Donderdag 04/03/2021

Kramp in de kootjes

In de schaduw van Panini zoekt ook Subbuteo een nieuw elan. Er zijn nieuwe speldozen uitgebracht, zelfs voetballegende Romario is fan. En deze zomer komt de wereldtop naar Rochefort, het Rio van het vingervoetbal. Toch zeggen spelers: 'Nog tien jaar en het is gedaan.'

In zijn bestseller Ik ben niet bang schenkt Niccolò Ammaniti Subbuteo een prominente bijrol. Bladzijden lang laat de Italiaanse auteur de twee jonge hoofdfiguren, Michele en Salvatore, in zinnen als deze leven: "Het voetbalspel vond ik het allerleukste. Ik was er niet erg goed in maar deed het dolgraag. 's Winters hielden Salvatore en ik eindeloze toernooien en brachten we hele middagen door met het verschuiven van de kleine, plastic voetballertjes."

In de verfilming van het boek is Subbuteo door speelgoedwagens vervangen.

Subbuteo is een miniatuurversie van de edele sport die voetbal heet. Het wordt vlak na de Tweede Wereldoorlog uitgevonden, bereikt een eerste populariteitspiek in 1966, wanneer de wereldbeker Engeland aandoet, en krijgt in de jaren zeventig en tachtig ook in België voet aan de grond. Zachtjes, bescheiden. Overrompelend wordt het succes nooit.

De spelregels zijn veelomvattend, de essentie is dit: meer dan tegen de wrijving van het groene tafellaken vecht Subbuteo tegen vooroordelen. Het zou geen sport zijn, en al helemaal niet voor volwassen mannen. Urenlang, kromgebogen en in opperste staat van concentratie, popjes van twee centimeter over een miniatuurveld schuiven. Wie houdt zich daarmee bezig?

Argumenten die je over Viewmaster of Panini zelden hoort.

"Tja", zeggen Filip Van Hulle en Bart Van de Vliet. "We krijgen dat dikwijls te horen, dat het een rare hobby is."

Van Hulle en Van de Vliet, allebei de veertig voorbij, zijn lid van Subbuteo Club Flanders, de enige Subbuteoclub in Vlaanderen. Ze trainen elke week, in zaal De Rode Roos in Hofstade-Zemst, en spelen tientallen toernooien per jaar.

Van Hulle: "In Wallonië is Subbuteo nog steeds populair, maar in Vlaanderen kreeg het nooit de aandacht die het verdiende. Toch is het geen simpel spel. Het heeft meer weg van schaken dan van knikkeren, dat zie je snel."

Van de Vliet: "Elke zet heeft een tegenzet. Dat maakt Subbuteo heel tactisch. Ik noem het altijd snookeren voor voetbalfans. Je vinger is de keu, met de keu tik je een speler aan, zoals met de witte bal, en die moet uiteindelijk het balletje dichter bij het doel aan de overkant brengen."

Van Hulle: "Wacht, we zullen het even demonstreren."

Poppetjes die uit houten pennendozen worden gehaald. De boodschap dat drie kwart van de verzameling met de hand is geschilderd. Het wrijfdoekje dat, zoals het blauwe krijtblok bij de keu, gladheid aan de spelers schenkt, als schaatsers glijden ze over het groene veld. De opstelling.

Het getik, tik, tik. Een legioen mieren dat vliegensvlug van formatie verandert. Goal. Een kreet: "Yes!"

Van Hulle: "Als je Subbuteo speelt waan je jezelf in Wembley en speel je mee in de Cup Final. Maar wat wij hier tonen is eigenlijk peanuts. Bij de Waalse ploegen zitten gasten die ongelooflijke trickshots uit hun vingers schudden. En dan heb je nog de Italianen, die elk groot toernooi winnen. Die zijn echt van de buitencategorie. Maar ja, wat wil je, in Italië boomt het spel enorm."

Van de Vliet: "Ze hebben een competitie met vier divisies, een uitgebreide jeugdwerking, en een bijna professionele omkadering. Ze trekken zelfs Belgen aan om voor hun clubs te komen spelen. Vlucht, overnachting, verblijfkosten, alles wordt terugbetaald."

