Donderdag 25/04/2019

Kunst & emotie

Kunst zien en wenen: Boris Van Severen, Trixie Whitley en anderen over hun lievelingskunstwerk

Hoe kunst ontroeren kan. Beeld Kwennie Cheng

Wat brengt een kunstwerk teweeg ter hoogte van het hart, de ziel én de onderbuik? Zeven fans over hun coup de foudre voor hun lievelingskunstwerk.

Boris Van Severen: ‘Zonder hun voorgeschiedenis te kennen, voel je dat ze elkaar voor het eerst sinds lang terugzagen, je zag de elektriciteit tussen hen.’ Beeld rv/Scott Rudd

1. Boris Van Severen: The Artist Is Present van Marina Abramović

“Op Facebook ontdekte ik de performance waarin Marina Abramović na meer dan twintig jaar haar ex-geliefde Ulay in het MoMA in New York terugziet. The Artist Is Present uit 2010 was mijn eerste kennismaking met haar werk. Twee mensen die stilte delen, elkaar enkel in de ogen kijken. Zonder hun voorgeschiedenis te kennen, voel je dat ze elkaar voor het eerst sinds lang terugzagen, je zag de elektriciteit tussen hen. Later ontdekte ik dat ze jarenlang als geliefden kunst hadden gemaakt. Dat ze elkaar in 1988 voor het laatst hadden gezien. Maar ik hoefde dat niet te weten om door de rauwe emotie in dat filmpje overdonderd te worden. In films of series worden ze altijd zo mooi mogelijk in beeld gebracht, hier zie je dat echte emoties niet esthetisch zijn. Iemand die weent, de pure emotie die zich wanhopig naar de oppervlakte dringt, dat is lelijk. De rauwheid maakt het weer mooi. Ik zie Ulays mond bewegen, zijn hoofd schudden en denken: ‘Shit, hoe is het al zo lang geleden?’ Zo’n herkenbaar gevoel voor iedereen die al iemand is verloren. Het gaat over loslaten en blijven hopen dat je de verlorene ooit zal terugzien. De tranen rolden over mijn wangen toen ik het filmpje sinds lang weer zag.”

Boris Van Severen is acteur.

Trixie Whitley: ‘Ik kan Umusuna: Memories Before History (2015) het best omschrijven als een meditatieve voorstelling. Ondanks de sound­scapes ervoer ik het als een af­daling in de stilte.’ Beeld Getty Images

2. Trixie Whitley: Umusuna: Memories Before History van Sankai Juku

“Ik woon al jaren in New York en een kunstwerk dat me daar vol­ledig van mijn melk heeft gebracht, was een dans­voorstelling, vier jaar geleden in de Brooklyn Academy of Music. Een voorstelling van het Japanse gezelschap Sankai Juku, in de butoh­-traditie. Butoh is meer ritueel dan zomaar moderne, expressieve dans. Het draait om the rejection of the self – het verwerpen en het overstijgen van het ‘ik’. Nooit eerder – of later – heb ik iets ervaren dat zo diep ging. Er straalde een absolute sereniteit uit van de hele set: een minimalistisch decor met daarin volledig in het wit geschminkte dansers – oude Japanse mannen, die van hun bewegingen haast een studie in traagheid maakten. Ik kan Umusuna: Memories Before History (2015) het best omschrijven als een meditatieve voorstelling. Ondanks de sound­scapes ervoer ik het als een af­daling in de stilte. Je moet die ook durven te ­ondergaan. Voor een stadsmens is dat niet evident. Als ik hier in België bij vrienden op het platteland logeer, voel ik ook snel de helende kracht van de stilte.”

“Maar goed, de eerste keer dat ik Umusuna zag, was op ­uitnodiging en was ik zo onder de indruk dat ik mijn vriend heb ­meegesleurd voor een tweede keer. Daarna ging ik een derde keer alleen kijken. Het klopte voor mij. Ik ben drie keer buiten gestapt met het gevoel dat niks in mijn leven me zo compleet had gemaakt.”

Trixie Whitley is muzikante.

