Donderdag 28/01/2021

Kunst in Vlaamse velden

Met het kunstenfestival Pass brengen bezieler Kris Martin en curator Jan Hoet Junior nieuw werk van onder meer Michaël Borremans en Thierry De Cordier naar Wannegem, Mullem, Huise en Lede. Vier verstilde dorpen, plots navel van de Belgische kunstwereld.

Eric Dupont en Christiane Bauters begrijpen het niet zo goed. Langs het wandelpad achter hun huis in Lede, een dorpje 30 kilometer onder Gent, staat sinds enkele dagen een wit plastic kapelletje. Het oogt een beetje wankel, zeggen ze. En er ligt een bol kaas in. Of toch iets wat erop lijkt. Het zal wel geen echte kaas zijn zeker? Stel je voor.

Aan het plaatsnaambord voor hun huis hangt een oranje lint. Het wappert in de wind. Ook elders in Lede en in de omliggende dorpen Wannegem, Huise en Mullem zijn oranje linten rond bomen en palen gebonden. Het is het werk van de kinderen van Mathias Belpaire, inwoner van Mullem, en die van kunstenaar Kris Martin.

Martin is initiatiefnemer van Pass, het festival dat dit weekend van start gaat. Pass wil een kwalitatief hoogstaand kunstenparcours zijn. Via de oranje linten kan de bezoeker een lus van 10 kilometer volgen, onderweg kunstwerken van onder meer Michaël Borremans, Dirk Braeckman en David Claerbout ontdekkend.

Helemaal ontploft

"Maar Pass mag geen speurtocht zijn", zegt Kris Martin als ik op maandagochtend zijn huis in Mullem binnenstap. "En ook geen Watou. Met alle respect, maar het mag niet te idyllisch worden. We willen kunst naar de mensen brengen. Het is natuurlijk afwachten wat de reacties zullen zijn, maar onderschat vooral nooit je publiek. We willen dat het echt goed is."

Martin zegt dat Pass helemaal ontploft is. Het begon met een simpel idee en plots doen er 58 kunstenaars mee, uit binnen- en buitenland. Een ploeg van negen mensen werkt dag en nacht om alles tijdig klaar te krijgen. Straks worden meer dan tweehonderd vrijwilligers ingeschakeld. "Het is allemaal een beetje last minute", zegt Martin. "Maar dat geeft niet. Het zorgt voor een zekere spontaniteit. Soms mag je niet te lang nadenken. Dan blijft het fris."

De opbouw is een week bezig. Twee maanden geleden organiseerde Martin een receptie in de parochiezaal van Mullem, een dorp met okergekleurde huisjes. De internationaal gevierde kunstenaar woont hier pas, maar is een kind van de streek. In het kerkje van Lede was hij misdienaar. Zijn vader gaf jarenlang tekenles in Oudenaarde.

"In Mullem wonen verzamelaars van hedendaagse kunst naast boeren, die misschien bang waren dat wij hun dorp kwamen inpalmen", zegt Martin. "We wilden onze bedoelingen dus van bij het begin duidelijk kenbaar maken. Het mocht vooral niet te invasief overkomen."

Het enthousiasme van de lokale bevolking was meteen enorm, zegt Martin. De respons noemt hij ongelooflijk. "Sommige boeren waren bang dat de bezoekers hun gewassen plat zouden trappelen, maar na die receptie stonden ze hun land graag af om er een sculptuur op te zetten. Fantastisch. De mensen in deze streek zijn heel nuchter, daarom woon ik hier ook zo graag. Ik heb een job, zij hebben een job. Niemand ziet mij als een kunstenaar. Dat is goed. Het brengt rust in mijn hoofd."

Krachttoer

Pass is een uitloper van Sint-Jan, de expo die in 2012 in de Gentse Sint-Baafskathedraal liep. Het was een van de laatste krachttoeren van Jan Hoet, vorig jaar overleden. Ook toen was Kris Martin de bezieler.

