Dinsdag 18/02/2020

Analyse

Krijgt Duitsland straks het verlossende 'ja' voor de GroKo?

Een SPD-lid heeft een sticker op haar trui geplakt, waarin zij haar partijleden op het partijcongres vorig weekend oproept om te stemmen voor de GroKo.Beeld afp

Zondag wordt bekend of de SPD-leden vóór de coalitie met de CDU hebben gestemd. Maar hoe democratisch is deze methode? En wat als ze tegen zijn?

Vanuit alle hoeken van Duitsland zijn zaterdag verzegelde postbussen verstuurd naar de partijcentrale van de sociaal-democratische SPD in Berlijn. De 463.723 partijleden hebben per brief gestemd over het regeerakkoord met de CDU/CSU. Die postbussen leveren dus het antwoord op de vraag of Duitsland, vijf maanden na de verkiezingen, eindelijk een nieuwe regering heeft. De gevolgen van een 'nee' kunnen groot zijn, en zelfs het einde van Angela Merkel als bondskanselier betekenen.

Maar is het wel democratisch wat de SPD doet? De leden zijn geen representatieve afspiegeling van de Duitse bevolking. Tweederde is man en het merendeel is ouder dan 50, ondanks het feit dat het afgelopen jaar rond de korte 'Schulz-hype' ook tienduizenden jongeren lid zijn geworden. Toetreden mag al vanaf 14 jaar, wat betekent dat ook minderjarigen mee mogen beslissen.

Ruim 24 duizend mensen schreven zich op het nippertje nog in. De partij moest al die inschrijvingen snel verwerken en dat ging niet altijd even zorgvuldig, zo bleek uit een stunt van de boulevardkrant Bild, die de 3-jarige hond Lima wist in te schrijven als stemgerechtigd lid van de SPD. Daarmee toonde Bild aan hoe eenvoudig het is de ledenraadpleging te manipuleren. Niet alleen voor honden, maar ook voor partijen die de Duitse politiek willen dwarsbomen.

Toch is het antwoord ja: een partij mag volgens het Duitse recht haar leden raadplegen over belangrijke beslissingen. Bij de vorige coalitieonderhandelingen in 2013 volgde de SPD hetzelfde traject en toen stemde driekwart van de leden voor het regeerakkoord.

Voorzichtig ja

Nu lijken de leden net zo verdeeld als hun afgevaardigden bij de twee laatste partijcongressen waren. In Bonn stemde in januari slechts een bescheiden meerderheid van 56 procent voor het voeren van coalitieonderhandelingen met de CDU.

Maar de stemming in de partij lijkt te zijn veranderd. Van de SPD-aanhangers was aan het begin van deze week al 66 procent voor een GroKo (Grote Coalitie), volgens een peiling van de omroep ARD. Dat is 15 procent meer dan bij de peiling van twee weken eerder. Zelfs de uiterst kritische deelstaat Noordrijn-Westfalen maakt nu voorzichtige campagne voor een 'ja'.

De belangrijkste reden lijkt de angst voor eventuele nieuwe verkiezingen. De afgelopen maand zakte de SPD in de peilingen terug naar 17 procent, slechts 2 procent boven de rechtse AfD.

Kevin Kühnert (28) is de leider van de SPD-protesten tegen de Grote Coalitie (No-GroKo). Onvermoeibaar trok de voorman van de SPD-jongeren door het land met de boodschap dat de partij alleen in oppositie haar geloofwaardigheid kan hervinden.Beeld reuters

'We hebben geen plan B'

Wat waarschijnlijk ook heeft geholpen, is het vertrek van partijleider Martin Schulz, die de verpersoonlijking was geworden van de ongeloofwaardigheid van de SPD. Veel leden zijn daarnaast aangenaam verrast over de hoeveelheid sociaal-democratische voorstellen die het regeerakkoord hebben gehaald, zoals betere lonen in de zorg en meer rechten voor werknemers. Ook het belangrijke ministerie van Financiën is voor de SPD.

Fractievoorzitter Andrea Nahles, die is voorbestemd in april te worden verkozen als partijvoorzitter, zei deze week in een interview met regionale kranten dat de uitkomst van de ledenraadpleging 'waarschijnlijk beter zal zijn dan wordt gevreesd'. En ze zei daarbij: 'We hebben geen plan B.'

Als de leden nee zeggen, is het woord aan bondspresident Frank-Walter Steinmeier, ook een sociaal-democraat en groot voorstander van de GroKo. Hij zal waarschijnlijk een minderheidsregering van de CDU voorstellen. Volgens bronnen van de Frankfurter Allgemeine Zeitung zal Merkel daarmee akkoord gaan. In dat geval moet ze als kandidaat-kanselier in drie stemronden een absolute meerderheid in de Bondsdag achter zich zien te krijgen. Lukt dat niet, dan volgen er nieuwe verkiezingen. Het is niet erg aannemelijk dat Merkel dan nog een keer aantreedt.

Ondertussen bij CDU

Merkel en haar CDU zijn deze bange dagen doorgekomen door te doen alsof er bij de coalitiepartner helemaal geen ledenraadpleging plaatsvindt. Zondag al presenteerden de christen-democraten hun definitieve lijst met ministers. En op het partijcongres van afgelopen maandag refereerde Merkel in haar rede aan de slepende formatie door te stellen dat die 'geen reclame is voor de democratie'. Daarop volgde een sneer naar de sociaal-democraten, die tegelijk een stemadvies was: 'Politieke verantwoordelijkheid is geen spelletje en stijgt uit boven de grenzen van de eigen partij.'

Angela Merkel presenteerde maandag op het CDU partijcongres al haar nieuwe ministers.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234