Dinsdag 22/09/2020

Kunst vernielen om Da Vinci te vinden

Kunsthistorici uit de hele wereld scharen zich achter het protest tegen de boorwerken in het befaamde Palazzo Vecchio in Firenze. De werkzaamheden moeten een fresco van Da Vinci blootleggen, maar dreigen zware schade toe te brengen aan een bestaand kunstwerk van Vasari.

Het is het soort verhaalstof waar avonturenfilms van gemaakt worden. Een onafgewerkt schilderij van Leonardo da Vinci, meester van de Italiaanse renaissance, zou verborgen zitten achter een muur in een Italiaans paleis. Een professor onderneemt nu een poging om de verloren kunstschat weer op te diepen, maar dat kan enkel als hij door een muur boort waarop een ander meesterwerk geschilderd is.

Filmplannen zijn er voor zover bekend niet, maar National Geographic heeft wel een smak geld over (250.000 dollar, 187.000 euro) om als eerste te kunnen uitpakken met het echte verhaal dat zich momenteel in Firenze afspeelt. Daar heeft de Italiaanse professor Maurizio Seracini, werkzaam bij de Universiteit van California in San Diego, gaatjes geboord in de fresco De slag bij Marciano van Giorgio Vasari, een van de pronkstukken van het Palazzo Vecchio. Via endoscopietechniek wil hij het ultieme bewijs vinden voor de stelling die hij al sinds de jaren zeventig propageert: achter de muur zit een nis verborgen, waarin de oorspronkelijke muurschildering van Leonardo da Vinci bewaard gebleven is.

Helemaal uit de lucht gegrepen is de hypothese van Seracini niet. Het is bekend dat Leonardo vanaf 1504 zijn fresco, ook een strijdtoneel maar dan over De slag bij Anghiari, in de bewuste paleiskamer geschilderd heeft. Hij liet het project halverwege vallen, zoals hij wel vaker deed, omwille van technische problemen.

Het ontwerp is enkel bekend van een schets die Rubens in de zeventiende eeuw maakte (bewaard in het Louvre) naar een latere kopie, maar gaat door als een van de meest verfijnde uit het oeuvre van Leonardo. De kamer werd in 1563 gerenoveerd met een nieuw fresco, dit keer van Giorgio Vasari, die behalve als schilder vooral bekend is gebleven als biograaf van de renaissancekunstenaars. Vasari was een grote bewonderaar van Da Vinci. Dus is het aannemelijk dat hij het onafgewerkte kunstwerk niet wou overschilderen en liever een nieuw muurtje ervoor liet plaatsen, waarop hij dan zijn gang kon gaan.

Sluitend bewijs dat het zo gelopen is, ontbreekt evenwel nog altijd. Na jarenlang onderzoek met de duurste en experimenteelste technieken weten we enkel dat er 'iets' achter de muur zit. Seracini meent dat er resten van een Da Vinci te vinden zijn vlak achter de plek waar Vasari in zijn fresco het teken cerca trova ('wie zoekt die vindt') aanbracht, wat een speelse hint naar het verborgen kunstwerk zou zijn. Dat Seracini mag boren in het palazzo Vecchio, heeft hij te danken aan de steun van burgemeester Matteo Ranzi. Die sloot de verkoopsdeal met National Geographic, in de hoop dat zijn stad straks voor een miljoenenpubliek zal kunnen uitpakken met een 'nieuwe' Da Vinci.

Geen sluitend bewijs

De nogal onorthodoxe aanpak leidt evenwel tot een storm van protest. Restauratie-experte Cecilia Frosinone stapte op bij het project uit protest tegen de "onethische methodes". Met de steun van de gerenommeerde erfgoedorganisatie Italia Nostra zette ze een petitie op met de vraag de werkzaamheden stil te leggen, voor er verdere schade wordt toegebracht aan het wek van Vasari. "Het is een experiment met de zekerheid van een krabbiljet van de loterij", stelt een andere Italiaanse kunsthistoricus, Tomaso Montanari, die zich ook achter het protest schaarde.

De petitie trekt inmiddels de hele wereld rond en werd ondertekend door honderden academici. Professor Maximiliaan Martens van de Universiteit Gent tekende nog niet, maar sluit zich wel aan bij het verzet. "Het gaat in tegen alle deontologische regels om een bestaand kunstwerk te beschadigen in de hoop iets anders te vinden", zegt hij. "Bovendien wordt er gewerkt met technieken die nog niet op punt staan. De grootste deontologische vragen heb ik nog wel bij de schimmige politieke deal, waarbij het onderzoeksresultaat al bij voorbaat verkocht is aan een privésponsor."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234