Karl Vannieuwkerke

Je zou kunnen zeggen dat Subbuteo een revival beleeft, waarvan dit een belangrijk signaal is: sinds begin deze maand is het spel hier opnieuw te koop, bij Dreamland, na jaren afwezigheid in de winkelrekken. Je zou op de Britse kwaliteitskrant The Guardian kunnen wijzen, die tijdens de wereldbeker regelmatig Legoversies van de matchen maakt. Het is volbloed Subbuteo. Of op Sony die, de netten trilden nog na, het doelpunt van de Engelse spits Daniel Sturridge tegen Italië naar een online Subbuteoversie herwerkte. En op de wereldvoetbalbond FIFA die Subbuteopoppetjes in de officiële tv-clips rond de wereldbeker smokkelde.

Mooi is ook het initatief van de Brit Terry Lee die voor aanvang van de wereldbeker tien historische fases in Subbuteovorm boetseerde. Diego Maradona en zijn hand van God, Gordon Banks die een schot van Pelé stopt. Onder meer Romario, de Braziliaanse voetbalster, was er lovend over.

Of dit citaat van Filip Van Hulle: "Bij elk evenement, of het nu een WK of een EK is, merk je dat de interesse toeneemt. Ook nu weer. Plots krijg ik veel meer mails dan normaal, van mensen die uitleg willen of die zeggen dat ze onlangs op een rommelmarkt een speldoos hebben gevonden en zin hebben om opnieuw te beginnen. Zelfs de VRT heeft me een paar weken geleden gebeld. Ze dachten eraan om de Sporzatafel van Karl Vannieuwkerke met een Subbuteodecor te bekleden."

Maar dan zegt hij ook: "Het is bij dat ene telefoontje gebleven. Ik heb er verder niets meer over gehoord."

Dan moet je eerlijk zijn en ook dit vertellen. Het filmpje van Daniel Sturridge werd via Facebook 269 keer gedeeld, via Twitter 4.235 keer. Niet wat je een viral noemt. Ook de mailbox van Van Hulle vloeit niet over: een paar tientallen mails kreeg hij. "Zeker geen honderden." Op de speelplaats zie je geen schuivende Subbuteopoppetjes.

Van Hulle: "Het spel is te ingewikkeld en dus is de investering te groot. Niet zozeer door de prijs, wel door de tijd die je nodig hebt om het te leren. Je moet een vorm van gekte bereiken die slechts weinig mensen willen bereiken. En wat ook meespeelt is dat Subbuteo net als de meeste bordspellen al jaren kreunt onder de concurrentie van videogames."

Antwerpenaar Igor Daems heeft een andere verklaring. In het wielermagazine Bahamontes besprak hij vorig jaar zijn liefde voor miniatuurrenners. "De hele zomer speelde ik op de keukentafel Touretappes na", zei hij. Aangesproken over het onderwerp van dit verhaal zegt hij: "Ik denk dat ik in mijn leven één keer met Subbuteo heb gespeeld, bij een vriendje thuis. Ik vond er niets aan. Dat komt, denk ik, omdat je overal kan voetballen en je geen substituut nodig hebt om het gevoel van een goal of een prachtige combinatie of een save te beleven. Bij de koers is dat toch anders."

Vinkenzetting

Aldus blijft Subbuteo klein. De Subbuteo Club Flanders uit Hofstade-Zemst is de enige in Vlaanderen. Vroeger waren ook in Antwerpen, Beernem en Oostende clubs, zegt Van Hulle, maar die zijn verdwenen.

Van Hulle: "De concurrentie inzake vrijetijdsbesteding werd de voorbije jaren alleen maar groter."

Straks komt de wereldtop naar Rochefort, het Rio van de Subbuteo. Op 6 en 7 september vindt daar de wereldbeker vingervoetbal plaats. Een nieuwe kans tot herlancering?

Van Hulle: "Het is heel moeilijk om de jonge generatie aan te spreken. Van de 200 spelers in België bestaat tachtig procent uit mensen zoals wij. Mannen die het spel in de jaren zestig of zeventig als kind ontdekten en het nu terug oppikken. We hebben een tijdje een jeugdwerking gehad maar die hebben we snel gestopt. Tijdens opendeurdagen of demonstraties merken we dat jongeren enorm door Subbuteo aangetrokken worden, maar de stap naar regelmatig spelen in clubverband is blijkbaar bijzonder groot."

Verstilt de vinger straks voorgoed? Van Hulle streelt het veld. "Ik vergelijk Subbuteo graag met vinkenzetting. We zullen zeker nog tien jaar bestaan, maar ik vrees dat het daarna zal verdwijnen."

Op subbuteovlaanderen.be kunnen geïnteresseerden meer informatie vinden. Nieuwe spelers zijn erg welgekomen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234