Dinsdag 06/12/2022

Kunst en commercie

Simpele denkers verdelen de wereld in tweeën: goeden en slechten, uitbuiters en uitgebuiten, bazen en knechten. Dat kun je ook met het muziekleven: enerzijds het echte muziekleven en anderzijds de commercie. Bach is echt en muzak is commercie; Gidon Kremer is echt en Vanessa-Mae is commercie. Alleen: de wereld is ingewikkeld en de muziekwereld niet minder. En ons vurig geloof in de tweedeling kreeg ten laatste een deuk sinds de uitvinding van de cross-over, die toch niets anders is dan de oversteek tussen kunst en commercie.

Gidon Kremer volg ik al heel lang. Mijn eerste herinnering aan de jonge Sovjetviolist dateert van rond 1975, toen hij in Salzburg op een studentenconcert van het Mozarteum de show stal in het vijfde Brandenburgs concert van Bach. Ik kende de klaveciniste die toen het solistentrio aanvoerde en die was er het hart van in: ze voelde zichzelf erg klein, want zo'n muzikant had ze nog nooit ontmoet. Dat is dan later ook gebleken. Uiteraard had hij de Elisabethwedstrijd niet gewonnen, maar hij werd wel de opmerkelijkste violist van zijn generatie. Maandagavond zag ik hem opnieuw aan het werk in deSingel in Antwerpen.

De student van toen is leraar geworden. Hij stond daar op het podium omringd door jonge musici uit de Baltische landen en samen speelden ze muziek van Baltische, Russische en Georgische componisten. Is dat nu niet de perfecte idylle? De opmerkelijkste violist van zijn generatie maakt zich vrij om met jonge mensen op tournee te gaan en grotendeels hedendaagse of toch twintigste-eeuwse muziek te spelen. Als dat geen onbaatzuchtige, ware kunst is, het ideaal van de mentor die zijn pupillen de gelegenheid geeft zich aan de wereld te laten horen. Daarvoor willen we zelfs door de vingers zien dat die zogenaamde Kremarata Baltica intussen is uitgegroeid tot een klein fabriekje, dat ook zijn prijs heeft.

Kremer heeft overigens altijd een handje gehad van dergelijke ietwat buitenissige organisaties. Dat begon met het festival in Lockenhaus, dat tien jaar lang, van 1981 tot 1990, een licht religieus geïnspireerde ontmoetingsplaats was voor muzikanten uit Oost en West, waar nog om middernacht meditatieconcerten werden gehouden - net als nu nog in Saintes trouwens, waar Paul van Nevel in de cryptes afdaalt om lamentaties van Jeremias te dirigeren. Toen Lockenhaus ten einde liep, ging Kremer ermee op tournee. Daaruit groeide zijn Kremerata musica, daaruit zijn Kremerata Baltica en daar zal het wel niet bij blijven. In Lockenhaus had hij daarenboven al een voorkeur voor eigenaardige combinaties en ernstige of grappige pastiches, zoals een Johann-Strauß-parodie van Sofia Goebaidoelina of een Bach-hommage van Pablo Casals. Zo'n man moest vroeg of laat in de netten van de cross-over terechtkomen.

Inmiddels reist hij ook de wereld af met tango's en een operette van Astor Piazzola en verblijdt zijn platenfirma de liefhebbers van buitenmuzikaal opgefriste muziek met conceptplaten over Kremers roots en kindertijd. Is daar iets op tegen? Niet meteen. De twee Piazzola-stukken die de jonge Balten in Antwerpen als bisnummer speelden waren best leuk. Alleen mis ik de laatste tijd de echte Kremer een beetje, die van de Beethovensonates als levensgevaarlijke klippentochten en het concert van Schumann als een studie in romantisch genie en romantische waanzin. Waar is die gebleven? Toch niet verdronken toen hij de brug naar het slijk der aarde overstak?

Vanessa-Mae heb ik nooit gevolgd. Ik ben geen stalker en verkiezingen van Miss Wet T-Shirt zijn ook niet meteen mijn normale omgeving. Ik heb ook nooit begrepen waarom je een viool elektrisch zou versterken, behalve dan om meer en lelijker lawaai te maken, wat ik niet blief. Maar wat lees ik nu toch wel in het serieuze Duitse weekblad Der Spiegel, in een fors artikel van de hand van mijn gerenommeerde collega Klaus Umbach? Deze inmiddels volwassen geworden dame zou een versie van Vivaldi's Vier Jaargetijden hebben opgenomen die al wat de barokwereld heeft geproduceerd qua inventiviteit ver achter zich laat? Die opname lag een week of wat geleden inderdaad in mijn bus, een lelijk ding met een foto van een zo te zien blote mevrouw Mae erop - al zie je d'r maar tot en met haar schouders - met twee blauwe ogen, alsof ze gevochten heeft met Sylvester Stallone, en veel zwart haar, waarvan een lok op het cd'tje zelf is terechtgekomen. Naast die lok staan daar inderdaad de Vier Jaargetijden op, waarschijnlijk omdat mevrouw Mae geld nodig heeft, en sinds Nigel Kennedy weten ze bij de platenfirma's waar een violist poen mee kan scheppen.

Mevrouw Mae en een zekere mevrouw Pamela Nicholson hebben aan de vier concerten heel wat veranderd: dubbelgrepen bijgeschreven, noten een octaaf verplaatst, versierinkjes toegevoegd - vooral veel toonladders - en nog zo het een en ander. Het resultaat klinkt heel even avontuurlijk, maar na tien minuten al voorspelbaar, omdat je dan doorhebt hoe de truc in elkaar zit en de bewerking steevast vergeet wat Vivaldi precies met die noten wilde beschrijven, vooral omdat Mae niets improviseert maar braaf speelt wat Nicholson heeft geschreven. Soms is daar trouwens een harmonische fout in geslopen, iets wat collega Umbach ofwel niet heeft gehoord ofwel als modern beschouwt. Ik zwijg trouwens zedig over wat er na de seizoenen nog volgt.

Zo, de wereld is weer in orde. Vanessa-Mae is commercie en Kremer is kunst. We kunnen weer op onze beide oren slapen, dan horen we ook niks meer. En overigens, schat, als je in bed komt, trek dat T-shirt maar uit!

Muziekcriticus Stephan Moens schrijft wekelijks een column voor 'Café des Arts', die ook wordt uitgezonden op Radio 3, elke donderdag in 'De Kunstberg'.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234