Woensdag 25/11/2020

Kraftwerk De Beatles van de elektronische muziek

Kraftwerk schuwt al sinds zijn ontstaan eind jaren zestig ontmoetingen met de media. Interviews zijn uiterst zeldzaam, en ook als de groep bij monde van oprichter Ralf Hütter toch al eens met de pers praat, toont hij zelden het achterste van zijn tong. Precies omdat het Duitse gezelschap zich bewust in mysterie hult, is de mythe alleen maar toegenomen. En kijk: vandaag wil Hütter wel wat tijd vrijmaken. Hij praat met de eruditie van een universiteitsprofessor die in de running is voor de Nobelprijs chemie, blijft nooit haperen in zijn zinnen en laat zich tijdens ons gesprek slechts zelden op een glimlach betrappen. Samen met Florian Schneider, de andere spil van Kraftwerk, is hij naar eigen zeggen de voorbije veertig jaar haast dagelijks in zijn Kling Klangstudio aan de slag geweest, maar wat daar precies gebeurde, blijft - aangezien er nauwelijks nieuw werk opdook - een raadsel. Eerder dit jaar gebeurde het ondenkbare en stapte Schneider op. Vijftien jaar daarvoor waren - het wachten beu - ook al Karl Bartos en Wolfgang Flür vertrokken. Die laatste publiceerde meteen een openhartige - en door de groep voor de rechtbank aangevochten - biografie waarin Hütter als een dictatoriale leider werd afgeschilderd. Het enige wat Hütter daarover kwijt wil is dat zijn twee voormalige collega’s “louter inwisselbare personeelsleden waren” die “geen wezenlijke bijdrage” aan Kraftwerk hebben geleverd. Alleen had de nalatenschap achteraf bekeken toch wat groter mogen zijn. “Misschien had Kraftwerk wel wat meer platen moeten maken, maar ik wilde niks overhaasten.”Laat me voor de lol beginnen met de vraag die je wellicht het vaakst gesteld wordt: wanneer brengen jullie nog eens een nieuwe cd uit?“Die komt eraan.”Met permissie: dit is de vijfde keer dat we elkaar spreken, en je zegt altijd hetzelfde.“We zijn al een tijdje aan nieuwe nummers bezig, en eens de tournee erop zit werken we verder. Ik weet dat ik je de vorige keer precies hetzelfde heb gezegd, maar dit keer is het einde echt in zicht. Maar eerst komen al onze oude cd’s opnieuw uit. Geen gewone heruitgaven, zoals tegenwoordig iedereen doet. Het geluid is zodanig opgepoetst dat het haast andere platen zijn geworden, en we hebben ze ook opnieuw vormgegeven. Een werk van lange adem, want daarvoor hebben we ons hele archief moeten doorploegen, op zoek naar goed beeldmateriaal dat we destijds niet mochten gebruiken. In de jaren zeventig kregen we geen toelating om mooie uitklaphoezen te maken ‘omdat dat te veel geld kostte’. Vandaag willen platenfirma’s niets liever dan luxueuze verpakkingen en mooie boekjes. Dat is de enige manier waarmee ze nog cd’s kunnen verkopen.”Heb je nu, op je tweeënzestigste, nog dezelfde motivatie als toen jullie in de late jaren zestig met de groep begonnen?“Uiteraard. Ik beleef nu meer plezier dan vroeger aan de groep, omdat we nu met veel betere computers kunnen werken. In onze beginperiode hebben we maanden verloren met het bouwen van onze eigen synthesizers. En dan nog duurde het uren voor die instrumenten opgewarmd waren en we konden beginnen repeteren. Bovendien was het niet makkelijk om geschikte muzikanten te vinden. Tot aan de late jaren zeventig moesten we tijdens concerten noodgedwongen met tapes werken omdat het technisch niet mogelijk was om de muziek die we in de studio maakten ook live te spelen. Zélfs al namen we onze studio mee op tournee. Ik weet nog dat we ooit in Zuid-Amerika hebben getoerd. Niet alleen kostte het belachelijk veel geld om ons materiaal naar ginder te halen, het duurde ook vier weken om alles intact de oceaan over te krijgen. Dus toen waren we meteen ook een maand technisch werkloos, zaten we in Düsseldorf met onze vingers te draaien. Vroeger waren onze computers loodzwaar, hadden we voor elk exemplaar een aparte vrachtwagen nodig. Nu kunnen we met onze laptops bij wijze van spreken als handbagage gewoon het vliegtuig op. Er zijn geen technische beperkingen meer.”

