Zaterdag 18/09/2021

Kunstenaars uit 'de leefbaarste stad ter wereld' overwinteren in museum van hedendaagse kunst antwerpen

Vancouvers zelfkant ontstaat door dezelfde krachten die in de stad kantoren, woonwijken en winkelpaleizen laten verrijzen

Onder de glossy cover van Vancouver

'De leefbaarste stad ter wereld', riep The Economist in oktober over Vancouver. De metropool aan de Canadese Westkust heeft ook alles: stranden en skipistes op een boogscheut, het grootste stadspark van Noord-Amerika en een boeiend stadsleven binnen handbereik. Maar ook de rijkste en de armste wijk van Canada. Plus: een gerenommeerde kunstscene die Vancouver tot de meest gefotografeerde stad van de hedendaagse kunst heeft gemaakt. De Morgen ging in het zog van die scene, die deze winter in het Antwerpse Muhka neerstrijkt, op zoek naar de stad achter de toeristische plaatjes. Door Ward Daenen

De wekker in het hotel geeft 4 AM aan, in België is het negen uur later. Je doodt de tijd en de jetlag met The Rough Guide to Canada. De kaartjes tonen je waar Vancouver ligt, met in het noorden de wildernis van supernatural British Columbia en in het zuiden de VS, te beginnen met Seattle. In het oosten, voorbij de Rocky Mountains, liggen de rest van Canada en Europa en in het westen Vancouver Island en Azië. Drie uur lezen en suffen later schuif je het gordijn van het Pan Pacific Hotel aan Canada Place open. Daar is het plaatje al: een subliem landschap met inham en bergen komt uit de nacht tevoorschijn. Links van jou zie je het vierhonderd hectare grote Stanley Park, rechts de hijskranen van de haven. De skipiste van Mount Seymour lonkt. Op slag wordt duidelijk waarom Douglas Coupland een boek je over zijn stad schreef met als titel City of Glass. Hij had aan dat glas rustig staal en beton kunnen toevoegen.

De Rough Guide is een degelijke, Michael Turner (°1962) een gedroomde gids. Hij is dichter, romancier, kunstcriticus. En vooral: Vancouverite. "Born and raised", glimlacht hij, terwijl hij het gaspedaal van de huurwagen indrukt voor een rit van vijftig kilometer door Vancouver en omgeving. Zoals andere westkuststeden is ook de 'leefbaarste stad ter wereld' voor de auto gemaakt, meer bepaald voor de privéwagen. "Het openbaar vervoer is verschrikkelijk", vindt Turner. "Wie een voorname stad wil zijn, zorgt voor een goed openbaar netwerk. Kijk naar New York en Toronto." De schrijver troost zich met de gedachte dat Los Angeles "ook geen degelijk openbaar vervoer meer" heeft.

Van het hotel aan Canada Place gaat het naar Georgia Street, een kaarsrechte laan met hoogbouw zoals er veel liggen op het dambord van Vancouver. "En steeds meer bijkomen", verbetert Turner. "Vancouver is de snelst groeiende stad van Canada. Ze verandert constant. De haven breidt uit, vastgoedmakelaars trekken in een hoog tempo hoogbouw op en tellen de daarbij behorende winst." Bij economische groei hoort immigratie. In 1961 telde Vancouver 800.000 inwoners, vandaag twee miljoen, tegen 2021 zuller in Greater Vancouver 2,7 miljoen mensen leven.

Tussen de postmoderne Legodozen lijkt de bovennatuurlijk mooie natuur ver weg. Hoewel. Michael Turner wijst naar een met mos begroeide betonnen structuur langs West Georgia Street. "De inwoners hier zien the unfinished building als een monument voor de natuur en voor de hebzucht van de ontwikkelaars, die soms falen."

Georgia Street leidt via een driebaansweg die Stanley Park doormidden snijdt naar de monumentale Lions Gate Bridge. De ranke brug is hét icoon van deze stad. Ze verbindt het stadscentrum met de buitenwijken van North en West Vancouver. 'West Van' is het Beverly Hills van het noorden. Michael Turner verontschuldigt zich op voorhand voor eventuele veralgemening, maar: "Hier koken de kids terwijl de ouders pillen slikken."

