Vrijdag 18/06/2021

Kunst, maar dan op het tweede gezicht

'Het model heeft bewogen.' Dit ironische commentaar van Edgar Degas op de vage, uitgeveegde portretten van zijn collega Eugène Carrière is het motto van een fijne tentoonstelling in Mons. Daar gaat alles over flou artistique en de (on)mogelijkheid om beweging in een beeld te vatten.

Eigenlijk geeft de affiche van de expositie alles in één keer prijs. Op het portret dat Henri Cartier-Bresson maakte van Alberto Giacometti, die tijdens de opbouw van een tentoonstelling met een van zijn sculpturen sjouwt, is de beeldhouwer niet meer dan een onscherpe gestalte.

Toch is de foto niet mislukt: de schim lijkt wel de schaduw van een van Giacometti's korrelige beelden. Het model heeft bewogen, en daarmee is iets gezegd over de moeite die het een kunstenaar kost om het leven in beeld te brengen.

Je hebt niet veel verbeelding nodig om te bedenken wat de Tate Modern of het Centre Pompidou met dit thema zouden kunnen aanrichten. Veel moderne en actuele kunstwerken verhouden zich immers tot begrippen als beweging en scherpte. Het is dus een dankbare uitdaging om er een expositie rond te bouwen waarin kubisten of futuristen worden geconfronteerd met fotografische beelden en video's.

Maar het Musée des Beaux-Arts (BAM) in Bergen is een klein, armlastig museum in een stadje dat aan de weg timmert maar nog een lang traject te gaan heeft. Het BAM is weliswaar grondig en met goed gevolg verbouwd, maar de werkingsmiddelen zijn niet riant, en beweren dat de vaste collectie bescheiden is, moet een understatement zijn. Toch is Le modèle een uitdagende, intelligente onderneming die tot denken aanzet.

Op het eerste gezicht is het een sobere expositie; de werken zijn spaarzaam verspreid over ruime zalen. Dat is slechts schijn, want de uitgekiende opstelling en de teksten in de veeltalige bezoekersbrochure zorgen ervoor dat je de blinde vlekken spontaan in je hoofd gaat opvullen.

In het kunstjargon wordt graag gezegd dat werken 'een dialoog met elkaar aangaan', en voor een keer klopt dat ook. Beelden en objecten die op het eerste gezicht samen horen, worden niet naast elkaar geplaatst, maar krijgen vaak verderop een echo. Ze resoneren, als in een klankkast. Omdat zij naar elkaar en naar belangrijke, afwezige werken verwijzen, krijgt hun relatieve armoede - twee schetsjes van Bonnard, één Atgetfoto, iets van Gontsjarova, een multipel van Duchamp... - het nodige reliëf.

Ook met formaten wordt gespeeld: dat twee forse fotoportretten van Chantal Maes en het tekeningetje van Cézanne in dezelfde ruimte worden gepresenteerd, is geen probleem. De Cézanne knipoogt trouwens naar de naakten van Bonnard die we enkele zalen eerder gezien hebben. Zo gaat het de hele tijd.

Eigenlijk geeft de affiche van de expositie alles in één keer prijs. Op het portret dat Henri Cartier-Bresson maakte van Alberto Giacometti, die tijdens de opbouw van een tentoonstelling met een van zijn sculpturen sjouwt, is de beeldhouwer niet meer dan een onscherpe gestalte.

Toch is de foto niet mislukt: de schim lijkt wel de schaduw van een van Giacometti's korrelige beelden. Het model heeft bewogen, en daarmee is iets gezegd over de moeite die het een kunstenaar kost om het leven in beeld te brengen.

Je hebt niet veel verbeelding nodig om te bedenken wat de Tate Modern of het Centre Pompidou met dit thema zouden kunnen aanrichten. Veel moderne en actuele kunstwerken verhouden zich immers tot begrippen als beweging en scherpte. Het is dus een dankbare uitdaging om er een expositie rond te bouwen waarin kubisten of futuristen worden geconfronteerd met fotografische beelden en video's.

Maar het Musée des Beaux-Arts (BAM) in Bergen is een klein, armlastig museum in een stadje dat aan de weg timmert maar nog een lang traject te gaan heeft. Het BAM is weliswaar grondig en met goed gevolg verbouwd, maar de werkingsmiddelen zijn niet riant, en beweren dat de vaste collectie bescheiden is, moet een understatement zijn. Toch is Le modèle een uitdagende, intelligente onderneming die tot denken aanzet.

