Zondag 19/09/2021

Chelsea Clinton

Kun je als presidentskind ooit ontsnappen uit de baan van je ouders?

Chelsea Clinton. Beeld AFP
Chelsea Clinton.Beeld AFP

Chelsea Clinton (36), de voormalige first daughter, zit nog even in een comfortabele positie. Ook al opent haar naam deuren, ze kon tot nog toe min of meer opereren in de luwte. Daar komt wellicht verandering in als haar moeder in november president wordt. En al helemaal nu er vragen rijzen omtrent de gezondheid van Hillary: een onwankelbare sidekick is meer dan welkom.

Het is haar eerste afspraak van de dag - het is niet eens 11 uur 's ochtends - en Chelsea Clinton oogt al vermoeid. Er zit wat zwelling onder die blauwe ogen, er kleeft wat zwaarte aan die glimlach. Dit is het hoofdkwartier van de Hillary for America-campagne in Milwaukee. Ze stapt het podium op en grijpt een kruk. "U moet weten dat ik zit omdat ik zwanger ben", verzekert ze de zaal vol aanhangers, terwijl ze over haar gezwollen buik wrijft. (Chelsea beviel inmiddels van een zoon, Aidan, red.) "Dit zegt echt niets over mijn dankbaarheid omdat jullie hier zijn of over mijn enthousiasme voor de campagne van mijn mama."

Twintig minuten lang legt Chelsea uit waarom haar moeder de meest geschikte - de enige, eigenlijk - kandidaat is voor het presidentschap. Ze praat langzaam en nadrukkelijk, met een diepe, buigzame stem. Na weken van hard campagne voeren is ze wat hees geworden. Maar verder vertoont ze geen rafelige randjes. Geen haakjes. Geen gebazel of verbale hoogstandjes. Chelsea is net zomin als Hillary een inspirerende of motiverende spreker. Maar haar praten heeft iets bezwerends, zoals een meditatiebegeleider of priester dat kan hebben.

Chelsea Clinton. Beeld Peter Hapak
Chelsea Clinton.Beeld Peter Hapak

Na haar praatje begeeft Chelsea zich naar een zijzaaltje om een zwerm reporters te woord te staan. Het is het campagneklusje dat ze het onaangenaamst vindt, want ze heeft al lang een wat ongemakkelijke relatie met de media. Ook op dat vlak is ze het kind van haar moeder. Methodisch, bewust, voorzichtig, gedetailleerd en gedisciplineerd probeert ze haar verhaal stevig in de hand te houden. Journalisten stellen die controle constant op de proef.

Het is niet makkelijk voor de media om de directe entourage van Clinton te benaderen. Zelfs op heel elementaire vragen antwoorden vrienden en collega's omzichtig. Hun verhalen lijken vaak griezelig hard op elkaar, tot in de formulering toe. (Chelsea is zo betrokken en toegewijd, vertelden twee vrouwen me, dat je je soms afvraagt of je misschien haar enige vriend bent.) Niemand klapt uit de biecht, in sommige gevallen omdat ze zo loyaal zijn, in andere omdat ze vrezen voor een boycot van de gehele clan - onder wie ook, zoals meer dan één bron me toevertrouwde, de vrouw die weleens de volgende president van de Verenigde Staten kan worden.

First gentleman

De journalisten in Milwaukee vuren de vragen af die Chelsea elke week met hopen krijgt - over Bernie Sanders (haar tegenstander bij de Democraten die de voorverkiezingen van haar verloor, red.) bijvoorbeeld, over latino-kiezers. Een voortvarende jongeman probeert een andere aanpak. Hij merkt op dat als Hillary verkozen wordt, het land een first gentleman in plaats van een first lady krijgt. Hij vraagt: "Denkt u dat uw moeder u zal vragen af en toe die rol van hem over te nemen?"

Het is een bizarre vraag en het jeukt duidelijk bij Chelsea om er brandhout van te maken. Ze herinnert hem eraan dat ze een baan in New York heeft en een gezin. (Misschien was het buikje wrijven hem ontgaan.) Op een vorige campagnehalte, zegt ze, vroeg iemand haar of ze van plan was te verhuizen naar haar oude kamer in de East Wing. Het idee lijkt haar zowel te amuseren als te ergeren. Ze legt uit dat ze hoopt het voorrecht te hebben af en toe op bezoek te gaan, maar meer ook niet. "Mijn leven", zegt ze, "zal zich blijven afspelen in New York."

