Zondag 20/10/2019

Kramnik overklast opvolger van Deep Blue

Wereldkampioen Vladimir Kramnik maakt momenteel brandhout van Deep Fritz, het wellicht sterkste computerschaakprogramma ter wereld. Halfweg het topduel tussen mens en machine in het oliestaatje Bahrein leidt Kramnik met 3-1. Na een indrukwekkende demonstratie. Als de Moskoviet zijn uitstekende vormpeil nog een week aanhoudt, is hij 1 miljoen dollar rijker.

Deep Fritz bekijkt per seconde vier miljoen schaakstellingen, Kramnik slechts één of twee. Dat wil zeggen dat Deep Fritz voor elke gespeelde zet gemiddeld meer stellingen bestudeert dan Kramnik in zijn hele leven. Nochtans heeft de machine nog op geen enkel moment concrete winstkansen gehad. Kramnik slaagt er immers in om posities te vermijden waarin de sterke punten van Deep Fritz tot hun recht komen, en met technisch en strategisch verfijnd spel legt hij genadeloos de tekortkomingen van de computer bloot.

Vijf jaar na de zege van IBM-computer Deep Blue in New York op Gary Kasparov reageren vele niet-schakers verbaasd op Kramniks zegetocht tegen zijn opvolger. Niettemin is Deep Fritz volgens zowel schaak- als computerexperts waarschijnlijk sterker dan Deep Blue. Dat een mens zich achter het schaakbord nog steeds superieur toont ten aanzien van de sterkste computer is echter geen toeval, want Deep Blues overwinning in 1997 was geflatteerd.

Een belangrijk verschil tussen de twee wedstrijden is dat Kramnik de match serieus neemt, en dat blufkikker Kasparov er indertijd van uitging dat hij vlot zou winnen. Bovendien vindt de match in Bahrein in veel rechtvaardiger omstandigheden plaats. Eén voorbeeld: in 1997 had Kasparov volstrekt geen informatie over Deep Blue en veranderde IBM voor elke partij de computerinstellingen (en dan zijn er nog de aanwijzingen dat Deep Blue tijdens de match in het geniep gecoacht werd door menselijke grootmeesters!). Voor Kramnik is Deep Fritz echter geen onbekende. Twee weken voor de wedstrijd mocht hij de matchversie van het programma immers uitgebreid beginnen testen.

Dit is de tweede partij, de spannendste tot nu toe:

Wit: Kramnik

Zwart: Deep Fritz 1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Pf3 Pf6 4. e3 e6 5. Lxc4 c5 6. 0-0 a6 7. dxc5 (Zoals in voorlopig elk duel weet Kramnik snel de dames te ruilen.) Dxd1 8. Txd1 Lxc5 9. Kf1!? (Een nuttige wachtzet, met als enorm voordeel dat hij nieuw is en Fritz dus geen beroep kan doen op zijn reusachtige openingsencyclopedie. De eerste zet die de computer zelf speelt, is niet fameus:) b5?! (Standaard in dit soort posities, maar hier te vroeg: de zwarte koningsvleugel is nog niet ontwikkeld, en de zwarte damevleugelpionnen worden voor wit aanknopingspunten.) 10. Le2 Lb7 11. Pbd2 Pbd7 12. Pb3 Lf8?!? (Toen hij deze anti-ontwikkelingszet zag, werd Franz Morsch, de geestelijke vader van Fritz, lijkbleek. Zat er een bug in het programma? Neen, Fritz had wel degelijk een bedoeling: hij beschouwde wits vorige paardzet als nutteloos en veronderstelde dat wit het paard nu best op zijn schreden liet terugkeren, met remise door herhaling van zetten, zogenaamd omdat het op b3 de pionzet b2-b3 en de ontwikkeling van de witte dameloper naar b2 in de weg stond. Maar Kramnik heeft andere plannen:) 13. a4! b4 14. Pfd2 Ld5 15. f3! Ld6 16. g3 e5! 17. e4 Le6 18. Pc4 Lc7 19. Le3 a5 20. Pc5 Pxc5 21. Lxc5 Pd7 22. Pd6+ Kf8 (Kd8 23. Tac1! Pxc5 24. Pxf7++ Ke7 25. Txc5! Lb6 26. Tc6 is voordelig voor wit.) 23. Lf2! (23. Pb5+ lijkt aantrekkelijk, maar zwart houdt zich staande na Pxc5 24. Pxc7 Tc8 25. Tac1 Lh3+ 26. Kg1 Pb3 27. La6 Tb8 28. Tc4 Pd4 29. Tc5 Pxf3+ 30. Kf2 Lg4 31. Td3 Pxh2 32. Kg2 Pf3 33. Txf3 Lxf3+ 34. Kxf3 f6 35. Txa5 (Kramnik kiest een eenvoudiger en beter schema.) Lxd6 24. Txd6 Ke7 25. Tad1 Thc8 26. Lb5 (Wit heeft vorderingen gemaakt, maar Fritz komt nu met een tactische verrassing:) Pc5!! 27. Lc6 Lc4+! (Achteraf gaf Kramnik toe dat hij Txc6? 28. Txc6 Pxa4 verwacht had.) 28. Ke1 Pd3+! 29. T1xd3! Lxd3 30. Lc5! Lc4! 31. Td4+ Kf6 32. Txc4 Txc6 33. Le7+ Kxe7 34. Txc6 (Na de hevige schermutselingen heeft Kramnik een vrijwel symmetrisch eindspel bereikt, dat dankzij een actievere toren en koning beter voor hem staat, en Fritz kansloos wordt uitgeteld. Aanvankelijk had Kramnik niet in de gaten hoe goed hij wel stond, en achteraf erkende hij dat hij een remiseaanbod overwogen had.) Kd7 35. Tc5 f6 36. Kd2 Kd6 37. Td5+ Kc6 38. Kd3 g6 39. Kc4 g5 40. h3 h6 41. h4 (Misschien nog sterker 41. f4, maar h4 onderstreept zwarts machteloosheid. Zwart is gedwongen tot passiviteit en moet op den duur een pion afstaan, waarna wit gewonnen spel heeft.) gxh4 42. gxh4 Ta7 43. h5 Ta8 44. Tc5+ Kb6 45. Tb5+ Kc6 46. Td5 (Zetdwang!) Kc7 47. Kb5 b3 48. Td3 Ta7 49. Txb3 Tb7+ 50. Kc4 Ta7 51. Tb5 Ta8 52. Kd5 Ta6 53. Tc5+ Kd7 54. b3 Td6+ 55. Kc4 Td4+ 56. Kc3 Td1 57. Td5+ Kramnik heeft de tweede tijdcontrole bereikt en mag nu afbreken, om de partij de volgende dag verder te zetten. De operatoren van Fritz gaven zich echter gewonnen. Zwart staat in het pionneneindspel in alle varianten verloren, bijvoorbeeld: Txd5 58. exd5 Kd6 59. b4 axb4+ 60. Kxb4 Kxd5 61. Kb5 Kd6 62. a5 f5 63. a6 Kc7 64. Kc5 e4 65. fxe4 fxe4 66. Kd4 Kb6 67. Kxe4 Kxa6 68. Kf5 Kb6 69. Kg6 Kc6 70. Kxh6 Kd6 71. Kg7 en wit wint.

