Dinsdag 27/10/2020

Wetenschap

KU Leuven opent onderzoek naar eigen gereputeerde expert

Catherine Verfaillie was niet bereikbaar om commen­taar te geven op de aantijgingen. Beeld Bob Van Mol

De KU Leuven gaat verscheidende papers onderzoeken van Catherine Verfaillie. De directeur van het Stamcelinstituut Leuven is door andere academici in opspraak gebracht. Rector Luc Sels houdt het vertrouwen, maar wil snel duidelijkheid scheppen.

‘De Katholieke Universiteit Leuven in België is een spookplaats. Ze wordt niet geteisterd door een geest, niet door een vampier, maar door een zombiewetenschapper: Catherine Verfaillie, directeur van het Stamcelinstituut (SCIL) aan de KU Leuven’. Die harde frase staat te lezen op de blog ‘For Better Science’ van de Duitse wetenschapsjournalist Leonid Schneider, die een lans breekt voor wetenschappelijke integriteit. Ook op het wetenschappelijke platform Pubpeer, waar academici papers becommentariëren, wordt het werk van Catherine Verfaillie openlijk aangevallen, meldt het wetenschapsmagazine Eos.

Verfaillie (62) is hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven. Ze is bekend door haar werk op het gebied van stamcelonderzoek en leidt in Leuven het Stamcelinstituut. Ze behoort tot de wetenschappelijke top in ons land. Maar nu worden er vragen gesteld over de afbeeldingen in de bewuste papers. Volgens de academici zouden verschillende van die beelden bewerkt zijn met Photoshop, andere zouden dan weer gekopieerd zijn uit andere onderzoeken. Die labobeelden dienen als bewijs voor onderzoeksresultaat, waarop dan door andere onderzoekers verder gebouwd wordt. Als aan de bron iets schort, dan is er een groot probleem.

Dat is alvast het verdict van Elisabeth Bik. Zij is een onderzoekster die werkt voor Microbiome, een Amerikaans biotechbedrijf. Bik heeft inmiddels een behoorlijke staat van dienst opgebouwd in het opsporen van vervalste beelden in biomedische onderzoekspapers. 

Gedupliceerde beelden

Ze screende verschillende papers van Verfaillie, of papers waar de Leuvense topwetenschapster aan meewerkte. Het zou gaan om onderzoekswerken uit de periode 1999 tot 2018. In totaal worden meer dan tien wetenschappelijke papers ter discussie gesteld. “Ik heb ongeveer 200 papers van Catherine Verfaillie gescreend”, zegt Elisabeth Bik vanuit Californië, waar ze werkt. “Het gaat voornamelijk om gedupliceerde beelden, al dan niet gespiegeld of met kleine wijzigingen. Ik beschuldig niemand van fraude, maar ik stel wel kritische vragen als dezelfde foto twee keer gebruikt wordt om twee verschillende experimenten te vertegenwoordigen. Dat zou kunnen wijzen op opzettelijkheid, maar wie weet hebben de auteurs er een hele andere verklaring voor. In het geval van een plot of foto die twee keer gebruikt wordt zou het kunnen gaan om een slordigheid, zeker voor een groot lab waar waarschijnlijk duizenden foto’s en grafieken op de server staan. Maar als een eiwitplot of microscoop-foto ook nog eens gespiegeld of omgedraaid wordt, dan wordt het minder waarschijnlijk dat het per ongeluk gebeurd is. Dit vraagt om uitleg.”

Het gaat om dit soort beelden, die als bewijs dienen, die met Photoshop gemanipuleerd zouden zijn.Beeld RV

Die uitleg komt vooralsnog niet van Catherine Verfaillie zelf, zij was niet bereikbaar voor commentaar. Luc Sels, de rector van de KU Leuven, wel. Hij zegt dat de universiteit een melding heeft ontvangen over mogelijke inbreuken op wetenschappelijke integriteit in enkele publicaties van één van haar onderzoekers. “De Commissie voor Wetenschappelijke Integriteit (CWI) van de universiteit onderwerpt de aantijgingen momenteel aan een nadere analyse”, klinkt het. In een mededeling luidt het dat de KU Leuven deze melding ernstig neemt, net zoals andere meldingen over een mogelijke inbreuk op de wetenschappelijke integriteit.

Luc Sels: “Integere wetenschap is onze levenslijn en bepaalt mee het beeld van de wetenschap als een betrouwbare bron van informatie. Als er op een bepaald moment ook maar enige twijfel ontstaat over die integriteit, moeten we als universiteit onze verantwoordelijkheid nemen. Dat betekent dat we als eerste stap elke melding goed analyseren. Zo’n analyse vraagt tijd en geduld. We kunnen in deze fase van het onderzoek dan ook nog geen verdere uitspraken doen. Maar als er daadwerkelijk een probleem zou zijn, willen we daar ook duidelijk over communiceren, altijd met respect voor de privacy en rechten van de verdediging.” Sels benadrukt dat hij het vertrouwen behoudt in Verfaillie. “Dat vertrouwen wil ik nu echt wel uitspreken.”

Meerdere auteurs

Een academicus die liever niet genoemd wordt, zegt dat de naam van Verfaillie nu wel valt, maar dat er sprake is van meerdere auteurs die meewerkten aan de bewuste papers. “Als daar iets niet in orde mee is, dan nog moet uitgemaakt worden of dit haar verantwoordelijkheid wel is.” 

Het is niet voor het eerst dat er vragen worden gesteld bij het wetenschappelijke werk van Verfaillie. Ze raakte als stamcelexperte bekend na een publicatie in het vakblad Nature in 2002. Daarin toonde ze aan dat bepaalde types stamcellen uit beenmerg tot andere weefseltypes kunnen uitgroeien. Ze was toen nog verbonden aan de University of Minnesota. Maar onder meer journalisten van het blad New Scientist wezen op onregelmatigheden in de illustraties bij het onderzoek. Het leidde tot een lijst correcties in 2007, al bleven de conclusies wél overeind. Een eerdere paper van Verfaillie en haar team, uit 2001, werd enkele jaren later wel teruggetrokken. Ook toen bleken beelden gedupliceerd. Een onderzoek door de universiteit van Minnesota wees toen een medewerkster van Verfaillie, Morayma Reyes, als verantwoordelijke voor de manipulatie aan. Verfaillie kreeg wel kritiek omtrent het ‘inadequaat toezicht’.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234