Zondag 28/11/2021

Koude oorlog in Salt Lake City

Het kunstschaatsen als wintersportdiscipline heeft een haast betoverende façade door de gracieuze pirouettes en de glitterpakjes. Achter de schermen gaat de sport echter gebukt onder intriges en dubieuze jurybeslissingen. In Salt Lake City barstte bij de finale van het kunstschaatsen bij de paren een etterbuil open. Het geschorste Franse jurylid Marie-Reine Le Gougne is het zwarte schaap. Het schandaal is het topje van de ijsberg. In het zog van die affaire leeft in Salt Lake City ook de sportieve versie van de voormalige Koude Oorlog tussen Amerika en Rusland weer op.

Bart Fieremans

Dat het juryschandaal in het kunstschaatsen in Salt Lake City - zeker in de Verenigde Staten - veel stof doet opwaaien, mag alleen al blijken uit de naam die de Amerikaanse media aan de affaire gaven: Skategate. Een allusie op Watergate, een van de grootste schandalen uit de Amerikaanse politieke geschiedenis. Die zou leiden tot het aftreden van de Amerikaanse president Richard Nixon in 1974. Aan de basis lagen toen twee onderzoeksjournalisten van de Washington Post, Bob Woodward en Carl Bernstein. Zij brachten aan het licht dat het kiescomité van Nixon achter een inbraak zat in het hoofdkwartier van de Democratische Partij in Washington.

Wat is er nu precies gebeurd in de kunstschaatswereld dat de gemoederen verhit en de Winterspelen van Salt Lake City zodanig overschaduwt, dat zelfs de Amerikaanse president George Bush en de Russische leider Vladimir Poetin hun oordeel over de zaak kwijt willen?

De bal ging aan het rollen na de beoordeling door de negenkoppige jury bij de finale van van het kunstschaatsen bij de paren op maandag 11 februari. De gouden medaille ging niet naar het Canadese duo Jamie Salé en David Pelletier, maar wel naar het Russische koppel Elena Berezhnaya en Anton Sikarulidze. Zij hadden van vijf juryleden (vier uit het Oostblok en de Française Marie-Reine Le Gougne) de voorkeur gekregen. De toeschouwers - voor het overgrote deel Amerikanen en Canadezen - in het Ice Centre van Salt Lake City ontstaken na de uitslag in luid boegeroep. De commentatoren van de Amerikaanse zender NBC uitten eveneens hun ongenoegen. De algemene overtuiging was dat het Canadese koppel de titel had moeten krijgen. Sikarulidze had tijdens de vrije kür een flinke uitglijder gemaakt bij het landen na de dubbele axel, de uitvoering van Salé en Pelletier was vlekkeloos en explosief. Het vermoeden van een duidelijke manipulatie rees.

Meteen werd gewezen in de richting van het Franse jurylid. In de schaatswereld is de rivaliteit tussen westerse landen en de voormalige landen uit het Oostblok - historisch gegroeid door de Koude Oorlog - ook na het ineenstorten van de het Oostblok niet helemaal verdwenen. Juryleden in het kunstschaatsen hebben bij twijfel de neiging volgens de oude politieke bloedband te stemmen. In dit geval wekte het dan ook de verbazing dat de Française Marie-Reine Le Gougne hetzelfde stemde als haar Oost-Europese collega's. In een meeting van de juryleden werkte zijzelf zich ook in nesten door te suggereren dat ze "onder druk" gehandeld heeft.

De Internationale Schaatsunie (ISU) zag zich, daarbij sterk gestimuleerd door IOC-voorzitter Jacques Rogge, genoodzaakt de zaak meteen uit te pluizen. Le Gougne zou daarbij in een emotionele bui aan Sally Stapleford, een official van de ISU, bekend hebben dat de Franse schaatsbond haar beïnvloed heeft om voor het Russische paar te stemmen. In ruil zou het Russische jurylid bij het ijsdansen het Franse paar bevoordelen. Met een schriftelijke verklaring, ondertekend door Le Gougne, kon het ISU maatregelen treffen. Le Gougne werd geschorst en het uitvoerend comité van het IOC ging akkoord haar stem bij de uitslag te schrappen en een tweede gouden medaille aan het Canadese paar uit te reiken.

De soap was daarmee niet gedaan. Enkele dagen later kwam Le Gougne met een andere versie op de proppen. Aan het Franse dagblad L'Equipe vertelde ze dat de voorbije twee jaar verschillende leden van de ISU haar beïnvloed hebben om gunstig te stemmen voor het Canadese paar. De schriftelijke verklaring waarmee ze de Franse voorzitter Didier Gailhaguet voor schut zette, zou ze afgelegd hebben in een emotionele bui onder de bedreiging dat de ISU haar anders niet meer zou herverkiezen. Gailhaguet ontkende intussen al elke samenzwering en wijst in de richting van het Canadese ISU-kamp - ook de Russische federatie ziet daar de bron van de lobbying.

