Zondag 31/05/2020

Kunst in de fabriek

Overzicht tekenfilms en grafisch werk Nicole Van Goethem

Indian Caps is een oude uniformfabriek in het hartje van Antwerpen. "Er werden ooit zelfs uniformen en petten voor Zuid-Amerikaanse bananenrepublieken gemaakt", zegt Flor Bex. Maar de fabriek is al enige tijd omgebouwd tot een appartementsgebouw en sinds een jaar is op de begane grond Kunstkamers Indian Caps gevestigd. "We zijn geen galerie of kunstencentrum", zegt Bex. "We organiseren wel vier à vijf tentoonstellingen per jaar, complementair aan het kunstaanbod in de stad. Enkele keren zetten we een soort salon op voor de kunstenaars uit de wijk, de betere amateurs. En samen met verzekeringsmaatschappij AON hebben we een kunstprijs ingericht voor een jonge kunstenaar."

Kunstkamers Indian Caps draait helemaal op vrijwilligerswerk. Met de verkoop van kunstwerken worden de onkosten betaald. (ER)

De tragiek van de Oscar

Tekenares Nicole Van Goethem is onze enige Oscarwinnares. Ze kreeg de onderscheiding in 1987 voor haar korte tekenfilm Een Griekse tragedie. In Antwerpen zijn nu tweehonderd zeer uiteenlopende werken van haar hand te zien.

door Eric Rinckhout

Antwerpen l Nicole Van Goethem overleed op 3 maart 2000 onverwacht in haar slaap. Ze was 58. Onlangs moest haar atelier in de Wolstraat leeggehaald worden, waarna een aanvang kon worden gemaakt met een inventaris. Van de 1.400 stukken die werden aangetroffen is nu een ruime selectie tekeningen, ontwerpen, affiches en illustraties samengebracht in Kunstkamers Indian Caps.

"Nicole van Goethem moet een dubbelleven hebben geleid", zegt tentoonstellingsmaker Flor Bex, die haar goed gekend heeft. "Ze zat graag op café, maar heeft ook keihard gewerkt: ze liet een enorm oeuvre na. Ze bezat een ongelooflijke energie, werkdrift en creativiteit."

"Aan de basis van haar werk ligt een intense observatie van de mens", zegt Bex. "Ze keek goed naar de mensen om haar heen. Kijk naar de uitdrukkingen, de houding en de bewegingen van haar personages. Wat was ze goed in het tekenen van zattemanskoppen!"

"Nicole was heel open en sociaal bewogen. Ze praatte met iedereen en hielp iedereen. Nicolleke had vaak geen geld en ging dan juwelen en broches in de cafés verkopen. Ja, haar leven was een avontuur."

Tegenover het legendarische café De Kat in de Antwerpse Wolstraat had Nicole van Goethem haar atelier. Het was in een huis waar veel kunstenaars woonden en modeontwerpster An Saelens haar winkel op het gelijkvloers had. In het atelier vonden Bex en de ex-partner van Van Goethem, Rudi Renson, zo'n 1.400 items die inmiddels volledig gecatalogiseerd zijn. "Het gaat om zeer uiteenlopende stukken," zegt Bex. "Jeugdtekeningen, vroege cartoons, boekillustraties, ontwerpen voor kalenders en affiches, foto's en uiteraard voorstudies en uitgewerkte modellen voor tekenfilms."

Er is al eens een selectie van haar oeuvre aan het AMVC-Letterenhuis geschonken, aldus Bex. En binnenkort volgt er nog een schenking. De werken die nu in Indian Caps te zien zijn, worden te koopaangeboden. "Maar het is de bedoeling een kern van haar werk te behouden.We gaan die beheren en hier opslaan in een brandvrije ruimte. Zeker de scenario's en de ontwerpen van niet gerealiseerde tekenfilms, van draaiboek en schets tot de eerste cellofaantekeningen, moeten samenblijven en mogen niet verkocht worden."

In Antwerpen is veel grafisch werk te zien: een affiche voor de Frankfurter Buchmesse en de Vrouwendag, een ontwerp voor De Morgen, illustraties voor Elga en Feeling en tekeningen voor vulgariserende boekjes over de sociale zekerheid. Er is veelvoorbereidend werk voor tekenfilms, commercials en nooit voltooide projecten. Opmerkelijk is hoe arbeidsintensief het werk was voor er computeranimatie bestond. Grappig zijn de aantekeningen en invallen die Van Goethemop schetsen ("Beeldje valt op haar kont") en de eerste versies van draaiboeken noteerde. En altijd valt op hoe dynamisch en vol van leven haar tekeningen waren. Vlot en erg kleurrijk getekend.

Aan het begin van de tentoonstelling prijkt een fraaie toonkast uit het atelier van Van Goethem met haar drie grote onderscheidingen, alle drie voor Een Griekse tragedie: de Joseph Plateauprijs (1986-87), de grote Prijs van Annecy (1985) en de Oscar (1987). "De Oscar heeft haar nationale en internationale bekendheid gegeven", zegt Bex, "Ze kreeg meer opdrachten en werd gevraagd om een van de dertig artikelen van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens te illustreren. Maar tegelijk kon Nicole die onderscheiding moeilijk verwerken: zij was dezelfde gebleven, maar veel mensen bekeken haar als iemand die veranderd was. De Oscar haalde haar uit haar concentratie en gooide haar routine overhoop."

Twaalf jaar na die Oscar zei ze nog in een interview: "Ik heb eronder geleden."

"Ze is nooit rijk geworden, ook niet na de Oscar", zegt Bex nog. "Ik ben wel blij dat we na zoveel jaar toch een eerbetoon aan ons Nicolleke hebben kunnen maken."

Nicole Van Goethem 1941-2000 tot 25 juni in Kunstkamers Indian Caps, Engelse Beurs 4, Antwerpen. Vrij-, zater- en zondag 14-18 uur, www.indiancaps.be. De dvd met alle tekenfilms, commercials en tentoongestelde werken plus biografie kost 25 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234