We rijden verder en hoger de heuvels in en stoppen aan een uitkijkpunt bij het Cypress Provincial Park. Het panorama op Vancouver is er haast volledig uitgewist door de smog. Turner wijst naar de skyline en de stranden - Second Beach, Third Beach, Kitsilano - maar helaas, je ziet enkel nog de schimmen van de tankers die de haven binnen en buiten varen. Dan maar verder te voet de natuur in. De schrijver gidst ons over een hangbrug boven een kolkende rivier. Ineens houdt hij halt en zegt plechtig: "Dit is een bos". Hij bedoelt: dit is een bos in Canada. De dennenbomen van de Ardennen passen een keer of drie in deze hier. Op dit soort plekken ga je dromen van gezonde wandelingen, avontuurlijke mountainbikeritten, een skiweekend in Whistler (waar in 2010 de Olympische Winterspelen neerstrijken), een boottocht naar Vancouver Island of een of ander eiland in de omtrek en alpinisme in de Rocky Mountains (die op een werkdag rijden liggen). In zo'n omgeving beloof je jezelf dat je anders gaat leven. En als het daar toch over gaat: Greenpeace is in 1971 in Vancouver gesticht.

Als je Stanley Park, Lions Gate Bridge en zo'n hangbrug hebt gezien, denk je maar een ding. Hier wil je wonen. Of minstens een maand op vakantie.

"En nu rijden we naar een ander deel van Vancouver." Via North Vancouver City en de Second Narrows Bridge - de tweede, oostelijker gelegen brug over de Burrard Inlet - rijdt Michael Turner Downtown Eastside binnen. Je herkent de wijk met postcode 'BC V6A' meteen aan de beduimelde nachtwinkels, de lege winkelruiten en de dichtgespijkerde caféramen. "Ik heb je in West Vancouver de rijkste buurt van Canada getoond. V6A is de armste van het land", zegt Turner. Geen toeristische gids die over deze buurt ook maar met één woord rept, maar The Vancouver Sun brandmerkte de buurt als "The worst block in Vancouver" en "waarschijnlijk de slechtste buurt van Canada". Diezelfde kranten versloegen ook uitgebreid de waanzinnige zaak van 63 vrouwen die tussen 1978 en 1999 verdwenen uit Downtown Eastside. Verondersteld wordt dat het gros van hen is ontvoerd en vermoord door de inmiddels gearresteerde varkensboer Robert Pickton. Pickton duikt overal op in de hitlijsten van de grootste seriemoordenaars uit de wereldgeschiedenis.

Het is al valavond en de Woodward's Department Store ter hoogte van 100 West Hastings Street staat leeg. "Ze wacht al sinds 1993 op een nieuwe bestemming", zegt Turner. Groepjes staan op de stoep, een vrouw hinkt voorbij, een man beent een buurthuis binnen. Hij trekt een karretje vol lege flessen achter zich aan. "De mensen kunnen enkel hier hun leeggoed ruilen, want in de supermarkt wordt hen de toegang geweigerd", aldus Turner. Hier is armoede openbaar, net als drugs. De haven van Vancouver is er niet alleen voor de overslag van hout, delfstoffen en vis. De havenstad mag sinds Expo '86 voluit toerisme, film en hightech promoten, ze is ook de leverancier van drugs voor het hele land. Het is vooral de betaalbare crack die hier sinds de jaren 1990 een nieuwe goudkoorts heeft aangewakkerd.

De gevierde kunstenaar Stan Douglas (°1960) heeft vier jaar geleden een nachtelijk panorama gemaakt van Every Building on 100 West Hastings. De One Hundred Block toont de achterkant van een stad die zichzelf graag aanprijst als de meest begeerde woonbestemming in Amerika. Het karakter van die achterkant - leegstand, armoede, drugs - ontstaat door dezelfde krachten die nieuwe chique kantoortorens, woonwijken en winkelpaleizen laten verrijzen. En dan met name: speculatie. Historisch onderzoek wees uit dat de verloedering van deze wijk gelijkloopt met grootschalige ontwikkeling in andere stadsdelen. Zones van voor- en tegenspoed zijn delen van dezelfde stad.

