Zondag 11/04/2021

Kunnen we niet wat vaker rationeel zijn . Waarom is consequent zijn zo lastig? We weten dat het veel CO2-uitstoot veroorzaakt, maar af en toe een stukje vlees, dat moet toch kunnen? Ook Jeroen Meus wordt 'een beetje zot' als hij probeert consequent te zijn. 'Ik doe in smaak, niet in gezondheid.'

undefined

k sta stil bij de gevolgen van mijn gedrag voor het milieu en ik denk na over duurzaamheid", vertelt Jeroen Meus. "Ik besef dat alles wat we doen gevolgen heeft, en dat we daar als maatschappij te weinig bij stilstaan.

"Zo geven wij alles wat we tijdens de opnames van Dagelijkse kost gebruiken, ook de ingrediënten die als decor dienen, aan Poverello. En ook in ons restaurant staan mijn partners en ik stil bij duurzaamheid. We letten op met vis als tonijn en kabeljauw, en proberen voor meer verantwoorde soorten te kiezen.

"Maar vaak vind ik het moeilijk om de dingen die ik weet, te vertalen naar mijn dagelijkse leven. En ik kom mezelf op dat vlak een paar keer per dag tegen. Als ik zie wat wij elke dag aan afval produceren, dan besef ik dat dat eigenlijk niet kan. Ook omwille van onze locatie in een stad kunnen we bijvoorbeeld niet composteren, zelfs als we zouden willen. Maar toch. Ik worstel vaak met dat soort vraagstukken, en als ik er echt over ga nadenken, word ik een beetje zot (lacht).

"Ik ga een huis verbouwen en wil dat graag met duurzame materialen doen, ook al gaat dat een fortuin kosten. En de crèche waar we ons hebben ingeschreven, werkt met luiers. Eerst vond ik dat een slecht idee, maar ook luiers zijn met hun tijd meegegaan, en de mensen van de crèche hebben ons overtuigd. Aan de andere kant ben ik ook niet heiliger dan de paus.

"Ik heb bijvoorbeeld net een nieuwe auto gekocht. Ik heb natuurlijk op de CO2-uitstoot gelet, maar het is toch een grote break geworden. Ik word namelijk vader, en dan heb je een ruime, veilige auto nodig. Dat ik daar veel belasting voor moet betalen, vind ik op zich oké. Maar ik weet nu wel dat ik zeker tien jaar met deze auto zal rijden.

"Ik heb altijd al een grote liefde gehad voor mooie oldtimers, en lange tijd was mijn dagelijkse auto een oude Porsche. Die had een afschuwelijk hoog verbruik, en was op alle mogelijke vlakken milieuonvriendelijk. Maar het was een heel mooi ding. Ik genoot er intens van om daarmee te rijden, en ik droom ervan om er weer zo eentje in mijn garage te hebben. Ik sus mijn geweten met het idee dat je in het leven ook moet genieten. Maar makkelijk vind ik dat niet altijd.

"Neem vlees. Ik weet hoe belastend het is voor het milieu om vlees te produceren en las onlangs dat de CO2-uitstoot van onze veestapel groter is dan die van het verkeer. Ook al vind ik donderdag veggiedag een beetje een muf idee, ik probeer een paar keer per week vegetarisch te eten. Niet omdat ik vlees niet lekker vind, maar omdat het gewoon een goed idee is.

"Maar als ik dat luidop zeg, krijg ik de KVLV op mijn dak, want dan snijd ik in hun broodwinning. Ik heb het daar moeilijk mee. Consequent is moeilijk. Misschien zelfs onmogelijk."

Ratio? Welke ratio?

Klopt, weet VUB-professor sociale psychologie Frank Van Overwalle. "Om te beginnen maakt de maatschappij het ons moeilijk om consequent te zijn. We worden overspoeld met sensibilisering, nieuws, reclameboodschappen en informatie tout court. Je weet natuurlijk wel dat die auto op het autosalon niet helemaal milieuvriendelijk is, maar de mooie jongedame die op de motorkap gedrapeerd ligt, de mooie lijnen van het design en het gegrom van de motor kunnen je misschien toch verleiden. De producenten spelen in op je vadergevoel, als ze het over veiligheid hebben, of op je machogevoel, als ze het hebben over rijplezier en vlot bochten nemen. Op die manier wordt het je de hele tijd moeilijk gemaakt om consequent keuzes te maken."