"Ik doe dit niet om in de kijker te staan", zegt hij. "Dat zou ik onkies vinden. Ik doe dit enkel uit collegialiteit. Met Sint-Jan heb ik kunstenaars weer bij elkaar gebracht die elk afzonderlijk op hun eiland werkten. Na Sint-Jan zijn we blijven afspreken voor etentjes of een pint op café. Daarom was het veel gemakkelijker om aan deze tentoonstelling te beginnen. Ik moest alleen maar een paar telefoons doen en iedereen zegde zonder twijfelen toe. Meer zelfs, bijna allemaal hebben ze speciaal voor Pass nieuw werk gemaakt."

We rijden naar Huise, een dorp verder. In het leegstaande politiekantoor heeft Pass zijn hoofdkwartier ingericht. Er is koffie in plastic bekertjes. In kartonnen dozen liggen affiches van het festival. 'White Shoe Walk' is erop te lezen, boven een foto van Kris Martin die collega-kunstenaar Thomas Bogaert over de modder draagt.

"De politie is drie weken geleden naar Zingem verhuisd", zegt Jan Hoet Junior, door Martin gevraagd als curator van Pass. "Het moet zijn dat hier nooit iets gebeurde."

Het tegenovergestelde zal de komende weken waarheid worden. Naast beeldende kunst biedt Pass ook een uitgebreid muziekprogramma aan. Mauro Pawlowski komt optreden, net als Tom Barman met zijn jazzband TaxiWars, het Brussels Philharmonic en het Vlaams Radiokoor. Theatermaker Arne Sierens brengt een monoloog. En voor het slotfeest op zondag 5 juli wil Kris Martin een Vlaamse zanger strikken. Hij denkt aan Bart Kaëll, ook een kind van de streek.

Tussen kapel en kassei

"Alle kunstenaars werken belangeloos mee", zegt Hoet Junior. "We hebben natuurlijk wel een budget, met dank aan een aantal privésponsors, maar we doen dit zonder overheidssteun. Niet onterecht wordt soms gezegd dat kunst overgenomen is door de markt. Met Pass willen we aantonen dat l'art pour l'art ook vandaag nog mogelijk is, los van instituten of de politiek. Gewoon samen iets verwezenlijken."

Op het kerkhof van Huise rusten Sylvain Van Heuverswijn, Andre Vertriest en Louise Colembie. In de kerk hangen arbeiders een abstract schilderij van Liam Everett op. De jonge artiest uit San Francisco verblijft momenteel in de streek. Hij is onder de indruk van de locatie.

"Het maakt me bijna gelovig", zegt hij. "Door mijn werk hier boven het altaar te zien hangen, kan ik weer tien jaar verder. Alle twijfels die ik tijdens het creatieproces heb gevoeld, zijn opeens verdwenen. Dit heb ik nog nooit meegemaakt."

Straks vindt hier een communieviering plaats. In de kerk van Mullem wordt nog tweewekelijks een mis gehouden. De bevoegde kerkraden van Zingem, Oudenaarde en Kruishoutem steunen Pass enthousiast.

"Ook met het oog op de herbestemming van de kerken is dit een interessant project", zegt Hoet Junior. "Misschien kunnen ze na de tentoonstelling als atelierruimte voor jonge artiesten dienstdoen, om op die manier opnieuw mensen naar de kerk te lokken. Zoals het vroeger was eigenlijk. Het museum is een relatief recente uitvinding. Ervoor werd kunst alleen maar getoond in kerken of andere openbare plaatsen. Wij willen daar terug naartoe."

In de Volvo van de overleden vader gaat het naar de Huisepontweg, een lange kasseiweg bekend van wielerwedstrijden als de Ronde van Vlaanderen. In een kleine kapel ligt op de plaats van het Mariabeeld een nieuw werk van Michaël Borremans. Het toont een stenen kinderkopje met een buisvormig object in de mond.

