Vrijdag 27/11/2020

Controverse

Kunstenares Karin Hanssen start petitie tegen vonnis Luc Tuymans

Dit vonnis berooft Luc Tuymans en alle kunstenaars van hun vrijheid, vinden de initiatiefnemers.Beeld Imagedesk / François De Heel

"Het vonnis in de plagiaatzaak tegen Luc Tuymans is een gevolg van onwetendheid en een gebrek aan inzicht in de kunstenaarspraktijk", zegt Karin Hanssen. De schilderes is daarom een petitie gestart om een sensibilisering op gang te brengen.

Sinds zaterdag staat een petitie online die ingaat tegen het vonnis waarin schilder Luc Tuymans ervan beschuldigd wordt een foto van Katrijn Van Giel te hebben geplagieerd. Initiatiefneemster, schilderes Karin Hanssen, die aan de Universiteit Antwerpen / AP Hogeschool ook werkt aan een doctoraat over 'De geleende blik', kreeg meteen steun uit de internationale kunstwereld: zo'n 150 schilders, beeldhouwers, galeriehouders, directeurs van gerenommeerde kunstinstellingen en, jawel, fotografen steunen de actie. (zie kader)

"Dit vonnis houdt er geen rekening mee hoe de kunstwereld werkt", zegt Karin Hanssen. "Ik heb het gevoel dat ik in de middeleeuwen zit en de rechter niet weet wat er in de kunst sinds Marcel Duchamp gebeurd is. (Duchamp legde in 1915 een urinoir plat op de grond en maakte er zo het kunstwerk 'Fountain' van, ER). Er is veel werk aan de winkel om te sensibiliseren en mensen te doen inzien hoe kunstenaars werken."

Geert Goiris, een van de fotografen die de petitie heeft ondertekend, valt haar bij: "Dit vonnis geeft blijk van een ouderwetse manier van redeneren, die zeer beperkend is voor de kunst. Kijk naar wat er gebeurt in de muziek: men covert en citeert."

"De rechter had zich in deze zaak onbevoegd moeten verklaren", gaat Hanssen voort. "Blijkbaar weet de rechter niet dat schilders al lang werken met gevonden bronnenmateriaal, zoals foto's. Het oeuvre van Gerhard Richter, Marlene Dumas en Andy Warhol zou zonder foto's niet bestaan. In de renaissance en de barok leenden en kopieerden kunstenaars constant van elkaar. Het is de voedingsbodem en de rijkdom van de kunst."

"Je leent altijd", vult Goiris aan. "De zogeheten speciale lichtinval en de kadrering op de foto in kwestie bestaan al vijftig jaar."

"Luc Tuymans heeft de foto van Katrijn Van Giel als uitgangspunt genomen om er iets totaal anders mee te maken", vervolgt Karin Hanssen. "In het vonnis worden de overeenkomsten beklemtoond, terwijl het net om de grote verschillen zou moeten gaan. Als Tuymans de foto van Katrijn Van Giel in een publicatie had opgenomen, zou ik het logisch vinden dat hij toelating had gevraagd. Nu niet."

Tuymans heeft, zo vertelt Hanssen, altijd open gecommuniceerd over zijn bronnen. "Het gebruik en onderzoek van foto's maakt deel uit van zijn kunstenaarspraktijk. Hij bevraagt het openbare fotografische beeld al 25 jaar lang in zijn werk. Maar nu wordt hij door de rechter gecriminaliseerd, alsof er bij Tuymans kwade wil en bedrog mee gemoeid is. Dit vonnis voedt intussen op de sociale media een soap: de rijke kunstenaar die een beeld gestolen heeft van een arme fotografe. Alsof Tuymans betrapt is op een misdaad."

"Wat mij betreft", zegt Geert Goiris, "is er geen verschil of Tuymans zijn ezel zou opgezet hebben voor een landschap of een algemeen bekende foto als inspiratiebron neemt."

Grote gevolgen

Karin Hanssen wijst op de verregaande consequenties die dit vonnis voor alle kunstenaars heeft. "Eigenlijk berooft dit vonnis de kunstenaars van hun vrijheid. De fotograaf krijgt macht over de praktijk van de kunstenaar. Geen enkele schilder vraagt toelating om een publieke foto te gebruiken. Ik vraag me trouwens af of er zoveel heisa zou zijn geweest als het een avondschoolstudent was geweest die een foto gebruikt had. Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat het over geld, veel geld gaat."

Maar Hanssen wil de polarisatie niet voeden. "Ik wil niet dat Katrijn Van Giel het slachtoffer wordt. Maar ik wil wel opmerken dat omgekeerd ook fotografen door schilders beïnvloed worden. Als ik de laureaten van de World Press Photo zie, herken ik vaak de invloed van grote schilders. Sommige foto's van Van Giel ademen de sfeer van schilder Michaël Borremans. Dat is niet erg, want elke kunstenaar wordt beïnvloed, het is pure noodzaak in een ontwikkeling. Helaas zet dit vonnis schilders en fotografen tegen elkaar op, terwijl we elkaar beïnvloeden en eigenlijk bondgenoten zijn."

Karin Hanssen wil ten slotte nog terugkomen op de gevolgen van het vonnis voor Luc Tuymans zelf. "Welke impact gaat dit op zijn werk hebben? Gaat men een advocaat sturen naar elke tentoonstelling van Tuymans? Er worden bovendien in de sociale media rekeningen vereffend. Tuymans verdient dit niet: hij wordt afgeschilderd als een arrogante man, terwijl hij net zeer gul is, jonge kunstenaars en instellingen steunt als het nodig is."

Geert Goiris houdt het kort: "Hier wordt de man gespeeld. Dit is een karaktermoord op Tuymans."

Wie heeft de petitie gesigneerd?

- kunstenaars: Marlene Dumas, Michaël Borremans, Francis Alÿs, Jan Vanriet, Vaast Colson, Jan De Cock

- fotografen: Dirk Braeckman, Geert Goiris, Charif Benhelima, Bert Danckaert

- museumdirecteurs: Chris Dercon (Tate, Londen), Ralph Rugoff (Hayward Gallery, Londen), Philippe Van Cauteren (Smak), Ann Demeester (Frans Hals Museum, Haarlem), Catherine de Zegher (MAK Gent), Manfred Sellink (KMSK Antwerpen), Phillip Van den Bossche (Mu.Zee), Sara Weyns (Middelheim, Antwerpen), plus vooraanstaande instellingen uit Japan, Duitsland, Australië, de VS en Groot-Brittannië

- schrijver Joost Zwagerman

www.petities24.com/petitie_tegen_vonnis_ plagiaat_luc_tuymans

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234