Zondag 03/07/2022

AchtergrondDe Rif

Kritiek op Marokkaanse overheid na dood Rayan: ‘Het lijkt er op dat Marokko een soort van hijgerige mediashow opvoerde’

Inwoners rouwen rond het graf van de vijfjarige Rayan Awram in Tamorot in Marokko.  Beeld AFP
Inwoners rouwen rond het graf van de vijfjarige Rayan Awram in Tamorot in Marokko.Beeld AFP

Na het overlijden van de vijfjarige Rayan, de jongen die overleed in een waterput, is er naast wereldwijde solidariteit ook heel wat kritiek op de Marokkaanse overheid. Rayan en zijn ouders komen immers uit de Rif, een gebied dat volgens kenners al jarenlang aan zijn lot wordt overgelaten.

Samira Atillah

Na het tragische ongeval waarbij de vijfjarige Rayan om het leven kwam, belde de Marokkaanse koning Mohammed VI met de ouders van de overleden kleuter. De koning uitte zijn medeleven aan de ouders, die dagenlang bang afwachtten en hoopten op goed nieuws. Maar na dagen en nachten voorzichtig graven door reddingswerkers bleek de jongen overleden te zijn. Maandag werd hij begraven. Er was wereldwijde solidariteit met de reddingswerkers en de kleine Rayan, maar er duiken nu ook kritische vragen op, vooral op sociale media.

Zo is de jongen, nadat zijn dood werd vastgesteld, te zien op tekeningen met de Marokkaanse vlag op terwijl hij naar de ‘hemel’ zweeft aan een ballon. Dat stoot verschillende mensen tegen de borst. De Rif, het noordelijke gedeelte van Marokko, en zijn bewoners blijken namelijk al jaren geen prioriteit te zijn voor de Marokkaanse overheid. Er is veel armoede in de regio, zeker in het Noord-Marokkaanse Tamorot, waar Rayan in de put viel.

Volgens de Nederlandse publicist en Rif-kenner Habib el Kaddouri dienen de vele diepe waterputten in de regio vaak als waterader voor de cannabisteelt. Dat schreef hij maandagochtend in een opiniestuk op de Nederlandse website Joop. “Die vormt de enige manier voor de arme boeren om aan armoede en uitzichtloosheid te kunnen ontsnappen.” Volgens El Kaddouri is de dood van Rayan dan ook onrechtstreeks het gevolg van “de politieke uitsluiting en het sociale onrecht in de Rif”. Want zonder cannabisteelt om te overleven geen waterputten, en zonder waterputten geen ongeluk als dit.

Cannabisplanten

El Kaddouri: “Rayan woonde in een klein gehucht. Die streek is echt het hart van de Marokkaanse cannabisteelt. Mensen zijn daar afhankelijk van. Het zegt veel over de armoede in die streek. Op beelden die er circuleerden van de reddingswerken, zag je zelfs hier en daar cannabisplanten.”

“De Rif-bewoners hebben altijd geprobeerd aandacht te vragen voor hun armzalige leefsituatie. Dat is nooit echt opgepikt door de overheid. Kleine steden en duizenden dorpen in de Rif zijn niet bevrijd van sociale uitsluiting. Het gaat dan onder meer over het gebrek aan goede jobs, goed onderwijs en ziekenhuizen. De dood van Rayan brengt deze situatie in dit deel van Marokko voor velen weer naar boven. Zeker de houding van de regering stuit op kritiek”, zegt El Kaddouri aan De Morgen.

De reddingsoperatie van kende een tragische afloop. Rayan (5) kon niet meer gered worden. Beeld Reuters
De reddingsoperatie van kende een tragische afloop. Rayan (5) kon niet meer gered worden.Beeld Reuters

Ook de situatie waarin de reddingswerkers moesten werken zorgt voor heel wat vragen. Zo werden er eerst enkele reddingswerkers zonder helmen en veiligheidsmateriaal gesignaleerd tijdens de werkzaamheden, en later opeens wel. Er waren ook opmerkingen over de staat van de toegangswegen naar de put waar Rayan zich bevond. “Er werd tijdens de live uitzending op de Marokkaanse tv een soort van mythe gecreëerd over de arbeiders in de regio”, zegt El Kaddouri. “Dat zorgt toch voor vragen. Het lijkt erop dat de Marokkaanse overheid een soort van hijgerige mediashow opvoerde om deze regio beter te doen uitschijnen dan ze is.”

“Het verbaast mij niet dat er heel snel kritiek is gekomen op de Marokkaanse overheid”, zegt politicoloog Sami Zemni (UGent). “De problematiek van de Rif bestaat al sinds het begin van de Marokkaanse onafhankelijkheid. De regio is altijd achtergesteld geweest en het koningshuis heeft er – en dat is nog zacht uitgedrukt – moeilijke banden mee.”

Wantrouwen

“Als we kijken naar de apparatuur, de hulpverlening, de ambulances en de grote aantallen reddingswerkers die er klaarstonden voor Rayan, kan ik wel zeggen dat die beter waren dan gewoonlijk, omdat de Marokkaanse overheid zich volgens mij zeer bewust was van het feit dat de hele wereld meekeek. Als het bijvoorbeeld om een oudere man zou gaan, denk ik niet dat al deze middelen en deze mobilisatie er zouden zijn geweest. Het lijkt mij ook dat het koningshuis dit drama probeerde te recupereren, en dan krijg je van die prentjes met Marokkaanse vlaggen, natuurlijk”, stelt hij.

Toch wil Zemni de kritiek ook wat nuanceren. “Er is veel wantrouwen tussen de burgers enerzijds en de centrale overheid en het koningshuis anderzijds. Maar mensen die dat persoonlijk drama hebben meegemaakt, willen denk ik niet meegesleurd worden in een of ander kamp. Zowel voor- als tegenstanders van het koningshuis zullen daar nu proberen munt uit te slaan. Maar Rayan als symbool opvoeren voor een strijd die al jaren bezig is, levert in dit verhaal niets op.”

Het dorp Tamorot in het noorden van Marokko, waar Rayan in een waterput gevallen is. Beeld AP
Het dorp Tamorot in het noorden van Marokko, waar Rayan in een waterput gevallen is.Beeld AP

Volgens Zemni mogen we wel hopen dat dit drama zorgt voor meer solidariteit in Marokko. “Niet dat die er nu niet is, maar misschien zal er meer worden gedaan voor de regio in termen van algemene ontwikkeling. Maar zelfs met een betere algemene ontwikkeling kunnen er nog mensen in putten vallen. Wat je ook doet, je kan sommige risico’s niet helemaal uitsluiten. Wat ik onthoud, is vooral hoe vreselijk dit drama is voor de ouders van Rayan. Ik begrijp de misnoegden, maar het blijft een drama voor de familie en ik denk dat ze alles hebben gedaan om hem te redden, ongeacht de context.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234