Dinsdag 12/11/2019

Kritiek uiten is een fundamenteel mensenrecht

De publicatie van enkele cartoons waarop de profeet Mohammed staat afgebeeld, zorgt voor heel wat commotie in de islamwereld. VLD-voorzitter Bart Somers vindt niettemin dat er niet afgedongen mag worden op het recht op vrije meningsuiting

In tal van steden komen moslims op straat, schreeuwen hun afkeer uit en verbranden vlaggen en gebouwen van westerse landen. Ook in ons land was er een onaangekondigde protestactie, die gelukkig vreedzaam verliep. Wat de betogers eisen is niet meer of niet minder dan het beperken van de vrijheid van meningsuiting en van het recht om kritiek te geven op enkele essentiële elementen uit hun geloof, zoals de afbeelding van de Profeet.

Deze eis is voor elke liberaal onaanvaardbaar, omdat ze haaks staat op een van de essentieelste democratische grondrechten waarop ons land en andere de landen van de Europese Unie gevestigd zijn. Kritiek hebben of een cartoon maken en publiceren is een fundamenteel recht van elke burger in een democratie. Wie vindt dat dit niet kan, kant zich in feite tegen alles waar we in het Westen sinds de verlichting voor gestreefd hebben. Je mag kritiek hebben op, en je ongenoegen uiten over, andermans mening, maar het grondrecht op vrije meningsuiting daarom zelf in vraag stellen is een brug te ver.

De voorbije dagen klinkt vanuit de moslimwereld, vooral bij westerse imams, ook een ander verhaal. Ze veroordelen het geweld van hun geloofsgenoten in de islamitische wereld maar vragen aan de westerlingen om te stoppen met dergelijke 'beledigende' uitspraken. In naam van een vreedzaam samenleven tussen mensen met diverse geloofsovertuigingen bepleiten ze in feite een vorm van (zelf)censuur. Dat klinkt goed en er zelfs valt wat voor te zeggen. Beledigen omwille van het beledigen is inderdaad weinig respectvol. Maar toch mogen we dat standpunt niet aanvaarden. In feite komt het zelfs neer op zekere vorm van chantage waarbij we omwille van de goede vrede een stuk van de vrijheid van meningsuiting aan banden zouden leggen. Dat kan natuurlijk niet. De essentie van onze liberale democratie is dat iedereen mag zeggen, schrijven en tekenen wat hij of zij wil.

Betekent dit dat alles mag en kan worden gezegd, geschreven en getekend? Neen. Onze wetgeving omschrijft heel duidelijk de grenzen van de vrijheid van meningsuiting. Zo zijn laster, eerroof, beledigingen, racisme en negationisme niet toegestaan. De vrijheid van meningsuiting mag mensen ook niet aanzetten tot haat en geweld. Het is echter aan rechtbanken om na een klacht daarover te oordelen en in te grijpen. In geen geval mogen burgers of groepen met geweld op straat het recht in eigen handen nemen. Evenmin kunnen beperkingen op onze democratische rechtsregels voortvloeien uit een godsdienstig geschrift. In een democratie worden algemene verplichtingen en beperkingen enkel opgelegd door democratische meerderheden.

Wel bestaat er het recht voor eenieder om kritiek te uiten op die kritiek en die cartoons. Wie vindt dat hij in het diepste van zijn ziel gekwetst wordt door uitlatingen van een andersdenkende, moet daar in een democratie uiting aan kunnen geven. Dat betekent dat ik geen enkel probleem heb met mensen die reageren en desnoods met een betoging hun ongenoegen kenbaar maken. De enige limiet is hier opnieuw dat men in zijn protest niet mag aanzetten tot haat en geweld of zelf geweld gebruiken. In die zin zijn de gewelddadige acties in tal van islamitische landen gewoon onaanvaardbaar.

Sommigen beweren dat we dergelijke kritische uitlatingen ten aanzien van een religie, in het bijzonder van de islam, beter niet zouden doen omdat ze getuigen van een gebrek aan respect en daardoor mensen in hun geloof kwetsen. Hoeveel sympathie men voor deze redenering ook moge hebben, ze mag er niet toe leiden dat we mensen muilkorven. In de loop van de geschiedenis heeft zowat elke belangrijke ontdekking een groep mensen gekwetst. Andreas Vesalius, Galileo Galilei en Charles Darwin hebben met hun waarnemingen, uitspraken en stellingen talloze mensen, in het bijzonder gelovigen en religieuze leiders, gekwetst. Zelfs de strijd tegen de slavernij, tegen de apartheid, voor de burgerrechten, voor de vrouwenrechten en voor de rechten voor homoseksuelen zal tal van mensen gekwetst hebben. Maar daarvoor waren ze niet minder juist en noodzakelijk.

Het 'kwetsen' van andersdenkenden zit ingebakken in een democratie. Het tegendeel is een maatschappij zonder vrijheid, zonder vrije meningsuiting, zonder gelijkwaardigheid van mensen. Het zijn maatschappijen die in de vorige eeuw gezorgd hebben voor de afschuwelijkste zaken. Denk aan de massamoorden en liquidaties onder het communisme. Denk aan de vervolgingen en uitroeiing van 'minderwaardige' mensen onder het fascisme. Denk ook aan de onderdruk- king van talloze mensen, vooral vrouwen onder theocratieën. Het niet mogen bekritiseren van de zogenaamde 'heilige' teksten van de geopenbaarde godsdiensten heeft er zowel in het verleden als vandaag toe geleid dat in naam van God, Allah en Jahweh miljoenen mensen, vooral vrouwen, in onvrijheid leven. Ze worden onderdrukt door hun mannen, ooms, broers en zelfs zonen. Ze moeten gesluierd rondlopen, ze worden gedwongen te trouwen, ze hebben minder rechten. Wie de door mannen neergeschreven en geïnterpreteerde 'heilige' teksten niet naleeft, wordt onderdrukt, bestraft en ver(ere)moord.

Het wereldwijde protest tegen het publiceren van cartoons - in de dikke Van Dale omschreven als 'humoristische tekeningen, in het bijzonder van actuele gebeurtenissen' - is dan ook veel meer dan een 'spontane uiting van gekrenkte woede'. Het is vooral een signaal van hoofdzakelijk radicale moslims dat ze hun superioriteit tegenover andersdenkenden en hun machtspositie tegenover de vrouw koste wat het kost in stand willen houden. Het is een signaal dat ze geen kritiek dulden op de soms gruwelijke bepalingen die in hun 'heilige' teksten staan neergeschreven en dat ze die steeds fanatieker tot op de komma willen opleggen aan hun onderdanen, en vooral vrouwen.

Wat met de eis van de radicale moslimgemeenschap deze dagen op het spel staat, zijn onze liberale grondrechten: niet alleen de vrijheid van meningsuiting, maar ook de scheiding van kerk en staat, de gelijkwaardigheid van man en vrouw en het recht op zelfbeschikking. Dat laatste recht is nog het belangrijkste. Het betekent een pleidooi voor individualisme, voor het feit dat elke mens het recht moet hebben om zelf zijn of haar levensplan te bepalen, om te studeren wat men wil, om te trouwen met wie men wil, om het beroep uit te oefenen dat men wil, om al dan niet kinderen te krijgen, om zijn mening vrij en zonder gevaar te kunnen uitspreken. Voor elke liberaal staat de vrije mens centraal, dus niet de economie, niet een geloof, niet een volk, niet een ras. Alleen de mens. En dat moeten we blijven verdedigen.

Bart Somers

is voorzitter van de VLD.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234