Wat voor een stad was Düsseldorf eigenlijk toen Kraftwerk begon? Je hebt wel eens gezegd dat ze een enorme invloed op de muziek heeft gehad.“Ik ben opgegroeid in een industriestad die door de oorlog grotendeels van de kaart was geveegd. De hele omgeving werd weer opgebouwd en dat hoor je ook in de songs die we toen schreven. Er was niks, dus klonken we alsof we uit een soort niemandsland kwamen.”Dat verklaart wellicht waarom Kraftwerk al met synthesizers werkte terwijl de rest van de wereld nog met het hoofd in Woodstock zat. Alsof jullie in een luchtbel leefden.“Dat klopt, eigenlijk. Door de oorlog hadden we geen referentiepunten meer, dus moesten we wel van nul beginnen. Rondom ons werden fabrieken gebouwd, een nieuwe industrie zag het levenslicht. De geluiden die we daar hoorden, inspireerden ons om dit soort muziek te maken. Later zijn we dan instrumenten gaan ontwerpen die die geluiden ook zélf konden reproduceren. In zekere zin is er niet zoveel veranderd. Ik ga nog steeds heel graag wandelen op industrieterreinen. Daar doe ik het merendeel van mijn ideeën op.”Jullie lijken nu populairder dan ooit tevoren, ook al verschijnt er nauwelijks nog écht nieuw materiaal. Hoe komt het dat de interesse in Kraftwerk zo is toegenomen?“Ik denk dat men de context waarin we werken nu veel beter snapt. Wij maken elektronische volksmuziek, op dezelfde manier als Volkswagen vroeger ook létterlijk auto’s voor het gewone volk maakte. Jonge mensen staan nu veel meer open voor wat we doen, en ze hebben er - wellicht omdat ze met de groepen zijn opgegroeid die zich op onze sound hebben geïnspireerd - ook veel meer voeling mee. We waren onze tijd ver vooruit vroeger, en inmiddels heeft die ons een beetje bijgebeend. In de vroege jaren zeventig werd wat wij deden als baanbrekend en revolutionair beschouwd. Vandaag doet onze muziek veel vertrouwder aan.”Kraftwerk wordt algemeen als één van de meest invloedrijke en vernieuwende groepen in de geschiedenis beschouwd. Hebben jullie nog iets te bewijzen?“Het is zoals ik in één van onze songs zing: ‘I program my home computer/beam myself into the future.’ Het werk is nooit klaar. Er is altijd méér werk. Bovendien: Kraftwerk wordt nu meer gerespecteerd dan toen we nog elk jaar een plaat uitbrachten, en dat geeft me de moed om verder te doen. Es muss vorangehen!”Op je zeventigste bestaat Kraftwerk nog?“Natuurlijk. Ik ga door tot ik niet meer kan. Zoals bluesmuzikanten. Creatieve mensen gaan nooit met pensioen. Schrijvers blijven schrijven, regisseurs blijven filmen, en schilders maken doeken tot ze erbij neervallen. Bij mij is dat niet anders. De mooiste plaat is altijd degene die nog gemaakt moet worden. Het zit niet in me om mezelf veel schouderklopjes te geven. Het kan altijd beter.”Wat vind je zelf de belangrijkste verwezenlijking van Kraftwerk?“We hebben Europese invloeden binnengeloodst in wat per definitie een Angelsaksisch medium is, en met onze synthesizers een alternatief geboden voor elektrische gitaren. Ik ben blij dat wat wij doen zijn eigen plaats in de cultuur heeft verworven. Tijdens de vorige tournee zijn we voor het eerst in Moskou en Mexico City geweest, en daar werden we fantastisch onthaald. Chili - een land dat qua achtergrond nochtans erg verschilt van het onze - was een persoonlijk hoogtepunt. Het publiek daar heeft een perfect, bijna machinaal gevoel voor ritme.”