"Toch kun je volgens mij niet zeggen dat het obsceen is", zegt Hoet Junior. "Het zou evengoed een frisco kunnen zijn."

Op de hoek van de Huisepontweg met de Ledekerkweg heeft Katrien Paulussen, de jongste kunstenares van de tentoonstelling, de holtes van een imposante lindeboom met bladgoud versierd.

De geur van koeienmest vliegt zomaar in je neus. In een weide een kilometer noordwaarts bouwde Matthieu Ronsse een betonnen atelier.

Het gerucht gaat dat de groenen een klacht hebben ingediend, zegt Hoet Junior, maar als het al waar is, dan zal de procedure sowieso te lang duren en zal de uitspraak te laat komen. Hij maakt zich weinig zorgen.

Op de terugweg naar Huise vertelt hij dat in café Tonneke een video-installatie van de Spanjaard Fernando Sanchez Castillo komt. Op een braakliggend terrein een werk van de Nederlandse kunstenares Anna Lange. En dat ze ook een oude paardenstal willen gebruiken.

"Telkens als we een kunstwerk installeren, merken de bewoners het snel op", zegt Hoet Junior. "Dan krijgen we bijna onmiddellijk telefoon van de politie, met de vraag of het wel degelijk iets van ons is."

Zomertrauma

Kort na de middag draait een zwarte bestelwagen zonder velgen het kerkplein van Huise op. Op het dak ligt een met bubbeltjesplastic ingepakte balk. Aan het stuur zit Thierry De Cordier, die speciaal voor Pass een nieuw werk maakte. Hij komt het zelf installeren. Aan de lange balk heeft hij oude schildersvodden gespannen en beschilderd.

"Toen ik zeven was, ben ik hier op zomerkamp geweest", zegt De Cordier als hij Kris Martin begroet. Zijn handdruk is krachtig. "Twee weken tijdens de zomer, niet langer. Maar amai, ik heb daar een trauma aan overgehouden. Het kwam daarnet allemaal terug."

Jan Hoet Junior vertelt nog dat er goede verzekeringen zijn afgesloten tegen diefstal. En dat op 14 mei de catalogus wordt gepresenteerd. Over verhoopte bezoekerscijfers wordt vandaag niet gesproken.

Sint-Jan lokte 250.000 mensen naar de Sint-Baafskathedraal. Met een fractie daarvan zou Pass al geslaagd zijn, zegt Martin. Ook al ontbreekt vandaag één belangrijke factor, Jan Hoet genaamd. "De geest van mijn vader waait onvermijdelijk door deze expo, zoals door de hele kunstwereld", zegt ook Hoet Junior. "Maar zie Pass niet als een hommage aan hem, wel aan Sint-Jan."

De naam van het festival verwijst naar de heuvelrug waarop Huise is gelegen. Ook de vervlechting met de natuur en het tijdelijke karakter zitten erin vervat. Voor Kris Martin is harmonie het ordewoord.

"Twintig jaar geleden ging het allemaal over confrontatie", zegt hij. "Moderne, hedendaagse kunst versus het rurale gegeven. Nu is het wonderbaarlijk om te zien hoe de kunst zich inschrijft in het landschap. Dat vind ik een goede evolutie. Kunst ontstaat altijd uit de dagelijkse realiteit en keert er door deze expo ook naar terug. Waardoor de kunst op een voorzichtige manier opgaat in de omgeving. Het is niet zo dat je een dorp binnenkomt en achterovergeslagen wordt door de ingreep van de kunstenaars in het straatbeeld. Dat wilden we absoluut vermijden."

Eric Dupont en Christiane Bauters drinken een kop koffie. Ze hopen dat het dit weekend nog eens regent. Het zou goed zijn voor de bloemen en de planten in de tuin, zeggen ze. Op de schouw ligt een gele vod te drogen. In het veld schuin tegenover hun huis slaat een koppel eenden de vleugels uit.

En de bol kaas in het kapelletje langs het wandelpad? Een werk van Johan De Wit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234