Woensdag 23/06/2021

Opinie

Kritische jongeren zijn een kruistocht waard

null Beeld PHOTO_NEWS
Beeld PHOTO_NEWS

Patrick Loobuyck is moraalfilosoof aan de universiteiten van Gent en Antwerpen en auteur van 'Meer LEF in het onderwijs' (VUBPress, 2014).

De resultaten van het onderzoek naar de relaties tussen moslims en niet-moslims in Brussel zijn weinig hoopgevend ('Kruistocht te delicaat voor in de klas', DM 9/10). Op basis van diepte-interviews met een tweehonderdtal moslims en niet-moslims in 2013 komen de onderzoekers tot het besluit dat er een wederzijds wantrouwen heerst, dat jongeren hun contacten vaak beperken tot de eigen kring en dat religieuze thema's voor onwennigheid en spanningen zorgen. "Als thema's als evolutieleer en homoseksualiteit worden gemeden omdat ze te gevoelig liggen, dan zitten we met een probleem", lazen we in de krant.

Dit onderzoek van UCL en de Koning Boudewijnstichting bevestigt eerdere onderzoeksdata van Mark Elchardus, die in deze krant concludeerde dat de gezellige smeltkroes romantisch gezwets is (DM 8/2/2013). We hebben, nu we vijftig jaar immigratie uit Marokko en Turkije vieren, nog steeds geen goede modus vivendi gevonden en de recente politieke gebeurtenissen in het Midden-Oosten scherpen de spanningsverhouding ongetwijfeld verder aan.

Alsof dat nog niet genoeg is, stelt de studie ook dat de school op verschillende manieren onder druk komt te staan vanuit religieus-culturele overwegingen. Niet alleen zijn er de gebruikelijke discussies over gescheiden zwemmen, halalvoeding en hoofddoeken, ook de leerinhoud staat onder druk. We kunnen er niet aan doen dat bepaalde inzichten voor bepaalde mensen niet evident zijn en niet stroken met hun (levensbeschouwelijke) opvoeding, maar dit kan en mag geen reden zijn om onderwerpen te gaan vermijden en dingen ongezegd te laten. De onderzoekers suggereren dat dit evenwel al gebeurt inzake evolutietheorie, kruistochten en gelijkheid van man en vrouw.

Een dergelijke evolutie moet koste wat kost een halt toegeroepen worden. Onderwijs dient om jongeren in contact te brengen met onze voorlopig beste kennis over de mens, de (leef)wereld en het samenleven - en dit uitgangspunt is niet onderhandelbaar. De handdoek in de ring gooien uit angst of respect voor bepaalde religieuze gevoeligheden is geen optie. Onderwijs kan niet gebruikt worden om mensen dom te houden. En dit geldt met name ook voor onderwerpen als levensbeschouwing, moraal en democratie. Jongeren goed en genuanceerd informeren druist niet in tegen de godsdienstvrijheid, maar is een voorwaarde voor reële godsdienstvrijheid. Want de (godsdienst)vrijheid van niet-geïnformeerde mensen is een valse vrijheid.

null Beeld UA
Beeld UA

Er zijn weinig plaatsen waar we als samenleving toch even kunnen ingrijpen in de opvoeding die jongeren thuis en in hun leefomgeving meekrijgen. Het onderwijs is er daar een van en heeft als taak om de soms erg gesloten opvoeding die jongeren krijgen wat open te trekken en in perspectief te zetten. In dat opzicht wordt er in ons onderwijs en in de lerarenopleiding veel te weinig aandacht besteed aan levensbeschouwelijke geletterdheid, de filosofische methode, omgaan met diversiteit en democratisch burgerschap.

Het samenleven in diversiteit op basis van grondrechten en wederkerigheid moet hoe dan ook explicieter ter sprake gebracht worden. Dat dit in de discussies over de onderwijshervorming niet wordt meegenomen is eigenlijk wraakroepend, en dat hier in het recente Vlaamse regeerakkoord niets over terug te vinden is, belooft geen beterschap.

Het Franstalig regeerakkoord doet alvast beter. In die tekst staat dat men de uren van de aparte levensbeschouwelijke vakken zal halveren en het vrijgekomen uur wil gebruiken om les te geven over "des valeurs démocratiques, des valeurs des droits de l'Homme, des valeurs du vivre-ensemble et une approche historique des philosophies des religions et de la pensée laïque". Laten we hopen dat men het over de taalgrens goed aanpakt en een inhoudelijk goed programma uitbouwt. Wie weet kan de Vlaamse Gemeenschap nog eens iets van de Franstalige landgenoten leren.

Wie na vandaag levensbeschouwelijke vakken blijft afdoen als soft gedoe, is ofwel slecht geïnformeerd, ofwel van kwade wil. Levensbeschouwing bevat zachte waarden, maar evengoed harde lessen. De uitdaging is veel groter dan de twee lesuren per week. Dit gaat over de toekomst van onze open schoolcultuur en dus samenleving.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234