Dat er zo op ons gemoed wordt ingespeeld, komt omdat reclamemakers, marketeers en producenten onder ogen zien wat velen van ons niet beseffen, stelt Van Overwalle. "Wij zijn geen rationele wezens, ook niet als het op beslissingen nemen aankomt. En dat is waar die consequentie eigenlijk op neer komt. Elke dag nemen u en ik honderden beslissingen. Soms gaat dat heel basaal. Als je een spin ziet, dan gil je. Daar komt geen gram ratio bij kijken. Heel wat van onze beslissingen maken we affectief, ofwel emotioneel. Een koffiezetapparaat moet niet alleen lekkere koffie maken, het moet ook een mooi design hebben en in je keuken passen. Zeker als we een beslissing nemen over iets wat gelinkt is aan onze identiteit, speelt emotie een rol. Auto's zijn daar een uitstekend voorbeeld van. Niet alleen de prijs en de CO2-uitstoot spelen een rol, we houden ook rekening met de veiligheid, de sportiviteit en het imago."

Intuïtie als raadgever

Echt puur rationele beslissingen nemen we maar zelden. Alleen als we veel tijd en veel informatie hebben, en betrokken zijn bij de boodschap van bijvoorbeeld duurzaamheid, zullen we puur op ratio beslissen. Maar beslissingen op basis van affectiviteit zijn zeker geen slechte beslissingen, stelt Van Overwalle. "Waar het uiteindelijk op aankomt, is dat je tevreden bent met je keuzes. En dat lukt, zo blijkt uit onderzoek, het beste als je niet té rationeel bent. Voor een experiment moesten deelnemers kiezen uit twee posters. De ene groep mocht gewoon een poster kiezen en meenemen, de tweede moest uitleggen waarom ze precies voor die poster hadden gekozen.

"Drie weken later kregen ze de vraag hoe tevreden ze waren met hun keuze, en de mensen die rationeel hadden moeten beslissen, waren heel wat minder tevreden. Ratio is dus zeker niet altijd de beste raadgever, vooral als het gaat over beslissingen waar ons gevoel een belangrijke rol speelt, denk maar aan esthetiek, kunst, goede smaak en dergelijke."

Uit onderzoek blijkt bovendien dat we bij belangrijke beslissingen onze intuïtie aanspreken, legt Van Overwalle uit. "Als het over iets als de aankoop van een huis of de school voor onze kinderen gaat, krijgen we vaak een overload aan informatie. Daarom laten we die meestal even bezinken en soms slapen we er zelfs een nachtje over. Ondertussen doet onze intuïtie zijn werk. Gebaseerd op al onze ervaring en kennis en rekening houdend met ons verlanglijstje maakt ons brein een soort gemiddelde. Dat voel jij aan als: dit staat me aan of niet.

"Toen mijn tienerdochter moest kiezen, wist ze na even te hebben rondgelopen in een school: dit is het. Hier wil ik naar school gaan. Dit is niet per se een emotionele beslissing, er spelen veel factoren een rol, maar het is zeker ook niet pure ratio. Vandaar dat onderzoekers zoals Ap Dijksterhuis aanraden om over heel belangrijke beslissingen een nacht te slapen. Zo doen je brein en je intuïtie het werk voor jou.

En je kunt jezelf het leven ook makkelijker maken door over bepaalde dingen een beslissing te nemen, en dat dan als 'regel' aan te nemen. Als je bijvoorbeeld beslist om geen tv in huis te halen of een paar dagen per week geen vlees te eten, dan moet je daar later nooit meer over nadenken."

Vergeet ook niet dat je eigen persoonlijkheid je consequentie in de weg kan staan, sluit Van Overwalle af. "Sommige mensen zijn gewoon impulsief, en zullen altijd snel beslissen. Andere mensen hebben een need for cognition, zij snakken naar informatie voor ze een keuze maken. We bevinden ons allemaal op het spectrum tussen die dingen.

We moeten vooral niet te streng voor onszelf zijn. Zowel de maatschappij als ons eigen brein maakt het ons moeilijk, dus misschien moeten we van die notie af dat we consequente wezens zijn. We zetten ratio op een piëdestal, maar gruwen bij het idee dat we bijvoorbeeld een partner op rationele basis kiezen. Dat zegt toch genoeg."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234