Vrijdag 04/12/2020

Kunstenaar met een missie

Een missie hebben en daarin gelukkig zijn: zo ver is Koen Vanmechelen (48). Maar zijn kunst kan niet zonder verbondenheid met de mens die alleen staat. 'We moeten leren elkaar graag te zien.'

Soms zit zijn leven in een valiesje. Dan stapt hij van een vliegtuig dat uit China terugkomt bijna over op een dat naar Zimbabwe vliegt. Voor het transport van zijn Jungle Fowl, de oerkip, bijvoorbeeld, zorgen Goele of Renate. Koen Vanmechelen is een fabriekje. En dan verwondert dit niet: zijn verhuis van een oude gelatinefabriek in Hasselt naar de leegstaande zoo van Zwartberg in Genk is nieuws. In klein Limburg zelfs een beetje een rel, al dan niet door journalistiek gestook, er was eventjes een Hasselts kamp en een Genks kamp.

Vandaag: "Jammer. Ik voer geen strijd. En ik zie geen oorlog. Als ik buitenkijk, zie ik geen tanks rijden. Iemand heeft een verhaal willen vertellen dat op niks gestoeld is. Waar we nu zitten, kon ik mijn project niet blijven realiseren. Ik wilde een park creëren met een meerwaarde voor de maatschappij en voor de regio. Hier was daar geen plaats voor. Hilde (Claes, burgemeester van Hasselt, RVP) suggereerde even dat er ruimte voor ons was in de kelders van de vroegere Philipssite. Maar voor mij moet een 'Open University of Diversity' open zijn. Ik miste context met de buurt. Later sprak ik met de burgemeester van Genk. Eerst werd C-Mine geopperd, maar daar is al iets gecreëerd. Pas de laatste vijf minuten van ons gesprek, zei hij: 'Tiens, we hebben ook nog de zoo van Zwartberg.'"

Zo zal Koen Vanmechelen zijn atelier, zijn 'Open University of Diversity' (OpUnDi) en de hoofdkwartieren voor zijn vier stichtingen die The Walking Egg, The CosmoGolen, COMBAT en de Cosmopolitan Chicken Research Project heten, 'ergens in 2015' in Genk vestigen. Met de directeurswoning als ingangspoort naar een atelier van 3.000 vierkante meter. "Ik weet nog niet waar ik de investering vandaan zal halen, maar ik geloof in de energie van de investering. Ik heb nog nooit aan geld gedacht."

Aan erkenning geen gebrek. Deze ochtend in zijn gebouwen: een congres rond 25 jaar in-vitrofertilisatie in Limburg. Deze namiddag: een conferentie met lezingen van onder meer professoren Rik Pinxten (UGent), Bart Raymaekers (Leuven) en Piet Stinissen (Hasselt) en een introductie door professor Jean-Jacques Cassiman. En vanavond feest: liefst 600 genodigden mogen meevieren dat Koen Vanmechelen onlangs drie awards kreeg. Daarbij de Golden Nica, de prestigieuze prijs van het Ars Electronica Festival in het Oostenrijkse Linz.

Multimaatschappij

Hij was ooit kok, hielp dertien jaar in sterrenrestaurants als het Scholteshof van Roger Souvereyns, tot hij besefte: "Ik kon mijn visie niet meer kwijt tussen mes en vork." Toen werd hij Koen Vanmechelen, de kunstenaar, voor het grote publiek "die met zijn kiekens". Hij glimlacht: "Ik heb het grote geluk gehad dat die metafoor op mijn pad gekomen is. Mijn vader was kunstenaar en filosoof, mijn moeder modeontwerpster. Mijn vader had wat vogels zitten, mijn moeder bracht me gevoel voor esthetiek mee. Een nonkel gaf me een broedkast. En de bakker gaf me een broodzak met twee kuikentjes erin. Met al die ingrediënten heb ik een goeie bouillon gemaakt."

"De vraag is: wie is tot wie gekomen? Ik naar de kip of de kip naar mij? Dat is een grote universele vraag die me uiteindelijk doctor honoris causa gemaakt heeft: blijkt dat de kip ons opgezocht heeft om haar domesticatie te verwezenlijken. En daarin kun je dan weer oplossingen vinden voor alle grote vraagstukken van het leven. Zelfs die van de climate change."