Op het eerste gezicht is het een sobere expositie; de werken zijn spaarzaam verspreid over ruime zalen. Dat is slechts schijn, want de uitgekiende opstelling en de teksten in de veeltalige bezoekersbrochure zorgen ervoor dat je de blinde vlekken spontaan in je hoofd gaat opvullen.

In het kunstjargon wordt graag gezegd dat werken 'een dialoog met elkaar aangaan', en voor een keer klopt dat ook. Beelden en objecten die op het eerste gezicht samen horen, worden niet naast elkaar geplaatst, maar krijgen vaak verderop een echo. Ze resoneren, als in een klankkast. Omdat zij naar elkaar en naar belangrijke, afwezige werken verwijzen, krijgt hun relatieve armoede - twee schetsjes van Bonnard, één Atgetfoto, iets van Gontsjarova, een multipel van Duchamp... - het nodige reliëf.

Ook met formaten wordt gespeeld: dat twee forse fotoportretten van Chantal Maes en het tekeningetje van Cézanne in dezelfde ruimte worden gepresenteerd, is geen probleem. De Cézanne knipoogt trouwens naar de naakten van Bonnard die we enkele zalen eerder gezien hebben. Zo gaat het de hele tijd.

Verschijnen en verdwijnen

Verschijnen en verdwijnen

Zowat alle vragen die de titel heeft opgeroepen, krijgen hier de aanzet van een antwoord. We kunnen ervaren hoe kunstenaars omgaan met de beperkingen van hun medium, het platte vlak, het allesbehalve objectieve objectief, de al te trage sluiter, en met noties als identiteit, (on)scherpte, tijd, 'stasis' en wankel evenwicht, verschijnen en verdwijnen.

In haar video Hommage à... I uit 1972 is Lili Dujourie in en naast een bed haar eigen model. Een landschapsfoto die het duo Felten-Massinger geeft gemaakt met een tot een reusachtige gaatjescamera omgebouwde caravan, zegt evenveel over tijd als de chronofotografie van Muybridge of de trillende bladeren aan de boom van Otto Steinert. De soft focus van Richters Pyramide komt wel heel dicht in de buurt van Carrières bewogen model. Tenslotte heeft het fotomuseum van Charleroi twee aandoenlijke amateurkiekjes uitgeleend: een dubbel belichte vrouw in het gras en een groepsportret waaruit een van de poserende figuren oplost in een wolk van grijs.

Le modèle a bougé, en voor de kunst is dat heel vaak een goede zaak. Dat niet elke overgang duidelijk is of dat het verband tussen tentoongestelde objecten soms de mist in gaat, nemen we er graag bij.

Tot 5 februari 2012 in het BAM, rue Neuve 8, Bergen. Open van dinsdag tot zondag, van 12u tot 18u.

Zowat alle vragen die de titel heeft opgeroepen, krijgen hier de aanzet van een antwoord. We kunnen ervaren hoe kunstenaars omgaan met de beperkingen van hun medium, het platte vlak, het allesbehalve objectieve objectief, de al te trage sluiter, en met noties als identiteit, (on)scherpte, tijd, 'stasis' en wankel evenwicht, verschijnen en verdwijnen.

In haar video Hommage à... I uit 1972 is Lili Dujourie in en naast een bed haar eigen model. Een landschapsfoto die het duo Felten-Massinger geeft gemaakt met een tot een reusachtige gaatjescamera omgebouwde caravan, zegt evenveel over tijd als de chronofotografie van Muybridge of de trillende bladeren aan de boom van Otto Steinert. De soft focus van Richters Pyramide komt wel heel dicht in de buurt van Carrières bewogen model. Tenslotte heeft het fotomuseum van Charleroi twee aandoenlijke amateurkiekjes uitgeleend: een dubbel belichte vrouw in het gras en een groepsportret waaruit een van de poserende figuren oplost in een wolk van grijs.

Le modèle a bougé, en voor de kunst is dat heel vaak een goede zaak. Dat niet elke overgang duidelijk is of dat het verband tussen tentoongestelde objecten soms de mist in gaat, nemen we er graag bij.

Tot 5 februari 2012 in het BAM, rue Neuve 8, Bergen. Open van dinsdag tot zondag, van 12u tot 18u.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234