De persoonlijke resultaten van de 1ste ronde. Eupen '47-LVL Fortis 3-5: Hausrath-Marcelin 0,5-0,5; Sielecki-Claesen P. 0,5-0,5; Friedrichs-Claesen J. 0,5-0,5; Lamby-Vanheirzeele 0,5-0,5; Thirion-Van Mechelen 0-1; Timmermans-Ooms 0,5-0,5; Fontaine-Praet 0-1; Kaufeld-Soetewey 0,5-0,5. Charleroi-Boey Temse 2,5-5,5: Goerevitsj-Motwani 0,5-0,5; Bergez-Van der Stricht 0-1; Eliet-Van Mil 0,5-0,5; Kadimova-Jadoul 0-1; Laurent-Filipek 1-0; Saibulatov-Szelag 0-1; Bauduin-Masternak 0-1; Cappon-Maes W. 0,5-0,5. Luik-Hoboken 5-3: Winants-Knoppert 1-0; Kocsis-Docx 0-1; Vandevoort-Van Beers 0-1; Nezar-Maitesian 1-0; Hautot-Diepeveen 0-1; Gulbas-Plomp 1-0; Goossens-Baeklant 1-0; Dal Borgo-Talon 1-0. Rochade Eupen-Jean-Jaurès: 5,5-2,5 Tsjoetsjelov-Ikonnikov 1-0; Glek-Sczcechowicz 0,5-0,5; Dgeboeadze-Groffen 1-0; Ahn-Ghijsels 0,5-0,5; Meessen-Wunnink 1-0 FF; Maréchal-Krygelmans 0,5-0,5; Plumanns-Tiggelman 0,5-0,5; Rössler-Vandersmissen 0-1. KGSRL-KGSRL II 5-3: Goormachtigh-Schalkx 0,5-0,5; De Wit M.-De Bruycker 0,5-0,5; Michiels B.-Van der Burgt 1-0; Grégoir-Bezsilko 0,5-0,5; De Wit D. Maes V. 0,5-0,5; Van der Linde-Van Leeuwen 1-0; Goethals-Hugaert 0,5-0,5; Van Hoecke V.-Klijsen 0,5-0,5. Eynattten-KBSK 6,5-1,5: Van den Doel-Hommeles 1-0; Naiditsch-Van de Mortel 1-0; Röder-Geirnaert 0,5-0,5; Boidman-Piceu 1-0; Breden-Bertrem 1-0; Schultz -Verduyn 1-0; Hammes-Michiels R. 0,5-0,5; Brauer-Tas 0,5-0,5.

Wit: Kc2, Df7, Td1, Tg1, pid4, e4, g4, h5.

Zwart: Kh8, Db8, Tb3, Pd3 pia6, c3, c7, d6, h7.

1. ... Pb4+! 2. Kxb3 (2. Kc1 Tb1+ 3. Kxb1 Pd5+ 4. Kc2 Db2+ leidt tot dezelfde stelling.) Pd5+! 3. Kc2 Db2+ 4. Kd3 Db5+ en wit geeft op met het oog op 5. Kc2 De2+ 6. Kb3 Db2+ 7. Kc4 Db5 mat!

Albert Servais (ca. 1950)

Wit: Ka7, De7, Tbe1, Lh8, Pg1, pib4, e3, e5, h4.

Zwart: Ke4, pid3, d5, f3, f5. Een eerste voorproefje uit Bekroonde problemen, een nieuw Belgisch schaakboek. Wit aan zet speelt en geeft mat in twee zetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234