Dinsdag 26/01/2021

Kunst u Eigenaar weigert teruggave nazi-kunst Student plots eigenaar van Picasso

Kunsthandelaars overal ter wereld zullen rechtszaak met argusogen volgen

Brussel

Van onze medewerker

Rudy Pieters

De Amerikaanse rechtenstudent Tom Bennigson wist niet goed wat hem overkwam toen hij twee jaar geleden dat telefoontje kreeg. Hij bleek plots een stevige Picasso te erven, aangezien nazi-Duitsland het werk ooit van zijn grootmoeder had geroofd. Alleen is de huidige eigenaar niet van plan de Picasso te lossen.

Tom Bennigsons is de enige erfgenaam van een Duits-joodse bankiersfamilie. In 1938 verliet zijn grootmoeder, Carlota Landsberg, Berlijn, samen met haar dochter Edith, Bennigsons moeder. Via Zwitserland, Frankrijk, Spanje en Argentinië kwamen ze in New York terecht. Carlota Landsberg stierf pas in 1994, maar vertelde haar kleinzoon weinig over de vlucht uit Berlijn. Wat Bennigson onder meer niet wist is dat zijn grootmoeder een echte Picasso bezat, Femme en blanc, een portret uit 1922 van een in het wit geklede vrouw die een boek in de handen houdt. Voor haar vlucht had Carlota Landsberg het werk bij Justin K. Thannhauser in bewaring gegeven, een Duits-joodse kunsthandelaar die in Picasso was gespecialiseerd. Ze zag het schilderij nooit meer terug.

Het telefoontje dat Tom Bennigsons twee jaar geleden kreeg, kwam van het Art Loss Register. Op verzoek van kandidaat-kopers onderzoekt dit bedrijf of het werk nergens als vermist of gestolen staat gesignaleerd. Vooral de periode 1933-1945 krijgt veel aandacht omdat de Duitsers toen massaal kunstwerken roofden. In 2002 kreeg het Art Loss Register de vraag in het verleden van Picasso's Femme en blanc te duiken. De eigenaar was een grote verzamelaar uit Chicago, Marilynn Alsdorf, weduwe van glasfabrikant James Alsdorf. Ze vroeg meer dan 10 miljoen dollar. De kandidaat-koper wilde zeker zijn dat hij geen kat in een zak kocht. Het Art Loss Register achterhaalde dat ook de Duits-joodse kunsthandelaar Thannhauser uit Duitsland was gevlucht, eerst naar Parijs, in 1939 naar de Verenigde Staten. Het grootste deel van zijn collectie moest hij in de Franse hoofdstad achterlaten. De nazi's laadden de inboedel van zijn hele huis op vrachtwagens, schreef Tannhauser in 1958 aan Carlota Landsberg. "Ik heb vaak geprobeerd een spoor te vinden van het schilderij, en ook van de andere eigendommen die toen zijn verdwenen, maar tot nog toe zonder succes."

Een grote rechtszaak is nu in de maak, de grootste van die aard in de Verenigde Staten. Rechters en advocaten zijn eerst nog aan het uitvechten welke rechtbank precies bevoegd is. Zodra die knoop is ontward, kan de echte oorlog losbarsten. Dit soort juridische conflicten is de laatste jaren schering en inslag. Logisch, want dankzij computerdatabanken en internet komen steeds vaker kunstwerken aan het licht die ooit door de nazi's zijn geroofd. Het eeuwige probleem is dan dat de huidige eigenaar ooit flink voor dat verdachte werk heeft betaald. Soms komt het tot minnelijke schikking. De eigenaar verkoopt het werk bijvoorbeeld en betaalt een deel van het bedrag aan de rechtmatige eigenaar of erfgenaam. Even vaak komt het tot een frontale botsing, waarbij de eigenaar van de erfgenaam spijkerharde eigendomsbewijzen vraagt.

Zo gaat het ook met de Picasso. James en Marilynn Alsdorf telden er in 1975 375.000 dollar voor neer. Te goeder trouw, zegt de weduwe. De handelaar die het hen toen had verkocht, beweerde dat het uit een Parijse collectie kwam, niets meer. Zo ging dat in die tijd. Aanvankelijk was Bennigson bereid de appel in twee te delen. Marilynn mocht de Picasso verkopen, de helft was voor haar. Gaandeweg kreeg Bennigson echter het gevoel dat Alsdorf alleen maar munt wilde slaan uit het onfortuinlijke lot van zijn familie. Nu wil hij van geen compromis meer weten. Het wordt een bikkelharde zaak, die door kunsthandelaars overal ter wereld met argusogen zal worden gevolgd. Bennigson heeft Randol Schoenberg ingehuurd, raadsman in de befaamde zaak-Altmann. Maria Altmann eist zes schilderijen van Gustav Klimt terug van Oostenrijk, werken die ooit aan haar oom hadden toebehoord. Schoenberg kreeg het Amerikaanse Hooggerechtshof zover dat Altmann de zaak via een Amerikaanse rechtbank mag uitvechten, een historisch precedent.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234