Dinsdag 29/11/2022

interview

"Krachtpatserij voor eigen volk"

Een Chinees fregat lanceert een raket tijdens de militaire oefeningen die het land houdt in de Zuid-Chinese Zee. Beeld © AP
Een Chinees fregat lanceert een raket tijdens de militaire oefeningen die het land houdt in de Zuid-Chinese Zee.Beeld © AP

Vandaag komt de uitspraak over het conflict over de Zuid-Chinese Zee. China zegt zich niets aan te trekken van het oordeel van het internationale arbitragehof in Den Haag. Maar de werkelijkheid is complexer, zegt sinoloog Henk Schulte Nordholt.

FOKKE OBBEMA

Nooit eerder in het bestaan van het Permanent Hof voor Arbitrage in Den Haag, opgericht in 1899, trok een zaak zo veel aandacht als de klacht die de Filippijnen in 2013 tegen China indienden. Vandaag volgt de uitspraak. Aanleiding van de zaak: de Chinese aanspraken op zo'n 90 procent van de Zuid-Chinese Zee. De Filippijnen voelen zich bedreigd, net als Vietnam en Maleisië. Zij wenden zich voor hun bescherming tot de VS, die zich daar militair steeds actiever tonen. Zo sluimert het gevaar van een botsing tussen de twee supermachten.

Waarom vindt China de kwestie van de Zuid-Chinese Zee zo belangrijk?

"Vergelijk het met wat de Krim voor Rusland betekent. Dat de Zuid-Chinese Zee tot China behoort, zelfs op gelijke voet staat als Tibet en Taiwan, is als idee de afgelopen jaren bewust aangewakkerd. Het maakt deel uit van het nieuwe nationalisme, dat in mijn ogen bij de Olympische Spelen van 2008 zijn coming-out beleefde. Twee jaar later werd de Zuid-Chinese Zee als strategisch kerngebied bestempeld.

"Onder president Xi is het belang ervan nog meer gegroeid. Je moet daarbij ook bedenken dat de Chinese aanspraken in militaire kringen nog verder reiken. Op een website van het leger stonden enkele jaren geleden zelfs zes oorlogen - drie op land en drie op zee - die China moet voeren om zijn territoriale claims deze eeuw waar te maken."

Wordt nationalisme aangewakkerd om de aandacht van interne problemen af te leiden?

"De economie heeft de laatste vier jaar klappen gekregen. Bovendien ondervindt China de nadelen van de snelle groei, zoals milieuvervuiling en toegenomen ongelijkheid. De partijleiders moeten blijven legitimeren dat zij boven het volk staan, want anders kunnen die tegenslagen zich weleens tegen hen keren. Dus kiezen ze voor nationalisme om de eenheid van het volk te versterken."

De Chinese leiders wijzen als bron van het conflict naar buurlanden die eilanden aanleggen en naar de VS, die met schepen het gebied doorkruisen.

"Ik zie niet hoe iemand staande kan houden dat de buurlanden zijn begonnen. Als je ziet hoeveel China aan landaanwinning doet... wel veertig keer meer dan alle buurlanden samen! China is voortdurend bezig geweest de feiten ter plekke te veranderen."

Werkt die strategie ook?

"China heeft daarmee buurlanden tegen zich in het harnas gejaagd. Maar de partijleiders mikken erop dat ze die schade met economische diplomatie kunnen repareren: met leningen en infrastructuurprojecten verleiden ze landen om hun protesten op te geven. Ze zien de mens primair als een homo economicus. En mogelijk krijgen ze daar gelijk in, dankzij hun economische macht. Landen als Laos en Cambodja staan al op hun loonlijst. Het is spannend wat er nu met de net geïnstalleerde, autoritaire president Duterte van de Filippijnen gebeurt. China pakt hem met fluwelen handschoenen aan om de impact van het vonnis te minimaliseren. Mogelijk kiest hij eieren voor zijn geld."

Hoe gaat China op het vonnis reageren als dat slecht uitpakt?

"Als het tribunaal China's claims verwerpt, dan zal dat als een nieuwe vernedering door het Westen worden gezien. China kan dan reageren door het luchtruim boven de Zuid-Chinese Zee tot het zijne te verklaren, wat de VS weer als een provocatie zullen opvatten. Zo'n kettingreactie zie je nu wellicht al met de vlootoefeningen bij de Paracel-eilanden.

"Maar dat soort krachtpatserij dient ook om het eigen volk te laten zien dat ze niet slap zijn. China kiest er tegelijk voor om de lijnen naar de Amerikanen open te houden met een gezamenlijke vlootoefening. De leiders willen het niet tot een oorlog laten komen, denk ik. Dat zou niet in het eigen economisch belang zijn."

Stelt het Westen zich verstandig op?

"Het gaat vooral om de VS, want Europa speelt geen rol. Je hoort weleens het pleidooi voor een Europese rol als bemiddelaar, maar in Chinese ogen kan Europa dat niet, bij gebrek aan militaire macht. Wat de VS betreft, zie je dat men er steeds minder gelooft in het medeverantwoordelijk maken van China in de wereld. Op sommige terreinen lukt dat nog wel vanwege gedeelde belangen, zoals bij het klimaatakkoord van Parijs. Maar een echte samenwerking is niet mogelijk. Aanmodderen is eigenlijk het beste waarop we kunnen hopen, want het alternatief is oorlog."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234