Woensdag 27/10/2021

Koude Oorlog boven de Poolcirkel

Officieel staat het bezoek van president Barack Obama aan Alaska in het teken van de klimaatverandering. Maar strategische factoren spelen zeker mee, want Rusland maakt ook aanspraak op het gebied.

Als eerste Amerikaanse president zette Barack Obama gisteren voet boven de Poolcirkel in Alaska om de Amerikanen te overtuigen van de ernst van de klimaatverandering. Maar in Rusland wordt het bezoek van Obama toch vooral gezien als een teken dat de VS de hand willen leggen op het Noordpoolgebied. Vooral de aankondiging van Obama dat de VS een paar nieuwe ijsbrekers gaan bestellen, wordt opgevat als een bewijs voor de Amerikaanse ambities boven de Poolcirkel. Op dit terrein lopen de VS ver achter op de Russen die liefst veertig ijsbrekers hebben: de VS beschikken maar over een handjevol ijsbrekers.

Uiteraard spelen strategische overwegingen ook een rol bij het driedaagse bezoek van Obama aan Alaska. Vanuit Republikeinse hoek is de president onder vuur komen te liggen omdat hij naar hun smaak onvoldoende aandacht schenkt aan de toenemende Russische activiteiten in het Poolgebied. "Terwijl de Russen bezig zijn hun militaire presentie te versterken, reduceren wij onze strijdkrachten in de enige Arctische staat", klaagde de Republikeinse senator Dan Sullivan uit Alaska kort geleden. "Dat is een strategische blunder van de regering-Obama."

De Republikeinen zijn vooral geschrokken van de claim op een groot deel van het Arctische gebied die Rusland in augustus indiende bij de Verenigde Naties. Onder het VN-Zeerechtverdrag hebben de landen die aan het Noordpoolgebied grenzen recht op een exclusieve economische zone (EEZ) van 200 zeemijl oftewel 370 kilometer uit de kust. Maar onder bepaalde omstandigheden mag een land ook daarbuiten exclusieve rechten opeisen. Rusland eist op geologische gronden een gebied van liefst 1,2 miljoen vierkante kilometer op, dat tot aan de Noordpool reikt. Ook Denemarken heeft een gebied geclaimd dat de Russische claim deels overlapt.

Ironisch genoeg is het juist aan de Republikeinen te wijten dat de VS voorlopig nog geen claim hebben kunnen indienen. De Republikeinen hebben zich tot nog toe tegen ratificatie van het Zeerechtverdrag verzet, zodat de VS voorlopig buitenspel staan.

Schuilplaats voor kernonderzeeërs

De VS, Rusland en de andere kuststaten hopen allemaal te kunnen profiteren van de enorme voorraden gas en olie die onder het terugtrekkende ijs verborgen liggen. Maar volgens politicoloog Michaïl Aleksandrov van de Moskouse Staatsuniversiteit voor Internationale Betrekkingen is het gebied ook militair van groot belang als schuilplaats voor kernonderzeeërs in het geval van een oorlog tussen Rusland en de VS.

Met het oog op het afsmelten van de Poolkap -- waardoor de bodemschatten gemakkelijker bereikbaar worden en de noordelijke zeeroute langer bevaarbaar wordt - heeft president Poetin de afgelopen tijd vaart gezet achter het herstel van de militaire infrastructuur in het gebied. Moskou is druk bezig een reeks militaire steunpunten en vliegvelden te heropenen. Tegelijk heeft Poetin opdracht gegeven de Noordelijke Vloot de komende jaren te versterken.

"Als we zo doorgaan, kunnen we in de toekomst het hele arctische gebied beheersen", zegt politicoloog Aleksandrov hoopvol in een Russische krant. Rusland hamert er altijd op dat het tegen militarisering van het gebied is en de voorkeur geeft aan samenwerking met de andere landen in de Arctische Raad, een overlegorgaan waarvan de VS op dit moment het voorzitterschap hebben.

Niet naïef zijn

Maar volgens generaal Leonid Ivasjov, nu directeur van de Academie voor Geopolitieke Vraagstukken in Moskou, zou Rusland wel heel naïef zijn als het zijn militaire macht in het Noordpoolgebied niet versterkt.

"Als we dat niet doen, zouden de VS ons eenvoudig uit het Arctische gebied kunnen kieperen met al onze claims op het continentaal plateau en de juridische gronden voor deze aanspraken. Maar nu moet Washington op voet van gelijkheid met Moskou praten, als het om het Noordpoolgebied gaat."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234