Maandag 21/09/2020

'Kunst mag een planeet op zich zijn'

Dingen die geen nut hebben, kunnen zoveel kracht uitstralen. Weet jij wat

Pieter Embrechts

Acteur, muzikant en tv-maker

Pieter Embrechts acteert, zingt, schrijft, maakt theater en speelt gitaar. Gezwind springt hij van de ene planeet naar de andere, maar hij weet: 'Echte schoonheid ontstaat pas als je één richting kiest en daar dan erg ver in gaat.' Een gesprek over waarachtigheid, het nut van de nutteloosheid van kunst en die ene Afrikaan die precies op het juiste moment 'The Banana Boat Song' meezong.

Door Sarah Theerlynck

BRUSSEL l "Muziek is het hoogste." Lang moet Pieter Embrechts niet nadenken over onze eerste vraag. "Met voorsprong. Dat valt me altijd opnieuw weer op. Muziek werkt anders dan andere kunstvormen, pakt je meteen op je gevoel. Het directe daarvan...

Sigur Rós bijvoorbeeld, dat is bloedstollend mooi. Ook een grote held blijft Elvis Costello. Ooit zag ik hem live in het Koninklijk Circus, met alleen Steve 'Naive' aan de piano. Hij was helemaal in zijn element, grappig tussendoor en onthutsend mooi als hij zong. Een jaar later zag ik hem in de Elisabethzaal en toen stond hij met een tienkoppige band vette gitaren te verkopen. Ook fantastisch natuurlijk, maar het intimistische van dat eerste concert was toch krachtiger. Maar boys will be boys: ook dat is schoon, toch?

Niet dat hij de man of vrouw achter het werk moet begrijpen om iets mooi te vinden. "Integendeel vaak. Hoe minder ik ervan begrijp, hoe liever, meestal. Vorig jaar ben ik naar de grote overzichtstentoonstelling van Pierre Alechinsky in Brussel geweest. Ik vind zijn werk al heel mijn leven verpletterend mooi. Maar vraag me er niks over. Ik kan die schoonheid niet uitleggen."

Schoonheid uitleggen, het is niet eenvoudig. Maar toch viel Embrechts iets op toen hij nadacht over zijn lijstje met culturele voorkeuren. "Dingen die ontdaan zijn van ballast, die waarachtig zijn: die vind ik het mooist. En het maakt niet uit welke richting een kunstwerk uitgaat, het moet ver gaan in die richting.

"Neem nu de documentaires van de Britse Kim Longinotto. Zij portretteert mensen in brutale en politiek moeilijke omstandigheden, door simpelweg maanden bij die mensen te blijven. En omdat ze zo lang blijft, ontspint er zich altijd een verhaal. En dat verhaal giet zij dan, zonder iets in scène te zetten, in een hartverscheurend mooie documentaire. Soms vormt haar werk een politieke aanklacht, hoewel dat niet haar doel is. Longinotto kiest een richting en gaat daar heel ver in. Wat haar werk voor mij ook zo schoon maakt, is haar toewijding aan ideeën. Het staat echt voor iets.

"Ik zoek dat ook in wat ik maak. Het waarom is belangrijker geworden dan het hoe. De ideeën en intenties moeten sterk zijn. Daarom was ik zo blij dat we voor w@=d@, het multimediale project voor kinderen rond verschillende culturen met Dimitri Leue en mij, de Pantheonprijs voor actief pluralisme gekregen hebben van de Vlaamse overheid. Ons idee werd beloond en dat maakte me enorm trots."

Ver gaan in één richting: het brengt ons ook bij de sport. "De immense focus en toewijding die sportmensen hebben, is voor mij een grote inspiratiebron. Kobe Proesmans, de percussionist met wie ik samen speel bij El Tattoo Del Tigre, zegt mij altijd: 'Zoals je op de repetities zingt, met al je energie en focus op het zingen zelf, zo zing je het mooist.' En meer moet dat niet zijn. Je hoeft daarbovenop niet nog eens een zaal te bespelen. Er zit veel schoonheid in overgave. En sport: het is ook zo gruwelijk spannend. Zo'n valse start bij de 400 meter mannen. Iemand heeft vier jaar naar één moment toegeleefd, heeft zijn ideale start en moet toch opnieuw beginnen. Een klein drama!"