Voor de meeste mensen lijkt het of jullie op het podium gewoon aan wat knopjes staan te prutsen.“(kijkt raar op) Dat is natuurlijk niet zo. De knopjes bespelen zichzelf niet, hè? Het is microchirurgie waar de minste beweging een enorm effect kan hebben. Vergelijk het met naar de tandarts gaan: als de boor ook maar een tikje afwijkt is de schade onherstelbaar. Ik denk ook wel dat mensen zich vandaag beginnen te realiseren dat wat wij doen niet zo eenvoudig is als het eruitziet. Iedereen heeft inmiddels een computer thuis, of bouwt een studiootje in zijn slaapkamer. Dat scheelt. Eigenlijk staan er vier producers op het podium. En vergis je niet: er komt flink wat concentratie bij kijken. Als je te nonchalant aan een optreden begint, gebeuren er fouten. Dus daar denk ik helderder dan wanneer ik geen optreden heb.”Geloof je in de theorie dat zelfs de grootste artiesten - Prince, Bowie, Miles Davis - maximaal vijf klassieke cd’s in zich hebben?“Nee. Want of een plaat al dan niet als klassiek wordt beschouwd hangt bijna uitsluitend van subjectieve factoren af. En zelf vind ik Tour de France - de jongste cd - minstens even goed als The Man-Machine, die algemeen als ons meesterwerk wordt beschouwd. Omdat onze muziek nu vloeibaarder klinkt dan vroeger, niet meer zo rigide is. Iets minder mechanisch, ook.”De hoes van The Man-Machine werd destijds als een parodie op het fascisme beschouwd.“Ten onrechte. In die periode spiegelden we ons voornamelijk aan kunstenaars uit het Russische constructivisme. Figuren als El Lissitzky en zo. Vandaar dat we toen - en ook nu nog, eigenlijk - vaak met rood werkten. Die beelden combineerden we met de filosofie dat mens en machine samen een harmonieus geheel vormen. Alleen: in Duitsland wordt haast alles wat we doen verkeerd begrepen. Dat was in het begin al zo. De enige plek waar we konden optreden was op kunstacademies en universiteiten. Het traditionele muziekcircuit kwamen we niet in. Dat was uitsluitend voorbehouden aan Engelse en Amerikaanse bands. Duits entertainment bestond op dat moment nog louter uit schlagers en oude marsmuziek. Veel folk, ook. Wij waren destijds de eersten die met elektronische instrumenten een nieuwe taal hebben geïntroduceerd. Vandaar: niemand wist wat ze met ons aanmoesten.”Na de dood van Conny Plank - één van de belangrijkste popmuzikanten uit het naoorlogse Duitsland - beschuldigde zijn weduwe jullie van diefstal. Het unieke Kraftwerkgeluid zou eigenlijk door hem ontworpen zijn, maar jullie hebben hem daar - volgens haar - nooit de eer voor gegund.“(geprikkeld) Hij was de geluidstechnicus van onze eerste drie platen, maar ik betwijfel of zijn inbreng echt van doorslaggevend belang is geweest. Natuurlijk: wij waren de nieuwelingen, hij de ervaren rat. En ik ontken niet dat we vroeger heel goed hebben samengewerkt. Alleen: de songs waren al klaar voor hij eraan te pas kwam. De ideeën waren dus de onze. Maar hij zorgde er achteraf wel voor dat die klonken zoals het hoorde.”

Welke band had je eigenlijk met Florian Schneider, die samen met jou bijna veertig jaar de spil van de groep heeft gevormd?“Hij was mijnheer Kling, en ik mijnheer Klang. We vulden elkaar goed aan. Zoals broers doen. Maar het is niet zo dat de andere leden nieuwelingen zijn, zoals vaak wordt aangenomen. Henning Schmitz werkt al sinds 1983 bij Kraftwerk, Fritz Hilpert is er drie jaar later bij gekomen. Dat zijn dus anciens, en wat mij betreft is dát ook onze klassieke bezetting. We vervullen allemaal een soortgelijke functie. Ik bedenk weliswaar de nummers, maar zij helpen om ze tot leven te wekken. Het zijn sounddesigners. Programmeurs. Door de vooruitgang van de technologie zijn ideeën vandaag veel makkelijker te realiseren. Vroeger moest alles tot in de oneindigheid opnieuw worden ingespeeld. Nu drukken we gewoon op wat knopjes, en alles wordt meteen digitaal opgeslagen. Daardoor zijn de mogelijkheden eindeloos geworden, kunnen we ook live veel meer improviseren.”Live maken jullie gebruik van heuse robots, en niet zelden krijgen die tijdens de optredens ook het meeste applaus. Ooit overwogen om ze in hun eentje op tournee te sturen, en zelf in je luie zetel te blijven hangen?“Dat niet. Maar als we ’s namiddags de robots uit hun koffers halen en naar het podium dragen zijn alle ogen wel meteen op hen gericht. Ze komen vooral van pas wanneer er fotoshoots op het programma staan. Ze mopperen nooit tegen de fotograaf, blijven geduldig poseren en hebben geen last van ouderdomskwaaltjes. Kortom: waarom zou ik zelf nog voor een camera gaan staan?”Het is een publiek geheim dat je een enorme wielerfanaat bent.