els Dietvorst. De kunstenares die eerder in Brussel met migranten en daklozen werkte, liet zich voor The Rabbit and the Teasel inspireren door haar leven als schapenfokster in Ierland.

Veel tijd om te genieten van de ontvangst van haar film in het Brusselse Kaaitheater heeft Els Dietvorst niet. Haar partner, de kunstenares Orla Barry, is in Ierland gebleven om voor de twee kinderen en de schapen te zorgen. "We kunnen nooit samen weg", zegt Dietvorst, "de schapen kun je een aantal dagen alleen laten, maar de andere dieren moeten dagelijks gevoederd worden."

Het hoofdpersonage in The Rabbit and the Teasel is de elfjarige TJ Butler. Dietvorst was op de jaarmarkt van Tullamore aan het filmen, toen ze een jongetje zag dat geknipt was voor de rol. Hij stond er bij de runderen van zijn vader, die de eerste prijs wegkaapten. De andere personages in de film spelen zichzelf in hun eigen omgeving in en rond Duncormick. Dietvorst gebruikt geen dialogen in de film, ze laat het verhaal vertellen via de voice-over van televisie-acteur Liam Heffernan.

"Ik wilde geen illustratief werkstuk over het Ierse boerenleven maken", zegt Dietvorst, "maar fictie creëren". "Mijn basismateriaal over het lokale boerenleven had ik eerder in het multimediale project The Black Lamb verzameld. Met dat materiaal wilde ik een verhaal vertellen via beeld en tekst, vertolkt door de voice-over. De film gaat over de herinneringen van een jongeman. Vaak staan de beelden los van de inhoud van de tekst. Ik gebruik mijn ervaring als beeldend kunstenaar om die combinatie te laten werken."

Begin jaren negentig maakte u grote lemen sculpturen. Loopt er een lijn van dit vroege werk naar deze film?

"In mijn kunst heeft communicatie altijd centraal gestaan. De lemen sculpturen stonden in de openbare ruimte, mensen konden ze aanraken of onderdoor lopen. De bouwstenen voor deze film zijn ontstaan door communicatie met de lokale gemeenschap. Maar kunst, of ik nu teken, boetseer of film, is voor mij ook zoeken naar schoonheid. een esthetische kwaliteit. Ik bouw mijn films trouwens op zoals een lemen sculptuur: ik kneed en boetseer tot er iets ontstaat dat mij voldoet."

Het ergert u dat men uw vorige film-projecten in Brussel als sociaal-artistiek betitelt. Waarom? U boetseert met sociale materie...

"De term sociaal-artistiek project omschrijft niet goed wat ik doe. Het Brussels filmproject, De terugkeer van de zwaluwen, was een community-art-project. Sociaal-artistiek verwijst te veel naar welzijn, terwijl community-art een volwaardige kunstvorm is. Ik had nog tien jaar met de Zwaluwen bezig kunnen blijven, telkens in een andere stad, maar dat was geen uitdaging."

U werkte in Brussel met outsiders, kun je de Ierse boeren in uw film ook outsiders noemen?

"Spijtig genoeg wel. Ons economisch systeem, dat in de jaren zestig transformeerde tot een consumptiemaatschappij met retailers en supermarkten, heeft het inkomen van vele boeren onder de armoedegrens geduwd. Het is schandalig dat een boer zonder buitenhuiswerkende partner niet meer kan rondkomen, terwijl hij instaat voor onze voedselvoorziening. Iedere boer houdt ontzettend veel van zijn beroep. Het is een passie en de meesten hebben generaties lang niets anders gedaan. Daar stap je zomaar niet uit. Helaas heeft de economische realiteit ook in Ierland veel boeren tot zelfmoord gedreven."

U bent in 2010 naar Ierland gegaan. Hoe reageert het conservatieve platteland op twee vrouwen met kinderen die beginnen te boeren?

"Orla is daar vertrokken toen ze 18 was. Voor haar was het dus thuiskomen. In Brussel miste ze de zee en de Ierse natuur uit haar jeugd. Ook ik verlangde terug naar het groen, want ik ben in de bossen van Kapellen opgegroeid.

