Woensdag 16/10/2019

Kuifje: homo of het juk van de pastoors?

De seksuele geaardheid van stripheld Kuifje, geëxploreerd door Toon Horsten, directeur van Strip Turnhout vzw en hoofdredacteur van de Stripgids.

'Tweehonderd miljoen Kuifje-exemplaren gingen over de toonbank, vertaald in vijftig talen, en niemand die het tot dusver heeft willen zien: Kuifje is homo': dat stond eergisteren in de Britse kwaliteitskrant The Times. Toon Horsten, hoofdredacteur van de Stripgids, denkt er het zijne van.

Hij is er tachtig jaar voor moeten worden, maar sinds woensdag weten we het zeker. Kuifje is een homo. Hij valt op mannen. Een vrouw? Dan kijkt Kuifje even de andere kant op.

Om tot dat inzicht te komen, hadden we een Engelse conservatief nodig, geboren in Zuid-Afrika, voormalig parlementslid voor de partij van Margaret Thatcher, reisschrijver en thans columnist voor The Times. In een van zijn stukjes in de krant ontplooide hij ooit zijn eigen seksuele geaardheid. Hij was voor de venten en heel Engeland mocht dat weten. Woensdag ontvouwde hij in zijn krant ook de seksuele voorkeur van anderen. Kuifje, om te beginnen. Maar die niet alleen: Kapitein Haddock, Jansen en Janssen, en Rastapopoulos zouden het leven ook door een roze bril bekijken. Allemaal jeanetten, volgens Parris - de auteur van het stuk - toch. Het enige echt onversneden heteroseksueel personage is naar zijn oordeel Bobbie, de trouwe viervoeter die bij gelegenheid wél achter de wijven aangaat.

Projecteren op Kuifje

Parris vertrekt daarbij vooral vanuit de vaststelling dat er in de wereld van Kuifje amper vrouwen rondlopen - een zingende kleerkast met loeten als Bianca Castafiore of Peggy Alcazar, het manwijf met krulspelden in het haar dat getrouwd is met Generaal Alcazar, niet te na gesproken. Een wereld van mannen, vindt Parris. Een homowereld.

'Et alors?', zijn wij dan geneigd te denken. Om dan nog iets te zeggen over the eye of the beholder. Waar we dan meteen aan zouden toevoegen dat Kuifje zich er bij uitstek toe leent om er vanalles op te projecteren. Kuifje is een held van de meest kleurloze soort, een leeg vat dat omringd wordt door kleurrijke personages. Zoals pakweg Mickey Mouse dat ook is. Een personage dat zo kleurloos is dat elke lezer er zich probleemloos mee kan identificeren.Ook een conservatieve, homoseksuele MP die stukjes voor The Times schrijft.

Mismeesterd door pastoors

Uiteraard kan je Kuifje bezwaarlijk een vrouwvriendelijke strip noemen. Dat had vooral met de tijdsgeest te maken. En met de vrij conservatieve achtergrond van Hergé. Kuifje debuteerde niet voor niets in de jongerenbijlage van de Brusselse krant Le Xxième siècle, geleid door de reactionaire pater Norbert Wallez. Toen uitgever Raymond Leblanc na de Tweede Wereldoorlog de stevig verbrande Hergé in huis haalde om met hem het weekblad Kuifje op te starten, veranderde er weinig. Tibet, die voor het weekblad decennialang strips als Rik Ringers en Chick Bill zou tekenen, vertelde me twee jaar geleden: "Hergé is mismeesterd door de pastoors, die zich vrijwel zijn hele leven in zijn directe omgeving bevonden. Onrechtstreeks heb ik, langs Hergé, ook mijn hele leven onder die dictatuur gewerkt. Rik Ringers mocht niet vloeken, de helden zijn welopgevoed, er komen amper vrouwen voor..."

Jean Graton, die voor het weekblad Kuifje twintig jaar lang Michel Vaillant tekende, bevestigt dat. "Het behoorde tot de policy van de uitgever dat vrouwen in Kuifje braaf moesten zijn. Dat kwam van de superior van het Kardinaal Mercier College in Eigenbrakel, die deel uitmaakte van de raad van bestuur van uitgeverij Lombard. Via de directie werd ons opgelegd vrouwen zonder korte rokken te tekenen, en niet te sexy. Kinderen zouden het kunnen lezen!", aldus Graton.

Ook commerciële motieven speelden mee. Een vreemde coalitie van conservatieve katholieken en communisten had er in 1949 mee voor gezorgd dat in Frankrijk een wet werd gestemd die strikte morele codes oplegde aan kinderboeken, waartoe ook strips werden gerekend. Een beetje uitgever die zijn mogelijkheden op de Franse markt niet al te zeer wou inperken, hield daar best rekening mee. Op de Amerikaanse markt was het trouwens niet anders. Een senaatscommissie boog zich daar begin jaren '50 over de verderfelijke invloed van strips, waarna de Comics Code werd ingesteld, die de inhoud van strips zeer strikt reguleerde. Een code die door de sector zelf werd opgesteld (en gefinancierd) om te voorkomen dat de overheid zou ingrijpen.

Dat de relaties tussen de personages in Kuifje geen vanzelfsprekend karakter hebben, spreekt voor zich. Dat geldt overigens voor nagenoeg alle strips uit die tijd. Misschien maakt dat er ook net de charme van uit. Het is de meest vanzelfsprekende zaak dat Sidonie, Lambik, Jerom, Suske en Wiske in hetzelfde huis wonen. Een samengesteld gezin toen daar nog geen sprake van was. Niemand die er zich vragen bij stelde. Of stelt.

Originele invalshoek

Van Kuifje nu een homo of (eens in de zoveel tijd prijs) een racist maken, vertoont verwantschap met wat de feministes jaren geleden deden, toen ze de begijnen - toch vooral een religieuze beweging - uitriepen tot voorlopers van het feminisme.

Parris heeft alles bij elkaar een amusant stukje geschreven, The Times kan zichzelf op de borst slaan, want er is een originele invalshoek gevonden om de tachtigste verjaardag van Kuifje aan te kondigen. En terwijl het bericht de wereld rondgaat, haalt de boer zijn schouders op. En ploegt voort.

Kuifje is een held van de meest kleurloze soort, een leeg vat dat omringd wordt door kleurrijke personages. Zo kleurloos dat elke lezer er zich probleemloos mee kan identificeren. Ook een conservatieve, homoseksuele auteur die stukjes voor 'The Times' schrijft

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234