Woensdag 23/10/2019

economie

Krimpflatie: producten worden kleiner, maar prijskaartje blijft hetzelfde

Beeld REUTERS

Economen hebben er een naam voor: krimpflatie. Producten worden kleiner, terwijl het prijskaartje gelijk blijft. Een verborgen prijsverhoging die je van juristen geen misleiding mag noemen, "maar de consument wordt toch gerold".

De boze reacties waren vorig jaar niet van de lucht toen bleek dat twee repen van het Zwitserse chocolademerk Toblerone 10 procent waren gekrompen, maar de prijzen ervan niet. Fabrikant Mondelez was er misschien nog mee weggekomen als de vorm van zijn repen niet zo ingrijpend was gewijzigd. Maar zelfs een blind paard kon de verandering niet ontgaan.

Op Twitter verscheen een foto van een nieuwe reep die was getransformeerd tot een houder voor sneetjes geroosterd brood. Zo breed waren de spleten tussen de typische Toblerone-driehoeken geworden. Humor!

Het lachen zal de Britten deze week zijn vergaan. Want het Office for National Statistics (ONS) - zeg maar hun Centraal Bureau voor de Statistiek - onthulde dat in de voorbije vijf jaar maar liefst 2.529 artikelen uit de supermarkt de Toblerone-behandeling hebben ondergaan. Ze zijn kleiner geworden, in omvang of gewicht, maar hun prijskaartje is gelijk gebleven.

Opvallend genoeg noemt het ONS geen merkartikelen. Dat laten de Britse rekenmeesters over aan de kranten en de consumentenbond Which. Die laatste ontdekte dat sommige rollen Andrex-toiletpapier 14 procent minder vellen telden dan vroeger - van 221 naar 190. Andere gekrompen producten zijn repen Mars, M&M's, Maltesers, Minstrels en Revels (chocolade) en Percol-koffie.

Opnieuw verontwaardiging alom. Toch is het verschijnsel niet nieuw. Economen duiden het aan met de term 'krimpflatie'. Inflatie beschrijft het effect van stijgende prijzen, waardoor het leven er duurder op wordt. Krimpflatie maakt het leven ook duurder, omdat de consument minder waar voor hetzelfde geld krijgt. Hij moet dus meer uitgeven om dezelfde hoeveelheid van een product te kunnen consumeren.

Het resultaat is hetzelfde als bij inflatie: de burger houdt aan het einde van zijn geld meer maand over (tenzij zijn salaris evenredig mee stijgt).

Waarom knijpen fabrikanten hun klanten stiekem af?

Dankzij de verdwijntruc met grammen, centiliters of gewoon stuks kunnen fabrikanten voorkomen dat ze de prijzen van hun product moeten verhogen door stijgingen in de prijs van grondstoffen, oplopende loonkosten of het effect van schommelende wisselkoersen.

Beeld REUTERS

Toblerone liet vorig jaar weten dat het "net als veel andere fabrikanten geconfronteerd wordt met stijgende kosten voor tal van ingrediënten. Die kosten proberen we zo lang mogelijk zelf te dragen, maar om te garanderen dat Toblerone op voorraad en betaalbaar blijft én zijn driehoekige vorm behoudt, hebben we in het Verenigd Koninkrijk het gewicht moeten verlagen van slechts twee repen uit een grotere reeks van Toblerone-producten." Toblerone noemde de gestegen waarde van de Zwitserse frank de voornaamste boosdoener.

Soms zijn kostenstijgingen niet de reden voor de stiekeme prijsopdrijving, maar komt die voort uit puur winstbejag. Liefhebbers van Senseo-koffie konden vijf jaar geleden in de Volkskrant lezen dat ze jarenlang slappere bakkies troost voorgeschoteld hadden gekregen. Sara Lee, het toenmalige moederbedrijf van koffiebrander Douwe Egberts, liet jarenlang minder koffie in de pads stoppen. 7 gram in plaats van 7,5 gram, onthulde bestuursvoorzitter Michiel Herkemij. "Ze hebben gewoon een hoop winst gepakt." Toen Douwe Egberts weer op eigen benen kwam te staan "hebben we die koffie er meteen weer bijgedaan".

Fabrikanten kunnen krimpflatie gemakkelijk verdonkeremanen door tegelijkertijd een nieuwe verpakking te introduceren of te melden dat ze de formule hebben gewijzigd. Dat zal een reden zijn waarom de Consumentenbond amper klachten krijgt. "Dat zijn er maar een handjevol per jaar", zegt woordvoerder Joyce Donat, "bijvoorbeeld als iemand merkt dat er minder M&M's in een zakje zitten." Krimpflatie is moeilijk aan te pakken, vindt de bond. "Je mag het van juristen geen misleiding noemen, maar de consument wordt toch genept. Het is een verborgen prijsverhoging."

Is die krimpflatie dan in elk geval terug te vinden in het officiële inflatiecijfer?

Ja en nee, luidt het antwoord van het Centraal Bureau voor de Statistiek. "We houden er rekening mee waar dat mogelijk is", meldt een woordvoerder. "Bijvoorbeeld als een pakje sigaretten in een volgende periode één sigaret minder bevat en de prijs van pakje gelijk blijft, dan stijgt de prijs van een sigaret. We nemen die stijging mee in de berekening van de consumentenprijsindex."

Maar het effect van krimpflatie op de totale inflatie meet het CBS niet. "Het effect is zeer klein. Dat blijkt ook uit de studie van onze Britse collega's", aldus de zegsvrouw. Het Office for National Statistics mailt dat "levensmiddelen maar een klein deel uitmaken van het totale 'boodschappenmandje' waarop het inflatiecijfer wordt gebaseerd. Ook is het aantal krimpende producten relatief laag." In Nederland wegen voedingsmiddelen voor 11 procent mee in het mandje van het CBS en alcohol en tabak voor nog eens ruim 3 procent.

Het Britse ONS meldt dat er maar één kleine subcategorie levensmiddelen is waarin het verkleinen van de verpakking een meetbaar effect had op de inflatie. "Dat was de zoetste rubriek: suiker, jam, siroop, chocolade en snoepgoed. Krimpflatie heeft in die categorie het prijspeil met 1,22 procentpunten doen stijgen sinds het begin van 2012." Maar ook die stijging voelt de consument amper in zijn portemonnee. De jongste, stijgende kwartaalcijfers van Mondelez laten in elk geval zien dan de consument de fabrikant niet bestraft voor de verdekte prijsverhoging: de Toblerone-repen worden niet minder verkocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234