“Dat is waar. Eddy Merckx is de grootste coureur aller tijden. Ik heb zelfs ooit nog de Ronde van Vlaanderen gereden. En het traject van de Tour de France. Een paar jaar geleden zijn we trouwens uitgenodigd door Jean-Marie Leblanc, de organisator van de Tour. Dankzij hem hebben we een paar belangrijke ritten kunnen meemaken vanuit een volgwagen. Met Gilbert Duclos-Lassalle als chauffeur, een renner waar ik vroeger altijd veel bewondering voor heb gehad. Dat was een heel mooi, surrealistisch moment.”Je hebt je geloof niet verloren nu de laatste jaren haast alle toprenners uit de Ronde van Frankrijk op doping zijn betrapt?“Dat is een moeilijke vraag. (denkt lang na) Laat ons zeggen dat al die gebeurtenissen mijn liefde voor de sport ernstig op de proef hebben gesteld. Er zouden duidelijke, strikte regels moeten komen. Wie betrapt wordt, gaat eruit. Definitief. Afgezien daarvan merk ik dat doping haast elke sport beheerst waar bovenmenselijke prestaties worden geleverd, ongeacht of het nu over wielrennen, boksen of wielrennen gaat. In voetbal heb je het ook. En dat komt niet omdat de buitenwereld te hoge verwachtingen koestert, volgens mij. Het draait gewoon om geld.”Fiets je vaak?“Als we geen concert hebben elke namiddag een paar uur, toch. Ik fiets in de eerste plaats om gezond te blijven. Om wat uithoudingsvermogen te kweken, ook. Ik heb een behoorlijke conditie, vind ik, al is het nooit mijn ambitie geweest om de snelste te zijn. En het is wel spannend om je eigen fysieke limieten af te tasten. De enige competitie die ik aanga, is die met mezelf.”Neemt fietsen een even belangrijke plaats in je leven in als de muziek? Je hebt er - met Tour de France - alleszins al eens een hele cd aan gewijd.“(denkt na) Fietsen is muziek. Het geluid van een ratelende ketting, van het draaien van de trappers, het ritme van het hart… Ik hoor overal een melodie in. Stap buiten en je wordt omringd door geluiden. Je moet er alleen de muziek in willen horen. Ik heb ook vaak een digitaal fototoestelletje mee, en als het nodig is, kan ik daar ook wel klank mee opnemen. Al was het maar als geheugensteuntje.”Andere bands nemen regelmatig covers op van Kraftwerk-classics. Volg je dat een beetje?“De meeste versies krijgen we toegestuurd, dus ja.”Heb je de versie die het Belgische meisjeskoor Scala van ‘The Model’ heeft opgenomen al gehoord?“Ja. Iemand heeft me dat voorgespeeld op iTunes, en ik vond het best goed. Omdat ze een andere klemtoon in het nummer leggen. Die cover van Scala is trouwens een hit in Duitsland geweest, geloof ik. Komisch trouwens in hoeveel verschillende genres men intussen nummers van Kraftwerk heeft opgenomen. Er bestaan zelfs samba- en jazzvertolkingen van onze songs. Zowel U2 als Simple Minds hebben ‘Neon Lights’ gecoverd. Ik wist wel dat het fans waren, maar het deed me plezier dat ze uitgerekend voor dát nummer kozen. Omdat het minder voor de hand ligt. Wat me nog het meest verbaast, is de invloed die we op het hiphopmilieu schijnen te hebben. Zowel Kanye West als Jay-Z wijzen ons als inspiratiebron aan, en vaak doen ze heel interessante dingen met onze muziek. Het lijkt net alsof je door de ogen van iemand anders naar jezelf kijkt.”Chris Martin van Coldplay vertelde me dat hij je een brief had geschreven met de vraag of ze in ‘Talk’ een stukje uit jullie ‘Computer Love’ mochten gebruiken. Hoe goed was zijn Duits?“Er stond niet één taalfout in, dus ik verdenk hem ervan dat hij bij het schrijven wat hulp heeft gehad. (lacht) Ik was niet echt vertrouwd met Coldplay, maar ik vind wel dat ze onze muziek op een heel creatieve manier in de hunne hebben verwerkt. Hetzelfde voor Balanescu Quartet, dat ons repertoire met uitsluitend strijkers vertolkt. Zo krijgen onze nummers een nieuwe gedaante, raken ze bekend bij een publiek dat Kraftwerk anders wellicht nooit zou ontdekken.”Maakt het je wat uit of Kraftwerk over vijftig jaar nog gedraaid wordt? Is jullie muziek bedoeld voor de eeuwigheid?“Ik lig er niet wakker van, alleszins. Wij hebben altijd dag aan dag geleefd, nooit ver vooruit gepland. De toekomst begint hier en nu. In Oost-Duitsland maakten ze vroeger ook altijd vijfjarenplannen. Alleen: ze waren zo druk in de weer met vooruit te kijken dat ze geen oog hadden voor wat vandaag gedaan moest worden. Wie te ver vooruit kijkt beperkt zijn horizon. Terwijl je net een open geest moet behouden als je wil kunnen vernieuwen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234