Zondag 17/10/2021

Kunstenaars palmen Zwalm in

BRUSSEL

Voor de achtste keer palmt Kunst&Zwalm de Oost-Vlaamse gemeente Zwalm en haar glooiende omgeving in. Naar goede traditie hebben binnen- en buitenlandse kunstenaars nieuw werk gemaakt op een door henzelf uitgekozen plek. Dit jaar gaat er speciale aandacht naar outsiderkunst en wordt een hommage gebracht aan de eerder dit jaar overleden bezieler van het project, kunstenaar Patrick Merckaert.

Het tweejaarlijkse kunstparcours Kunst&Zwalm vond voor het eerst plaats in 1997 en beleeft dit jaar zijn achtste editie. Ook deze keer blijft de kunstbiënnale haar uitgangspunten trouw. De geselecteerde binnen- en buitenlandse kunstenaars komen vaak al een jaar op voorhand de Zwalmstreek verkennen. Ze maken kennis met de bewoners van de plek waar ze een kunstwerk willen maken.

Altijd worden de buurtbewoners nauw bij het kunstparcours betrokken. "Ze werken ook graag mee en zijn er trots op", zegt coördinator Peter De Duffeleer. "Van de graaf tot de boer. Het project wordt echt gedragen door de inwoners. Hun gastvrijheid is groot en wij leren ook telkens weer nieuwe mensen kennen."

De bedoeling is dat de kunstenaars zoveel mogelijk met de omgeving werken en de bezoeker een andere blik op het landschap gunnen. Kunst&Zwalm loopt maar drie weekends. "Dat heeft met de natuur te maken en het feit dat de boeren moeten kunnen zaaien", verklaart Peter De Duffeleer.

Daarna worden de kunstwerken weer afgebroken. Alleen de achteraf gepubliceerde catalogus biedt herinneringen aan het evenement. Kunst&Zwalm wil bovendien graag dat de bezoeker het parcours van 12 kilometer met de fiets verkent, zodat de ecologische voetafdruk klein blijft en zowel kunst als landschap intensief beleefd worden. Vaak zijn de kunstenaars zelf aanwezig, zodat ze met de toeschouwers kennis kunnen maken.

Kunst&Zwalm bleef deze keer niet van tegenslagen gespaard. Begin dit jaar overleed de bezieler van het kunstparcours, Patrick Merckaert, die nog wel mee de krijtlijnen voor deze editie had uitgetekend. Een installatie van zijn hand - met de voor hem zo typische combinatie van foto's en woorden - is in het jachtpaviljoen van het kasteel van Beerlegem opgesteld. Een mooie hommage, waarin warmte en vriendschap centraal staan.

Drassige velden

Kunst&Zwalm kreeg de laatste weken met nog meer beslommeringen af te rekenen. De aanhoudende regen maakte de velden drassig, zodat nogal wat kunstenaars achterstand opliepen. Eén kunstenares brak haar enkel, een enthousiast meewerkende buurtbewoonster werd zwaar ziek en een fragment uit de installatie van Patrick Van Caeckenbergh bleek verdwenen. Toch zullen vandaag de in totaal zestien werken en installaties helemaal klaar zijn.

Het Britse duo Jan Williams en Chris Teasdale brengt de bezoeker meteen in de juiste sfeer. Aan het vertrekpunt, de Kaaihoeve, staat hun caravan waarin ze zelfgemaakte foto's van de Zwalmstreek hebben opgehangen. "We proberen telkens weer door te dringen tot de identiteit van de plaats waar we zijn." Ze hebben hun caravan eerder al opgesteld naast het Tate Britain in Londen en in de kleinste Engelse dorpen.

"We hebben foto's gemaakt van Zwalm alsof we buitenaardse wezens waren." Williams en Teasdale hebben aandacht voor de keurig verzorgde voortuintjes, de verkeersborden die schots en scheef staan, de tuinkabouters, de Mariabeelden en de broodautomaten. "Er zijn geen winkels meer in Zwalm!" Er is ook een foto van de typisch Belgische manier waarop in een café koffie wordt geserveerd: op een dienbordje met melkkannetje en speculaas. Het zijn foto's die ons anders doen kijken.

De twee Britten leggen een typisch Belgisch tuintje aan voor hun caravan, openen een souvenirshop ("Die bestaat niet in Zwalm") en bieden licht ironische prentbriefkaarten aan. 'Relaxen in Zwalm' met vier foto's van rustende koeien, bijvoorbeeld. Maar ze gaan ook luisteren naar de bewoners - "Wij hebben gekeken, zij vertellen de verhalen" - en zullen een enquête onder de bezoekers houden.

Een andere Britse kunstenares, Jo Lathwood, heeft een veld ingepalmd met een nagenoeg onbeperkt uitzicht. "Een horizon zoals we die alleen nog aan zee kennen", zegt ze. Ze heeft met gerecycleerd hout uit vervallen stallingen een uitkijkpost gebouwd. Door een aantal buizen met spiegels kijkt de bezoeker vanuit diverse hoeken naar het landschap.

Wat verderop, bij de dreef naar het kasteel van Beerlegem, zette de Belgische kunstenaar Djos Janssens een reclamebord waarop de bouw van een woningcomplex wordt aangekondigd. Met zicht op het kasteel. "We zullen zien of en hoe er gereageerd wordt," zegt Peter De Duffeleer lachend.

Outsiderkunst

In de slotgracht van het kasteel heeft de Franse kunstenaar Stéphane Cauchy een bewegende sculptuur geplaatst. Aan een fraaie mast hangt hoog een emmer die permanent gevuld wordt met water, om de zoveel seconden omkiepert en dan zijn lading sierlijk laat neerstorten. Een fascinerende installatie over tijd en schoonheid.

In de moestuin van het kasteel wordt outsiderkunst gepresenteerd. Twee artistieke werkplaatsen voor personen met een mentale beperking uit Kortrijk en Vielsalm hebben er samengewerkt. Ze hebben een reeks houtsculpturen aangeplant als fruitbomen, terwijl een akkertje vol woekerend onkruid een groene zee wordt met (in wit katoen uitgevoerde) zeehonden, een dobberend vliegtuig en armen (van drenkelingen?) die boven de golven uitsteken. Een andere outsiderkunstenaar, Sylvain Cosijns, stelt zijn strak gestileerde, bijzonder kleurrijke tekeningen en schilderijen tentoon in het oud klooster van Dikkele.

Er is nog veel meer te zien. Een verleidelijk licht in de bossen. Een drumstel, klaar om door iedereen bespeeld te worden, op een zwart podium te midden van een uitgestrekte akker. Een drive-inbioscoop met You Tubefilms in een non-ruimte onder de Scheldebrug. En twee ligstoelen in blauwe hardsteen op het kerkhof van Paulatem.

Mis zeker het werk van Patrick Van Caeckenbergh niet: een installatie die hij bewust heeft opgesteld in de educatieve ruimte van de Kaaihoeve. Op een soort kamerscherm hangt een reeks foto's van dieren die normaal elkaars vijanden zijn maar nu in symbiose lijken te leven. Een knipoog naar de fabels van Aesopus en Jean de La Fontaine. "Die foto's tonen een grote tolerantie. Een mooie moraal voor de mens", zegt Van Caeckenbergh.

Kijk, fiets, denk na en bewonder. Maar stel uw bezoek niet te lang uit. Kunst&Zwalm loopt maar drie weekends

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234