Dat is de paradox van Chelsea Clinton-zijn. De voormalige en misschien toekomstige first daughter is altijd rijper en meer vergevorderd geweest dan haar leeftijd deed vermoeden. Ze is nu 36, haalde drie hogere diploma's, schreef een boek, volgend jaar komt een nieuw boek uit. Ze speelt een voorname rol als vicevoorzitter van het liefdadigheidsfonds van de familie. Daarnaast geeft ze les, houdt ze toespraken en zit ze in het bestuur van bedrijven en non-profitorganisaties.

Toch blijft Chelsea voor het publiek dat aanhangsel van haar wereldberoemde ouders, dat altijd beschikbaar is om trouw haar plichten te vervullen als ideale politieke dochter. Ze is nog altijd de tiener met krullen, die hand in hand met mama en papa over het gazon van het Witte Huis liep, die het gezin letterlijk en figuurlijk bij elkaar hield na de gemediatiseerde ontrouw van Bill met Monica Lewinsky.

Chelsea was 18 en eerstejaarsstudent aan Stanford toen het schandaal losbarstte tijdens het presidentschap van haar vader. De foto's van de dag na zijn mea culpa op 18 augustus 1998 zijn veruit de beroemdste die ooit van haar genomen werden. Ze was niet langer de klungelige adolescent met wie Saturday Night Live graag de spot dreef, maar ze was ook nog niet de tot in de perfectie gestroomlijnde volwassen versie van zichzelf. Ze straalde zowel stabiliteit als kwetsbaarheid uit.

Chelsea Clinton met man en dochter Charlotte op wandel in Manhattan, New York (2015). Beeld BuzzFoto via Getty Images
Chelsea Clinton met man en dochter Charlotte op wandel in Manhattan, New York (2015).Beeld BuzzFoto via Getty Images

Dit was het soort crisis waarvoor Bill en Hillary hun dochter van in het begin probeerden te behoeden. Een vaak verteld verhaal over Chelsea's jeugd is dat ze op haar zesde aanschoof bij de oefendiscussies die haar ouders deden aan de keukentafel, toen Bill deelnam aan de gouverneursverkiezingen van 1986. Het doel was de kleine Chelsea vertrouwd te maken met de lelijke dingen die sommige mensen zouden zeggen over haar geliefden. Na een paar keer, schreef Hillary in It Takes a Village, "begon ze geleidelijk controle te krijgen over haar emoties".

Op een manier die eigen is aan politieke echtgenotes werd Chelsea een barometer die aangaf of haar gevallen vader vergiffenis verdiende. Ze was verward en gekwetst en hopeloos teleurgesteld in hem. Maar ze wist wat van haar verwacht werd: hou je emoties in bedwang. Blijf bewegen. Ze stond haar vader bij en vergaf het hem uiteindelijk. De president was zo dankbaar, vertellen Clinton-getrouwen, dat hij het voor de rest van zijn leven zal proberen goed te maken bij Chelsea.

Evenwichtig

Chelsea is al een poosje bezig aan haar tweede rally in Wisconsin - een paar tientallen aanhangers zitten opeengepakt in de snikhete kantoren van de Waukesha County Democratic Party - als een vrouw op een paar meter van het podium begint te roepen "Bel 911." De oudere heer naast haar is bleek weggetrokken en heeft holle ogen. Het lijkt erop dat hij elk moment tegen de grond kan gaan - wat ook snel gebeurt. Er ontstaat tumult terwijl de mensen proberen te beslissen of ze hem te hulp moeten schieten of wat ademruimte moeten geven. Uiteindelijk blijkt dat hij onwel is geworden door de hitte. Chelsea verzekert hen dat alles in orde komt en de man wordt naar een koelere ruimte gebracht.

Chelsea zegt dat ze later zal moeten terugkomen om vragen te beantwoorden, waarna ze zich tussen het publiek begeeft voor knuffels en selfies, ook al weten vele aanwezigen niet hoe ze die moeten nemen. Een kleine, gezette man in een T-shirt met het opschrift 'Hot For Hillary' wurmt zich tegen haar voor een foto. "Dat is een van mijn favoriete T-shirts", zegt Chelsea. Wat er ook gebeurd is - de hitte, de in zwijm gevallen man, het eindeloze knikken en glimlachen en poseren -, toch verliest ze nooit haar zelfbeheersing.