Iwein Segers: ‘Intussen nam ik al zes keer het vliegtuig om naar ‘De hond’ te gaan kijken.’ Beeld WIkipedia

3. Iwein Segers: De hond van Francisco Goya

“In 2002 belandde ik voor het eerst in Madrid. Ik werd niet alleen verliefd op de Spaanse hoofdstad, de makkelijk bewandelbare boulevards en algehele gestructureerde nonchalance, maar ook op één bepaald werk in het Prado: De hond (1820 - 1823) van Goya. Sindsdien achtervolgt het me. Intussen nam ik al zes keer het vliegtuig om naar De hond te gaan kijken. Telkens vind ik er weer een ander aspect in terug dat het werk zo goed maakt. Die eerste keer werd ik omvergeblazen door een ongelofelijke tristesse bij het zien van die eenzame hond. Terloops: eigenlijk vind ik ‘Hondje’ een betere titel.”

“De laatste keer vond ik er ook rust in terug. Zelfs wat hunkering en hoop en een scheutje verontrustende waanzin. ‘Hondje’ is van alle tijden, de beige koffie-met-melk-kleur van het schilderij is mijn lievelingskleur geworden. Ik heb al vaak geprobeerd om mijn eigen hond in de positie van die op het schilderij te manoeuvreren, en dan zo een foto te maken die op het schilderij lijkt, maar dat is nog nooit gelukt – mijn hond loopt steeds weg.”

Iwein Segers is acteur, regisseur en komiek en tourt nu met de voorstelling Eindelijk professioneel.

Sophie Matthys: ‘Honderden keren heb ik naar de gezichten van de gewonde passagiers gekeken, recht in hun ogen. Wie waren ze? Leefde die man nog?’ Beeld Christies

4. Sophie Matthys: Five Deaths Twice van Andy Warhol

“Ik mocht vroeger elke zondag op bezoek bij mijn grootouders, Hilda Colle en Roger Matthys. Ze waren verwoede verzamelaars van moderne kunst. Vaak gingen ze op reis om in buitenlandse galeries nieuwe werken te ontdekken. Ze woonden in een schitterende, modernistische villa waar al hun werken een goede plek kregen. Voor ons, kleinkinderen, was dat absurd normaal: op rolschaatsen door de lange marmeren gangen rakelings langs werken van Kosuth en Twombly scheren, mijn zusje dat als een halve acrobaat op haar handen op de vloer over de Carl Andre’s balanceerde. Aan het einde van een gang hing Five Deaths Twice (1963) van Andy Warhol. Een popartmeesterwerk, but not as you know it – het staat ver af van de happy popart: de soepblikken en de Marilyn Monroes. Het portretteert een autowrak waaronder mensen­lichamen liggen, de aanblik is rauw en wreed en voor mij als kind was het letterlijk in your face. Honderden keren heb ik naar de gezichten van de gewonde passagiers gekeken, recht in hun ogen. Wie waren ze? Leefde die man nog? Waarom droeg hij geen kleren? Voor mij leek hij op Jezus. Waar bleven de ambulances? Wie was de sadist die de foto nam in plaats van te helpen?”

“Mijn grootouders zijn er niet meer, het huis is verkocht, de kunst ligt in een depot. Ik word niet gekweld door pijnlijke nostalgie naar dat ‘privémuseum’ van mijn jeugd. Maar Five Deaths Twice is voor altijd mijn favoriet, het ­verwrongen staal en de aanblik van die man staan voor eeuwig op mijn netvlies gebrand.”

Sophie Matthys is journalist.

Jeroen De Pessemier: ‘Bij ‘De zonnebloemen’ kwam er zo’n lading emotie uit al die kleuren en borstelstreken gevallen, dat ik tranen in mijn ogen kreeg.’ Beeld vangoghmuseum

5. Jeroen De Pessemier: De zonnebloemen van Vincent van Gogh

“Mijn vriendin is Londense. Nu wonen we in Antwerpen, maar we hebben drie jaar daar gewoond. In onze prilste fase pendelde ik vaak over en weer. Tijdens die korte ­verblijven nam ze me vaak mee naar musea en ­galeries – mijn vriendin werkt ook in de design- en kunstwereld.”