Of: hoe ook het puur reële heel mooi kan zijn. Zoals onlangs ook, toen hij 's nachts terugkeerde uit Brussel. "Ik stop voor een rood licht, het regent keihard en op de radio speelt 'The Banana Boat Song' van Harry Belafonte. Naast mij stopt een ongelooflijke rammelkar en ik zie een Afrikaan zitten en zijn lippen gaan (zingt) 'Daylight come and we wanna go home'. Fantastisch. In zo'n beeld zit een heel verhaal vervat. En als je het in een kunstvorm zou willen vatten, zou dat wellicht niet lukken. Poëtische beelden uit de realiteit verliezen hun poëzie als ze nagespeeld worden."

En soms wordt zelfs de lelijkheid van de werkelijkheid mooi. "Zondag ging ik lopen langs de Schelde en er had zich daar een bende motards verzameld. Iedereen had zijn eigen barakske of caravanneke bij. Er stond daar een caravan tussen: véél te klein. En in grote letters stond erop geschilderd: 'Fuck the system.' Zo'n vergane romantiek. Zo lelijk en tegelijk zo schoon."

Toch is de schoonheid van de realiteit voor Embrechts niet noodzakelijk mooier dan die van de kunst. "Het blijft de werkelijkheid, hé. In Mali zag ik bij het begin van een draaidag een meisje langs de kant van de weg zitten, ze wou vier sinaasappels verkopen. De hele dag raasden gigantische trucks haar voorbij. 's Avonds zat ze daar nog. Tristesse ten top en tegelijk van een grote schoonheid. Maar het blijft zoals het is. Er gebeurt niets mee. Het beeld krijgt geen betekenis voor anderen waardoor het iets teweeg zou kunnen brengen."

Toch botsen ethiek en esthetiek ook vaak, zo merkte de acteur tijdens zijn reizen voor w@=d@. "Daar kom je dan aan in een Afrikaans dorpje zonder elektriciteit of vers drinkwater. 'Hey, wij komen hier filmen.' Het voelt misplaatst en het is een raar innerlijk gevecht dat je dan voert. Kan je niet beter echt iets doen in plaats van te filmen? Of doe je genoeg als je met je beelden bij andere mensen een soort van bewustzijn doet ontstaan? Oorlogsfotografen voeren die strijd wellicht dagelijks."

Esthetiek en ethiek moeten ook niet samengaan. "Kunst mag een planeet op zich zijn, hoeft geen ethisch of ander nut te hebben. De Eiffeltoren bijvoorbeeld. Wat is het nut van de Eiffeltoren? Maar je bent toch blij dat hij er is? Op een rare manier heb je daar toch iets aan? Dingen die geen nut hebben, kunnen zoveel kracht uitstralen."

het nut is van de Eiffeltoren? Maar je

bent toch blij dat hij er is?

"Het mooie aan theater is dat alles mag en alles goed kan zijn. De hele kleine voorstelling Schone woorden klinken zo van Warre Borgmans bestaat alleen uit een man die verhalen vertelt en een man die er gitaar bij speelt. Je kunt hen zo hier zetten en dat zal drie uur weergaloos mooi zijn. Maar even goed heb ik enorm genoten van Romeinse tragedies van Ivo van Hove en Toneelgroep Amsterdam. Dat wordt misschien toneel genoemd, maar het is gewoon een heel andere planeet. Ik ben ook blij dat er dezer dagen zoveel mensen zijn die op een podium de combinatie weten te maken tussen hun eigen verhaal, dat van alle mensen en dat van de maatschappij. Theo Maassen is daar fantastisch in."

"Ik ben een groot bewonderaar van Leonard Nolens. Zijn gedichten geven maar mondjesmaat hun geheimen prijs, maar toch pakken ze je al van bij de eerste lezing. Ken je het gedicht 'Vermoeidheid'? 'Als wij, de grote mensen, moe zijn van het praten met elkaar...' Dan is er maar één remedie, schrijft hij: de kat op je schouders zetten en je tuin in gaan. Of met de kinderen gaan spelen. Heel mooi. De Britse schrijver Aidan Chambers vind ik ook een hele grote. Hij kruipt helemaal in het wezen van zijn personages. Dat iemand zo'n intimiteit kan creëren, dat vind ik straf."

"Ik volg Sam Dillemans al jaren. Hij leunt heel dicht aan bij de oude meesters. Puur vormelijk hebben zijn schilderijen iets waar ik voor val. De lijnen die hij gebruikt, zijn zo krachtig. Het vakmanschap ook dat daaruit spreekt. Daarom vind ik de beelden van Rodin ook zo sterk. Je voelt meteen de complete toewijding aan één ding."

"Doe mij maar de laatste Ken Loach: It's a Free World. Zo mooi hoe getoond wordt hoe moeilijk het is om goed te doen. De kracht van film ligt voor mij nog altijd in de kracht van het verhaal."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234