Chelsea Clinton met moeder Hillary. Beeld Photo News
Chelsea Clinton met moeder Hillary.Beeld Photo News

Poised. 'Evenwichtig'. Het is een uitdrukking die opvallend vaak gehanteerd wordt om Chelsea te beschrijven. Vrienden prijzen haar ook als een bedachtzame, oprechte, elegante, hardwerkende en briljante vrouw, die vurig gaat voor wat ze belangrijk vindt, maar die tegelijk - vaste prik als men beroemde mensen tracht te vermenselijken - ook erg nuchter is. Maar bijna iedereen komt op een gegeven moment uit bij 'poised', waardoor ze ook wat gaat lijken op een schoonheidskoningin of een diplomate, of de ballerina die ze in haar jeugd was. Of misschien een politica.

'Evenwichtig' vat de persoonlijkheid van Chelsea op meer dan één manier. Keer op keer kreeg je te horen dat Chelsea op het punt stond uit de schaduw van haar ouders te treden. Elke keer als ze aan iets nieuws begon - studeren aan Stanford, werken voor NBC, betaalde speeches geven - doken verhalen op die stelden dat Chelsea eindelijk op zichzelf stond. Telkens was dat gedeeltelijk waar en gedeeltelijk iets wat haar bleef ontglippen. Steeds opnieuw werd ze in de baan van haar ouders gezogen, als de rechterhand van haar vader of als pleitbezorger van haar moeder.

De periode in Stanford creëerde afstand voor Chelsea, niet alleen van haar vader en moeder, maar ook van de politieke wereld in het algemeen. In haar laatste jaar had ze al snel genoeg kredietpunten verdiend om een paar maanden vakantie te nemen. Meteen gleed ze weer in de rol van fulltime first daughter. Ze hielp haar moeder in haar race om een senaatszitje te bemachtigen en trad daarnaast op als de facto first lady van haar vader. Ze reisde met hem, nam de honneurs waar bij staatsaangelegenheden en sprong in voor haar moeder als die zelf campagne aan het voeren was. (Tijdens de vredesgesprekken voor het Midden-Oosten in Camp David ontfermde Chelsea zich over de delegaties tijdens pauzes.)

Onder de mediaradar

Na de universiteit trok Chelsea naar Oxford voor een postgraduaat, waarna ze in de privésector ging werken, eerst als consultant bij McKinsey, daarna als analiste van de chemische industrie op Wall Street. Zelf legde ze die episode ooit uit als een experiment om uit te zoeken of ze zich kon engageren voor andere prioriteiten dan die van haar ouders. Het gaf haar ook de gelegenheid om onder de mediaradar te duiken.

Maar naar aanleiding van de campagne van haar moeder voor de presidentsverkiezingen van 2008 maakte ze een fundamentele keuze en ging ze opnieuw het familiemerk promoten. Er bestaat geen twijfel over dat haar moeder haar nodig had. Niemand is beter in staat het antipathieke imago van Hillary te counteren en haar zachtere, sociale, meer humane kant in de verf te zetten. Volgens insiders hebben de twee een heel hechte relatie en heeft Chelsea nooit getwijfeld over haar beslissing.

De jaren daarop haalde Chelsea een tweede masterdiploma en een doctoraat, ging ze lesgeven aan Columbia en werkte ze zelfs voor de vermaledijde media. Tegelijk ging ze zich intens bezighouden met de stichting van haar vader, die in 2013 herdoopt werd tot de Bill, Hillary & Chelsea Foundation.

En ging ze nog maar eens de boer op voor haar moeder. "Mijn reisschema heeft deze keer meer van een jojo", zei ze na haar passage in Waukesha. In 2008 was ze vaak wekenlang onderweg. "Ik reisde op maat van de primary's. Deze keer bepaalde mijn dochter mijn schema. Ik probeer nooit langer dan drie dagen weg te zijn." De perfecte politieke dochter zijn, lijkt complexer te worden met de jaren.

Voormalig president Bill Clinton geeft vaderlijk advies aan zijn dochter na een lange school- en werkdag in the Oval Office (1993). Beeld Photo News
Voormalig president Bill Clinton geeft vaderlijk advies aan zijn dochter na een lange school- en werkdag in the Oval Office (1993).Beeld Photo News

Chelsea heeft wel vaker opgemerkt hoe 'frustrerend' het was om haar eigen pad uit te stippelen, om vervolgens vast te stellen dat ze dat van haar ouders volgde. Maar in hoeverre dat aan haar of aan haar ouders lag, is onduidelijk, misschien zelfs ook voor de Clintons zelf.