De beslissing om een tweede gouden medaille uit te reiken, bleef ook niet onbesproken. Het Canadese kunstschaatspaar reageerde uiterst opgelucht. "Gerechtigheid is geschied", zei Pelletier. Zelfs het Amerikaanse Witte Huis knikte instemmend: "Ik vind het terecht om in dit geval twee gouden medailles toe te kennen", meende president Bush. Vanuit Rusland borrelde de kritiek op. IOC-voorzitter Jacques Rogge moest het ontgelden. Rudolf Nezvegski, lid van het Russische olympische comité, vond de beslissing indruisen tegen alle morele en ethische normen in de sport. "Rogge begrijpt waarschijnlijk niet goed wat hij heeft aangericht. Hij geeft een signaal dat wedstrijden voortaan in de rechtszaal kunnen beslist worden in plaats van in de sportarena."

Het voorval met het Franse jurylid dient zich wel aan als een kans om schoon schip te maken. In de kunstschaatswereld is de manipulatie in de jury een publiek geheim. De reputaties en de populariteit van de schaatsers wegen samen met zichtbare of subtiele politieke overwegingen vaak zwaarder door dan de intrinsieke kwaliteiten en de foutenlast. Het verleden staat bol van aanvechtbare jureringen. In 1978 werd de voltallige jury van de toenmalige Sovjetunie een jaar geschorst na het tonen van duidelijke nationale voorkeuren. In 1994 op de Spelen van Lillehammer werd een samenzwering vermoed toen het Britse duo Jayne Torvill en Christopher Dean slechts brons kreeg. Ook de gouden medaille voor het Oekraïense weeskind Oksana Baiul was niet onbesproken, Nancy Kerrigan opperde dat zij het slachtoffer was van een "perverse stemming". Op het WK in 1999 maakten videobeelden ophef waarop duidelijk te zien was hoe het Russische en Oekraïense jurylid signalen uitwisselden om bij de finale van het paardansen hun oordeel op elkaar af te stemmen.

De huidige affaire in Salt Lake City zien vele insiders in het kunstschaatsen dan ook slechts als het topje van de ijsberg. Ottavio Cinquanta, de Italiaanse voorzitter van het ISU, grijpt het voorval aan om een radicaal hervormingsplan in het jurysysteem te presenteren. In het plan zou de jury uit een panel van veertien mensen in plaats van negen bestaan. De computer zou zeven quoteringen willekeurig uitpikken, die dan beslissen over het eindoordeel. Zonder in detail te treden kondigde hij ook een nieuwe puntentelling aan volgens de moeilijkheidsgraad en de uitvoering van de bewegingen. In juni moet in Japan (Kyoto) blijken of het revolutionaire plan in de smaak valt bij een tweederde meerderheid van de afgevaardigden van de zestigtal aangesloten landen bij de ISU.

Het juryschandaal omtrent Le Gougne heeft in Salt Lake City ook voor een sneeuwbaleffect gezorgd. Gisteren diende de Russische delegatie op zijn beurt een klacht in tegen de uitslag van het kunstschaatsen bij de vrouwen. De Amerikaanse Sarah Hughes eindigde daarin donderdag voor de Russische Irina Slutskaya. De Russische ploeg betwist de jurering tijdens de vrije kür. Na de korte kür stond de Amerikaanse pas vierde.

Eerder had Leonid Tyagachev, delegatieleider van het Russische olympische team, Salt Lake City al bestempeld als de "smerigste Olympische Winterspelen uit de geschiedenis". Hij dreigde ermee dat de hele Russische ploeg zich zou terugtrekken. Zijn verklaring kwam kort nadat de Russische skiloopster Larissa Lazutina niet mocht starten in de 4x5 km aflossing met een te hoog hemoglobinegehalte. Daardoor kon Rusland - favoriet voor de aflossing - niet meer deelnemen aan de olympische race. In het ijshockey bekritiseerde Rusland na de kwartfinale tegen Tsjechië de arbitrage door de scheidsrechters uit de Amerikaanse profcompetitie National Hockey League (NHL).

Als reactie op de aantijgingen stuurde IOC-voorzitter Jacques Rogge al een brief naar de Russische president Vladimir Poetin. Rogge garandeert daarin dat de Russische atleten fair behandeld worden. Poetin liet zich daarom echter niet minder scherp uit tegenover reporters in het Kremlin. "Ik betreur het dat de juryleden op de Winterspelen in Salt Lake City soms partijdig zijn", zei hij. Rogge zelf kreeg een veeg uit de pan. "Rogge heeft de plaats van Samaranch ingenomen, maar zijn leiderschap lijkt in zijn eerste Spelen op een flop uit te draaien." Poetin gaf het Russische team wel de opdracht om hun dreiging met een boycot op de Spelen niet uit te voeren. Wel is de kans groot dat de Russische olympiërs zondag op de sluitingsceremonie afwezig blijven.

Russisch delegatieleider Leonid Tyagachev: 'Dit zijn de smerigste Olympische Winterspelen uit de geschiedenis'Vladimir Poetin: 'Het leiderschap van Rogge lijkt tijdens zijn eerste Spelen op een flop uit te draaien'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234