Zo'n stadsdeel waarmee het dan wel weer uitstekend gaat, ligt slechts één blok verder. Het contrast is groot. Gastown heeft de 'oudste stoomklok ter wereld', restaurants en souvenirshops in semihistorische gebouwen en straatstenen. Je leest er alles over in de brochures.

Stan Douglas, Jeff Wall, Roy Arden, Rodney Graham, Ian Wallace en Ken Lum: het is een diverse groep kunstenaars die van Vancouver de meest gefotografeerde stad van de hedendaagse kunst heeft gemaakt. Zij maken geen beelden van sublieme bergtoppen, kleurrijke totempalen, klaterende rivieren of klauwende beren, want die zijn er in overvloed. "Hun Vancouver is een complexe plek, waar klasse, etniciteit en gender in aanvaring komen met het grote geld", zegt Michael Turner. Every Building on 100 West Hastings is er een goed voorbeeld van, maar er zijn talrijke andere die overwinteren in het Antwerpse Museum van Hedendaagse kunst (Muhka) onder de titel Intertidal: Vancouver Art & Artists. De expo toont niet alleen de generatie van Douglas en Wallace, maar ook de jongere.

Van Ken Lum zal in Antwerpen werk te zien zijn, maar jammer genoeg niet zijn Four Boats Stranded, vier schaalmodellen van schepen die sinds 2001 op het dak van de Vancouver Art Gallery zijn gemonteerd. De eerste boot is een zeewaardige kano van de indianen, de tweede de Discovery van kapitein Vancouver, die eind achttiende eeuw stukken British Columbia ontdekte. Het derde vaartuig is de Komagata Maru, die in 1914 Indische vluchtelingen naar Vancouver bracht, waar ze prompt werden weggestuurd, en het laatste een cargo waarmee 600 Chinese vluchtelingen op zoek kwamen naar een ander leven. Met z'n vieren vormen de scheepjes een briljant kompas dat deze stad van Indianen, Europeanen en andere immigranten oriënteert.

Want laat dit duidelijk zijn: de geschiedenis van Vancouver is er een van immigratie. In eerste instantie vanuit Europa, vanwaar de Britten kwamen (die tegen 1929 de inheemse bevolking van 200.000 tot 22.000 hadden gereduceerd) en daarna de rest van de oude wereld. De Hongaren kwamen na de opstand in 1956, de Tsjechen na de Praagse lente in 1968, de Polen in 1980.

De statistieken zijn niet alleen een les in Europese geschiedenis. Vancouver mag dan Europees koloniaal avontuur zijn, de stad is in toenemende mate een Aziatisch verhaal. Hier wonen vandaag 140.000 Indiërs, 60.000 Filippino's, 29.000 Koreanen, 27.000 Japanners en vooral: 345.000 Chinezen.

Oost en West leven samen, maar leven ze in de leefbaarste stad ter wereld? "We kunnen skiën en zeilen op dezelfde dag. De stad is leefbaar, maar de mensen zijn onverschillig", vindt Turner. Onverschillig tegenover speculatie, kaalslag, leegstand, armoede, en sluimerend racisme. Kortom: tegenover de gang van de globaliserende wereldstad. "People just don't care out here. Dat is het gevoel."

En wat zal er met Downtown Eastside gebeuren, vragen we aan Stan Douglas. "De wijk composteert", zegt de kunstenaar. "Zeker tot 2008, wanneer Woodward's tot een woningblok ontwikkeld zal zijn." En daarna? "Dan moet je misschien nog eens terugkeren."

Intertidal: Vancouver Art & Artists, vanaf vandaag tot 26 februari 2006, Leuvenstraat 32, Antwerpen. Open van 10 tot 17 uur, gesloten op maandag, op 25 december en op 1 januari. www.muhka.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234