"Twintig jaar geleden kende het verhaal van de diversiteit, dat ik vertel, geen enkele kracht in de maatschappij. Alles was monocultuur. Ik heb de kip tot een metafoor willen maken. Niet voor het feit of ze lekker was of niet lekker, wel met een verhaal rond bio en rond diversiteit. Dat idee leidde tot mijn Cosmopolitan Chicken Research Project. Weet je dat er iedere dag 52 miljard kippen op de wereld rondlopen? En er tussen de 200 en 300 miljard nieuwe eieren gelegd worden? Tegelijk is die hele industrie in handen van vijf mensen. Die ik allemaal ken. Omdat zij geïnteresseerd zijn in wat ik doe en ik de enige zot in de hele wereld ben die aan de basis ervan werkt. Niet uit industrieel oogpunt. Wel omwille van die metafoor. Natuurlijk is dat nu een enorm vehikel, maar dat multidenken is wel onze kans om te overleven en om in balans te blijven."

Hij, de jongen die als kind met zijn fazanten en met zijn dooppeter Louis Gonnissen te gast was in het legendarische radioprogramma Te Bed of Niet te Bed ("met Jos Ghysen") reist nu met die kippen (en met lama's en gieren) de wereld rond. Hij zocht de oerkip, die zit in een volière in Hasselt: de red jungle fowl. Hij kruiste de poulet de Bresse met de Mechelse koekoek, we zijn ondertussen 17 generaties verder: de laatste nieuwe kruising gebeurde met een kip in Slovenië. Hij zocht in Havana de Cubaanse kip, die Cubalaya vond hij uiteindelijk in New York en zit nu in een kot bij zijn huis in Meeuwen. Volgende week trekt hij naar Zimbabwe om er zijn CosmoGolen-project rond kinderrechten te gaan vertellen.

Allemaal vanuit dit kleine land, zo bang voor diversiteit geworden. "Terwijl België het voorbeeld zou moeten zijn van nieuwe identiteiten. Iedereen is bang voor het onbekende. Ik ben ook bang voor vliegtuigen, maar tien keer per maand zit ik in een vliegtuig."

Armoede

Veel later zegt de kunstenaar, over zijn keuze om vanuit Limburg te opereren: "Joseph Beuys, Pieter Bruegel en Marcel Broodthaers zaten hier, Aldous Huxley woonde in Sint-Truiden. Allemaal hier, bij het drielandenpunt, waar multiculturaliteit de norm is. Mensen wonen hier samen, niet zoals in Antwerpen, Gent of Brussel in getto's. Het voordeel van Genk zit 'm in de periferie. Daar gebeurt het. Daar kan iets broeden. In Zwartberg of in Zimbabwe of, bijvoorbeeld, in Detroit. Daar heeft de zwarte bevolking ooit de blanke uit de stad geweerd. Nu is alles daar doods en komen de mensen, vanuit die rand, terug. Daarom wil ik ook daar een OpUnDi oprichten. En ik heb hoop. Toen ik 25 jaar geleden naar Meeuwen verhuisde, hoorde ik 'dat er weer een nieuwe zwarte was komen wonen'. Het ging over een Spanjaard. Vandaag zegt niemand daar nog dat Spanjaarden of Italianen vreemden zijn. Neen, 'Marina' is een succes in de bioscoop. Er is dus hoop voor de multimaatschappij. We denken er alleen te weinig over na. Maar het aanvaarden van de multiculturaliteit is niet minder dan een human right."

Zijn wereld is te groot voor een pagina. Hij vertelt over kwantumfysicus Anton Zeilinger die zijn atelier kwam bezoeken, over de felicitaties van de Oostenrijkse president voor zijn Golden Nica ("dat heeft onze premier nog niet gedaan"), hij praatte voor de Verenigde Naties en in Davos."

Maar dan over Innocenti, het project voor mensen uit de vierde wereld. Op vraag van 'De Morgen' ontwierp hij een T-shirt, vanaf begin januari te koop. Daar zal u nog van horen. "Dit sluit aan bij alles wat ik doe: bij mijn project voor kinderrechten, bij wat ik doe voor de MS-Liga, bij mijn projecten rond global health en de campagne die ik steunde van Bond Zonder Naam rond eenzaamheid. Ik heb geen keuze: ik moet iets rond armoede doen."

"Ik heb tien projecten lopen, als morgen een aantal betalingen wegvallen, dan kun je me overmorgen voor een laatste verhaal treffen in de Marollen. Omdat ik daar zal zitten bedelen. De kantelfase is dichterbij dan we beseffen. Ik moet alleen hopen dat er een vangnet is, dat iemand mij graag ziet. En daar zitten we bij een cruciaal punt: we moeten leren elkaar graag te zien. Een crisistijd brengt angst en een maatschappij die inzet op angst, is een maatschappij die niet inzet op liefde. En het herkennen van angst en liefde, daar zit een grote gave."

www.koenvanmechelen.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234