“Zolang ik me herinner, kan ik door muziek overhoop gegooid worden, maar die emoties had ik nooit bij schilderkunst gevoeld. Tot we ­tijdens zo’n weekend in de Royal Academy of Arts naar een expo van Van Gogh gingen: The Real Van Gogh, een overzichts­tentoonstelling waarin zijn correspondentie werd getoond, waaronder zijn brieven aan zijn broer Theo. Had ik die geschreven introductie tot zijn gekwelde brein nodig? Was het omdat de brieven in het Nederlands waren? Ineens snapte ik hoezeer hij leed, ook als miskend kunstenaar. Gaandeweg zag ik die worsteling en wanhoop in de schilderijen aan de muur steeds meer tot ­uitdrukking komen. Bij De zonnebloemen (eind jaren 1880) kwam er zo’n lading emotie uit al die kleuren en borstelstreken gevallen, dat ik tranen in mijn ogen kreeg. Tot dat moment dacht ik dat alleen muziek zo direct tot mijn gevoel kon spreken.”

Jeroen De Pessemier is muzikant en producer bij onder meer The Subs.

Piet Hoebeke: ‘‘Amputeren, zei je’ is voor mij een verzinnebeelding van verlies: geen tragisch, wel een geaccepteerd verlies. Beeld rv (te checken)

6. Piet Hoebeke: Amputeren, zei je van Berlinde De Bruyckere

“Ik ken Berlinde De Bruyckere en toen ik in 2008 haar atelier bezocht, trof dit werk me. Ik zei: ‘Dat is het.’ Ik was helemaal niet van plan een werk van haar te kopen. Het beetje kunst dat ik in huis heb, is me allemaal overkomen. Ik vraag me niet af of het een belangrijke artiest is of niet. Het gaat om de emotie die een werk oproept. Dat werk van Berlinde heeft me gebeten. Het is een gecombineerd werk, een wassculptuur op textiel, gebaseerd op een foto van Nan Goldin – Brian After Coming – waarop een man leeggeëjaculeerd op een laken ligt. Amputeren, zei je (2007- 2008) is voor mij een verzinnebeelding van verlies: geen tragisch, wel een geaccepteerd verlies.”

“Kunst is iets waarmee je actief leeft. Als zo’n werk thuis hangt, werkt dat in principe alle dagen met je. Soms heb ik het niet nodig, dan is het een deel van mijn interieur. En dan zijn er de dagen dat ik ervoor ga zitten, als voor een spiegel. De sculpturen van Berlinde hebben altijd ergens een donkere holte, en ik kan hier thuis soms echt verdwalen in dat zwarte gat. Ik kijk er even geconcentreerd naar en ben weg. Een soort meditatie. Maar als ik al opgeladen rondloop, kan het werk de jachtigheid in mijn hoofd doen toenemen. De titel zegt genoeg: als je vanuit een slecht geprogrammeerde fantasie kijkt, lijkt het werk op een grote, af­gehakte fallus. De keuze voor dit fallische kunstwerk en mijn beroep als uroloog – het een zal een gevolg zijn van het andere, en omgekeerd.”

Piet Hoebeke is uroloog en auteur van De penis.

Isabel Vermote: ‘Die reusachtige, witte man die zich opricht en voortgaat, een soort Lazarus die opstaat uit het graf: de bodybuilder gaf de groep palliatieve patiënten moed en levenskracht.’ Beeld rv/Sophie Kitching

7. Isabel Vermote: Untitled 12 (Bodybuilders) van David Altmejd

“Hét werk dat in ons museum de meeste emoties oproept is het beeld Untitled 12 (Bodybuilders) (2015) van de Canadees David Altmejd. Het staat in het forum, heel ­centraal. Het is groot en wit en je kan er niet naast kijken. Het beeld bestaat uit ­handen die samen een nieuwe figuur ‘opbouwen’. De kunstenaar maakt een metafoor voor Europa: een samenwerking die een nieuw Europa moet oprichten. Maar bezoekers voelen er alles bij, vaak heel sterke emoties.”

“Als verantwoordelijke voor het project ‘Museum op Maat’ verzorg ik rond­leidingen voor doel­groepen zoals nieuwkomers, kans­armen en pal­liatieve patiënten – vooral bij hen kwam het werk binnen. Die reusachtige, witte man die zich opricht en voortgaat, een soort Lazarus die opstaat uit het graf: de bodybuilder gaf hen moed en levenskracht. Ook het grote gat, dat sommigen misschien angst aanjaagt, was voor de patiënten positief. Zij zagen er nieuwe horizonten in, een toekomst – iets wat je als chronisch zieke niet echt meer hebt. De beroering die zo’n werk bij die mensen veroorzaakt, is ontroerend.”

Isabel Vermote is gids in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten in Brussel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.