"Ik wilde onze twee geadopteerde kindjes ook een onbezorgde opvoeding op de buiten geven. In Ierland bestaat sociale controle nog, ik kan er mijn kinderen met een gerust gemoed alleen door de velden naar school laten wandelen. Hier durf je je kinderen geen moment uit het oog te verliezen, je bent altijd beducht dat er iets kan gebeuren."

Sociale controle heeft een keerzijde. Was er geen argwaan tegenover vreemde snuiters?

"Dat valt mee. Het Ierland van nu is niet meer het Ierland dat Orla achter zich heeft gelaten. Toen we de schooldirecteur uitlegden dat we een gezin zijn met twee moeders, heeft hij daar fantastisch op gereageerd. Dat Orla's vader een herenboer was, die respect genoot in de regio, heeft ook geholpen. Het maakte de introductie bij de lokale bevolking gemakkelijker.

"Een baan vinden lukte mij niet. Dus zijn we een cursus biologisch boeren gaan volgen en na een jaar werken bij een schapenboer zijn we met onze eigen kwekerij begonnen. Sommigen verklaarden ons gek, want een schaap heeft veel intensieve zorgen nodig en de verdienste is miniem. We kweken twee rasschapen en vorige jaar hebben we de nationale prijs gewonnen. Dat doet natuurlijk deugd, net op het moment dat je je afvraagt of je er niet beter mee zou ophouden."

Wilden de buren meteen meespelen in uw film?

"Ik heb een oog voor mensen die het goed doen voor de camera en wist meteen wie in het dorp ik in de film wilde. Voor de lokale bevolking was het filmproject een welkome afleiding na een verschrikkelijke winter. Vanaf Kerstmis hadden we zestig dagen onophoudelijke regen met zware windvlagen. Miserie, dode dieren, noem maar op. Toen we in maart begonnen te draaien, sloeg het weer om. Iedereen was blij en opgelucht."

De overgangen tussen gespeelde en documentaire fragmenten verloopt naadloos. Hoe heeft dat voor elkaar gekregen?

"Ik heb eerst gewerkt met zelf opgenomen documentair materiaal, behalve dan bij de scènes met TJ Butler, die van in het begin gespeeld zijn. Op basis van dat materiaal heb ik bepaald welke beelden ik precies wou. Daarna heb ik de mensen alles opnieuw laten doen in de pure setting die ik in gedachten had en met een professionele cineast achter de camera.

"Het documentaire blijft sterk aanwezig, maar ik wilde als beeldend kunstenaar vat krijgen op het esthetisch gehalte van de filmbeelden. Mensen regisseren op locatie vind ik fantastisch, de montage en de postproductie wat minder. Morgen trek ik weer mijn laarzen aan om voor de schapen te zorgen. We wonen op een paradijselijke plek aan de zee. De luchten zijn fantastisch. Ik kan uren naar buiten zitten kijken. En de stilte, dat vind je nergens meer. Stilte en donkerte, dat is een echte luxe."

The Rabbit and the Teasel is tot 29/6 te zien in Argos, Werfstraat 14, Brussel (www.argosarts.org)

---

Wie is Els Dietvorst?

Geboren in 1964, groeit op in Kapellen

Bouwt aa.nvankelijk lemen sculpturen en installaties, begint daarna met videofilm en later ook tekst te werken

In De terugkeer va.n de zwaluwen maakt ze films met outsiders die ze rond het Brusselse Anneessensplein ontmoet

Samen met partner Orla Barry zet ze Firefly op, een werkplaats voor jonge kunstenaars in Brussel

Vestig.t zich in 2010 met haar gezin in een Iers kustdorpje, waar ze schapen kweekt

Legt haar impressies van het boerenleven vast in het multi-mediale project The Black Lamb, met tekeningen, teksten, video, et cetera. Daaruit ontstaat de film The Rabbit and the Teasel, een fictief docudrama, waarin de lokale bevolking zichzelf speelt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234