Het was niet alleen loyaliteit die haar opnieuw in de familiepas deed lopen. Als dochter van heeft ze nu eenmaal enorme voordelen. Chelsea mag dan verstandig en toegewijd zijn, dat is zeker niet de enige reden waarom ze een post kreeg aan de New York University, of 600.000 dollar per jaar verdiende bij NBC. Bovendien is de verleiding om op het wereldtoneel actief te zijn onweerstaanbaar. "Als je de positieve impact hebt gezien van een politiek leven en de effecten van je daden op grote schaal, dan is het moeilijk om je daarvan af te keren", vertelde Sara Auld, een vriendin van Chelsea uit haar tijd aan Stanford, me.

Nu ze het idee heeft opgegeven om haar eigen pad uit te stippelen, bevindt Chelsea zich in een comfortabele positie. Ze kan haar eigen projecten uitwerken, waarbij het merk-Clinton deuren opent. Achter een stevige privacybuffer kan ze de invloed die haar naam met zich meebrengt, gebruiken om dingen in beweging te krijgen.

Maar aan die luxepositie kan weleens een einde komen als haar moeder wint in november. Politieke vijanden van de familie zullen haar doen en laten alsmaar kritischer doorlichten, en de media zullen minder geneigd zijn haar te ontzien nu ze een volwassen vrouw is.

No more easy rides

Ze mocht al een paar tikken incasseren. In januari beschuldigde Chelsea Bernie Sanders ervan dat hij bestaande ziekteverzekeringsprogramma's wil ontmantelen. De aanval hield in technisch opzicht steek (Sanders was voor een soort staatsziekteverzekering) en kon je bezwaarlijk abnormaal noemen in verkiezingstijd, maar toch vonden zowel Democraten als Republikeinen haar uitspraak misleidend. Kenners gaven haar ervan langs en de ervaren mediacriticus Jack Shafer wreef de vierde macht in een artikel aan dat ze haar steevast benaderen als een fragiel muurbloempje ('Time for Chelsea Clinton's Easy Ride to End').

De heisa veroorzaakte niet alleen pr-schade. De conservatieve groepering Citizens United (een notoire vijand van Hillary) spande meteen een rechtszaak aan om de hand te leggen op het e-mailverkeer tussen Chelsea en topmedewerkers van haar moeder toen die buitenlandminister was. Citizens United is op zoek naar ongeoorloofde betrekkingen tussen de Clinton Foundation en het ministerie van Buitenlandse Zaken tijdens de ambtstermijn van Clinton. De voorzitter van United Citizens, David Bossie, verklaarde: "We willen veel meer te weten komen over wat Chelsea Clinton aan het uitspoken was."

Een elegante, briljante en vurige vrouw, maar steeds de nuchterheid zelve, ook in gesprek met een Sesamstraat-muppet (op het Clinton Global Initiative, september 2013). Beeld Getty Images
Een elegante, briljante en vurige vrouw, maar steeds de nuchterheid zelve, ook in gesprek met een Sesamstraat-muppet (op het Clinton Global Initiative, september 2013).Beeld Getty Images

Elsa Collins, nog een vriendin uit haar Stanford-tijd, vertelde me dat ze met plezier terugdenkt aan een gesprek met president Clinton tijdens het huwelijk van Chelsea, waarop zij een van de bruidsmeisjes was. "Ik vroeg haar vader: 'Hebt u tips voor het ouderschap?' Hij vertelde me dat ze vroeger iets deden waarbij ze samen een verhaal maakten. Zij schreef de eerste alinea van een fantasieverhaal. Hij schreef de tweede, zij de derde enzovoort. Uiteindelijk hadden ze een heel verhaal, dat ze samen lazen." Collins haalt de anekdote aan om te illustreren dat Bill en Hillary erg betrokken waren en oog hadden voor haar kind-zijn. Het is ook een passende metafoor voor wat het betekent Chelsea Clinton te zijn: ouders hebben die je liefhebben en opvoeden, die je helpen je talenten te ontwikkelen en je aanmoedigen om het beste uit jezelf te halen - maar die zo imposant zijn dat het onmogelijk blijft je eigen verhaal te schrijven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234