Zaterdag 28/05/2022

Voeding

Kunnen vegetarische kippenblokjes niet gewoon sojablokjes heten?

Producten van De Vegetarische Slager. Beeld ANP
Producten van De Vegetarische Slager.Beeld ANP

Waarom nemen we het woord vleesvervanger zo letterlijk? Schnitzels of kippenblokjes, zowel qua smaak als textuur moeten ze vlees zo dicht mogelijk benaderen. Een drempelverlaging voor de twijfelaars, maar evengoed een cultuurfixatie die vlees als de standaard neerzet.

Michiel Martin

Wie in Nederland de Gerookte speckjes of Gehacktballen van het merk De Vegetarische Slager koopt, moet zich geen illusies maken: er zit geen enkel stukje vlees in verwerkt. Toch is het blijkbaar net die illusie die vleesetende twijfelaars over de streep moet trekken door een alternatief aan te bieden dat zo min mogelijk als alternatief smaakt en voelt.

Die misleidende etiketten zorgden al langer voor gemor bij de Nederlandse vleessector en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) gaf het bedrijf eerder deze maand een tik op de vingers. Nu blijkt echter dat de waarschuwing van NVWA enkel op de website sloeg en niet op de winkelrekken, waar de Speckjes en het Gehackt dus gewoon blijven liggen.

Ook in België is de markt van de vleesvervangers aan een opmars bezig. Niet door de vegetariërs, die vaker naar basisproducten als tofoe, seitan, granen of peulvruchten grijpen, wel door de zogenaamde ‘flexitariërs’. Die kiezen ervoor om meerdere keren per week geen vlees of vis te eten. In de afdeling vegetarische producten van Delhaize vertegenwoordigt die laatste groep 80 procent van de verkoop en is het aanbod gevoelig gestegen.

“De eerste stap is vaak het moeilijkst en dan is het goed dat mensen kunnen teruggrijpen naar de typische ingrediënten. Die vleesvervangers zetten heel erg in op herkenning”, zegt Nena Baeyens, woordvoerder van veggie-organisatie EVA vzw. “De meeste mensen zijn gewoon om op een hele specifieke manier te koken: patatjes, groenten en vlees of een spaghetti bolognaise. Als je dan gewoon het gehakt moet vervangen door vegetarisch gehakt, verlaag je de drempel.”

Dat we vegetarische kippenblokjes niet gewoon sojablokjes noemen, zien vegetarische organisaties dan ook eerder als aanmoediging dan als misleiding, maar het zegt wel iets over onze cultuurfixatie: vlees blijft de standaard. De heilige graal van de vleesvervangers is dan ook een perfecte kloon qua smaak, textuur en blijkbaar ook terminologie.

Bij blindproeven scoren de producten van De Vegetarische Slager namelijk hoog tussen de vleesproducten – de Gehacktbal behaalde een derde plaats tussen zijn Nederlandse vleesgenoten. En in Amerika is er de Impossible Burger, die zelfs de bloederigheid van een rundsburger benadert. Nederlands onderzoek bevestigt het vermoeden: de aantrekkelijkheid van vleesvervangers voor consumenten is gelinkt aan de gelijkenis met vlees.

Maaltijdconcept

Hoewel de vlezige vleesvervangers dus de verdienste hebben om een bewuster publiek aan te spreken, houden ze onbedoeld wel de troon van de vleesindustrie recht. “Bonen kunnen evengoed als vleesvervanger dienen qua voedingswaarde, maar binnen onze kijk op voedsel volstaan groenten en aardappelen niet”, zegt bio-econoom Erik Mathijs van de KU Leuven. “In feite zouden we dan ons hele maaltijdconcept moeten herdenken en dat is absoluut niet evident.”

Zeker niet als het doel zelfs voor de vegetarische bewegingen de middelen heiligt. Het handje van de consument betuttelend vasthouden is volgens EVA vzw niet per se een slechte zaak. “Met basisproducten op een smaakvolle manier aan de slag gaan is geen evidentie”, zegt Baeyens. Bij bevragingen van EVA vzw blijkt smaak namelijk de grootste drempel om de vegetarische keuken te omarmen.

“Tofoe zelf bereiden is een stapje verder dan de dagelijkse kost die we zo gewoon zijn", weet Baeyens. Ze ziet dat positieve ervaringen met vleesvervangers voor starters een instap kunnen zijn richting die nieuwe keuken, maar dat vegetariërs ook op lange termijn blijven terugvallen op de norm. “Ook na 17 jaar heb ik nog wel eens zin in gehakt, maar dan de vegetarische variant. Daar is helemaal niets mis mee.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234